Kỳ cơ cấu FTSE tháng 9 sẽ áp dụng cơ chế giám sát tăng cường mới

Giám sát từ trước ngày công bố đến 5 phiên sau hiệu lực

Cuối tháng 8, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) đã ban hành Quyết định 76/QĐ-HĐTV về quy chế giám sát tăng cường đối với giao dịch chứng khoán trong các kỳ cơ cấu chỉ số FTSE Russell.

Theo báo cáo mới đây của Trung tâm Phân tích Nghiên cứu Công ty Chứng khoán BIDV (BSC Research), mục tiêu của cơ chế này là nhận diện sớm các giao dịch có dấu hiệu thao túng giá hoặc sử dụng thông tin nội bộ để trục lợi trong thời gian cơ cấu danh mục chỉ số. Phạm vi áp dụng tập trung vào các cổ phiếu niêm yết trên HOSE có liên quan đến các kỳ cơ cấu FTSE Russell.

Theo quy chế, hoạt động giám sát tăng cường được chia thành ba giai đoạn.

Giai đoạn đầu bắt đầu từ phiên giao dịch liền trước ngày chốt dữ liệu và kéo dài đến phiên liền trước ngày công bố thông tin. Giai đoạn hai tính từ ngày công bố kết quả đến phiên liền trước ngày chỉ số có hiệu lực. Sau đó, việc giám sát tiếp tục trong giai đoạn ba, từ ngày chỉ số có hiệu lực đến hết 5 phiên giao dịch liền sau đó.

Như vậy, phạm vi giám sát không chỉ bó hẹp trong phiên hoàn tất cơ cấu, mà bao phủ cả giai đoạn thị trường hình thành kỳ vọng trước khi danh mục được công bố, phản ứng sau khi có kết quả và những phiên giao dịch sau ngày hiệu lực.

Các cổ phiếu nằm trong diện theo dõi gồm những mã có khả năng được thêm vào hoặc loại khỏi danh mục từ thời điểm chốt dữ liệu, cũng như các mã chính thức thay đổi thành phần sau khi FTSE Russell công bố kết quả.

Nội dung giám sát tập trung vào các tài khoản hoặc nhóm tài khoản có dấu hiệu giao dịch tác động đến giá hoặc thanh khoản; các giao dịch có dấu hiệu ảnh hưởng đến giá đóng cửa tại ngày giao dịch liền trước ngày chỉ số có hiệu lực; cùng với khả năng sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán.

Trong các kỳ cơ cấu ETF, diễn biến cuối phiên thường được theo dõi sát do nhiều giao dịch cân đối danh mục tập trung quanh thời điểm chỉ số có hiệu lực. Vì vậy, việc mở rộng giám sát sang cả giai đoạn trước và sau ngày cơ cấu giúp bao quát hơn những biến động có thể phát sinh về giá và thanh khoản.

Kỳ cơ cấu tháng 9, dòng tiền ETF có thể phân hóa mạnh

Kỳ cơ cấu lần này diễn ra cùng thời điểm Việt Nam bắt đầu bước vào chặng đầu của quá trình chuyển từ thị trường cận biên sang thị trường mới nổi thứ cấp theo FTSE Russell.

Theo BSC Research, 27 cổ phiếu Việt Nam thuộc các phân khúc vốn hóa lớn, vừa và nhỏ sẽ bắt đầu được đưa vào các bộ chỉ số FTSE GEIS theo tỷ lệ 10% trong chặng đầu. Song song với đó, các ETF ngoại lớn gồm Fubon FTSE Vietnam ETF, VanEck Vietnam ETF và Xtrackers Vietnam Swap UCITS ETF cũng bước vào kỳ rà soát định kỳ tháng 9.

BSC Research ước tính ba ETF này có tổng quy mô tài sản hơn 1,25 tỷ USD, trong khi nhóm ETF và quỹ chỉ số tham chiếu các bộ FTSE GEIS có tổng quy mô trên 1.164 tỷ USD. Điều này khiến một số cổ phiếu có thể đồng thời chịu tác động từ nhiều nguồn giao dịch khác nhau trong cùng kỳ cơ cấu.

Không phải tất cả các mã được FTSE GEIS mua mới đều sẽ nhận tác động ròng theo cùng một chiều. Một cổ phiếu có thể được mua từ dòng vốn gắn với quá trình nâng hạng, nhưng đồng thời bị giảm tỷ trọng ở một ETF hiện hữu. Ngược lại, một số mã có thể nhận lực mua từ nhiều danh mục cùng lúc.

Bảng tổng hợp của BSC Research cho thấy mức độ tác động dự kiến khá khác nhau giữa các cổ phiếu, tùy vị trí của từng mã trong các bộ chỉ số và danh mục ETF. Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào việc một cổ phiếu được thêm hay loại khỏi một rổ riêng lẻ, nhà đầu tư có thể chưa phản ánh đầy đủ lượng giao dịch thực tế quanh ngày cơ cấu.

Các ước tính mua, bán vẫn có thể thay đổi theo kết quả rà soát chính thức, quy mô tài sản tại từng ETF và diễn biến thị giá trước ngày thực hiện giao dịch. Tuy nhiên, việc nhiều dòng ETF cùng điều chỉnh danh mục trong tháng 9 cho thấy đây sẽ là một kỳ cơ cấu có mật độ giao dịch cao, đúng thời điểm cơ chế giám sát tăng cường mới bắt đầu được áp dụng.