Việt Nam nghiên cứu mô hình cho các Trung tâm Năng lượng tái tạo

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định phát triển các Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại những khu vực có tiềm năng lớn.

Ngày 8/9, Cục Điện lực, Bộ Công Thương phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) tổ chức Hội thảo “Thúc đẩy phát triển Trung tâm Năng lượng tái tạo tại Việt Nam”, trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy chuyển dịch ngành năng lượng tại Việt Nam” (TEV) do Chính phủ Đức tài trợ.

Hội thảo tiếp nối quá trình nghiên cứu, trao đổi về mô hình Trung tâm Năng lượng tái tạo (RE Hubs) tại Việt Nam. Nghiên cứu ban đầu hoàn thành tháng 7/2025 đã đề xuất cách tiếp cận RE Hubs như một hệ sinh thái tích hợp, kết nối phát triển năng lượng tái tạo với công nghiệp chế tạo, hạ tầng, dịch vụ hỗ trợ, nghiên cứu - đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực.

Trên cơ sở đó, các nghiên cứu tiếp theo đang được triển khai nhằm đánh giá điều kiện và tiềm năng phát triển mô hình, trong đó tập trung vào khu vực miền Trung và miền Nam.

Phát biểu khai mạc, ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, cho rằng trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, phát triển năng lượng tái tạo ngày càng gắn chặt với yêu cầu phát triển công nghiệp, hạ tầng, chuỗi cung ứng, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực.

Theo ông Tăng Thế Hùng, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã xác định phát triển các Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo liên vùng tại những khu vực có tiềm năng lớn là một trong những định hướng quan trọng. Cách tiếp cận này nhằm gắn phát triển nguồn năng lượng tái tạo với phát triển công nghiệp, từng bước nội địa hóa chuỗi giá trị và nâng cao hiệu quả kinh tế từ quá trình chuyển dịch năng lượng.

Tại hội thảo, các chuyên gia Việt Nam, Đức, Trung Quốc, Vương quốc Anh và Đan Mạch chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về phát triển các trung tâm, cụm công nghiệp và dịch vụ năng lượng tái tạo.

Đại diện Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) thuộc Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) tập trung phân tích vai trò chiến lược của Trung tâm Năng lượng tái tạo, các yếu tố trong lựa chọn địa điểm và tiềm năng phát triển chuỗi giá trị điện gió ngoài khơi.

Theo phân tích, Việt Nam đã có nhiều năng lực nền tảng từ ngành dầu khí và công nghiệp biển như chế tạo kết cấu thép, công trình ngoài khơi, cảng biển, logistics và đội ngũ nhân lực kỹ thuật. Đây được xem là lợi thế để từng bước hình thành hệ sinh thái điện gió ngoài khơi trong nước, dù vẫn cần tiếp tục hoàn thiện năng lực ở một số khâu của chuỗi giá trị.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy mỗi trung tâm có cách tiếp cận khác nhau. Cuxhaven của Đức nhấn mạnh đầu tư dài hạn, đồng bộ giữa cảng biển, quỹ đất công nghiệp và logistics. Các trung tâm Dương Giang, Sán Đầu của Trung Quốc phát triển các cụm công nghiệp quy mô lớn, tích hợp từ chế tạo, nghiên cứu - phát triển, thử nghiệm, chứng nhận đến cảng biển, vận hành - bảo dưỡng và đào tạo nhân lực.

Trong khi đó, Grimsby và Humber của Vương quốc Anh cho thấy hoạt động vận hành, bảo dưỡng có thể tạo ra giá trị kinh tế dài hạn, việc làm và kỹ năng cho địa phương. Esbjerg của Đan Mạch lại nổi bật với khả năng chuyển đổi cảng và tận dụng năng lực công nghiệp, dầu khí hiện hữu để phục vụ điện gió ngoài khơi.

Từ các trường hợp trên, các chuyên gia nhận định Việt Nam không nhất thiết phải sao chép một mô hình có sẵn mà cần lựa chọn những yếu tố phù hợp với điều kiện trong nước. Những vấn đề trọng tâm gồm địa điểm, cảng biển, hạ tầng và logistics, cơ chế đầu tư, chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất trong nước, vận hành - bảo dưỡng, nhân lực và chính sách hỗ trợ.

Bà Christiana Hageneder, Giám đốc Chương trình Hỗ trợ Năng lượng của GIZ, cho biết GIZ đang phối hợp với Cục Điện lực thực hiện nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở bằng chứng có tính so sánh cao, phục vụ quá trình ra quyết định. Nghiên cứu sẽ đánh giá năng lực hiện có, khoảng trống về hạ tầng, cùng các yêu cầu pháp lý và tài chính.

Theo bà Christiana Hageneder, các RE Hubs có thể giúp Việt Nam củng cố nền tảng công nghiệp trong nước, tạo giá trị dài hạn từ chuyển dịch năng lượng, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo khu vực.