Kỳ cuối: Đào tạo đúng nghề, kết nối đúng việc làm

Một học viên tại Đắk Lắk thực hành dệt thổ cẩm truyền thống sau khi học lý thuyết. (Ảnh: TT)

Không dừng ở số người vào lớp

Báo cáo ngày 16/9 từ Sở GD&ĐT Đắk Lắk cho thấy, sau sắp xếp mạng lưới, quy mô phục vụ của các cơ sở GDNN-GDTX ở Đắk Lắk thay đổi. Toàn tỉnh có 54 cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp tính đến tháng 5/2026, trong đó có 16 trung tâm GDNN-GDTX với quy mô tuyển sinh hằng năm trên 40.000 người.

Cơ cấu ngành nghề được điều chỉnh theo nhu cầu thị trường lao động, tập trung vào những lĩnh vực như công nghiệp chế biến, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch, dịch vụ, y tế, công nghệ thông tin, cơ khí, điện và công nghệ ô tô.

Sở GD&ĐT cũng ghi nhận tỷ lệ học sinh, sinh viên tốt nghiệp trình độ cao đẳng, trung cấp có việc làm đạt trên 85%. Đây là kết quả chung của hai trình độ đào tạo trên địa bàn tỉnh.

Tư vấn học nghề được các cơ sở GDNN tại Đắk Lắk chú trọng. (Ảnh: TT)

Tuy nhiên, Sở cũng khuyến khích các đơn vị theo dõi, thống kê kết quả thực tế đối với các lớp sơ cấp và đào tạo thường xuyên ở trung tâm GDNN-GDTX làm căn cứ cho các kế hoạch tiếp theo.

Thêm nữa, đây cũng là lực lượng lao động có tay nghề ở nông thôn. Do đó, cần phát huy những kiến thức, kỹ năng được học vào hỗ trợ địa phương. Một người học chăn nuôi có thể áp dụng kỹ thuật ngay tại gia đình; người học sửa chữa máy nông nghiệp có thể nhận việc ở địa phương; người học nấu ăn có thể tham gia cơ sở dịch vụ hoặc tự kinh doanh. Các trường hợp ấy không giống nhau về hình thức việc làm, nhưng đều cần được xem xét bằng mức độ sử dụng kỹ năng và khả năng duy trì nguồn thu.

Sở GD&ĐT đồng thời thẳng thắn nêu những điểm nghẽn ở lĩnh vực này, như: năng lực đào tạo giữa các cơ sở chưa đồng đều; một số nơi thiếu thiết bị hoặc thiết bị chưa theo kịp nghề mới. Đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm thực tế sản xuất còn hạn chế. Việc doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, tổ chức thực hành và tuyển dụng chưa đồng đều giữa các ngành nghề, địa bàn.

Đây là những vấn đề phải được giải quyết đồng thời. Nếu chưa biết doanh nghiệp cần kỹ năng nào, chương trình khó cập nhật đúng hướng. Nếu thiếu thiết bị, học viên khó rèn kỹ năng. Nếu không có thông tin về kết quả sau tốt nghiệp, trung tâm cũng khó nhận ra nghề nào cần điều chỉnh hoặc tạm dừng tuyển sinh.

Thực học, thực hành được các cơ sở GDNN ở Đắk Lắk cam kết với người học. (Ảnh: TT)

Giữ liên kết đến sau khóa học

Trong buổi làm việc với Đoàn công tác của Bộ GD&ĐT vào ngày 16/9, lãnh đạo các trung tâm GDNN-GDTX như Krông Pắc, Buôn Hồ, Buôn Ma Thuột đều cho rằng, các lớp nghề từ xây dựng, may công nghiệp đến chăn nuôi, nấu ăn và sửa chữa máy nông nghiệp đang được ưu tiên. Ông Nguyễn Xuân Hải, Giám đốc Trung tâm GDNN-GDTX Buôn Hồ kiến nghị đầu tư thiết bị, bổ sung giáo viên và có cơ chế hỗ trợ đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm cho lao động nông thôn.

Theo ông Hải, mắt xích sau đào tạo phải được chú trọng. "Một khóa học có thể trang bị kỹ năng ban đầu, nhưng người học còn cần biết nơi tuyển dụng, cách tiếp cận khách hàng hoặc điều kiện để bắt đầu công việc riêng. Trung tâm không thể tự giải quyết toàn bộ nhu cầu ấy; sự phối hợp với chính quyền cơ sở, đơn vị dịch vụ việc làm, doanh nghiệp và các chương trình hỗ trợ sinh kế là cần thiết", ông nêu.

Một lớp học nghề vừa được Trung tâm GDNN-GDTX Buôn Ma Thuột phối hợp mở tại địa phương. (Ảnh: TT)

Tương tự, tại Trung tâm GDNN-GDTX Buôn Ma Thuột, việc phối hợp với các cơ sở đào tạo khác mở thêm lựa chọn cho học viên. Theo ông Hà Ngọc Anh, chương trình học văn hóa kết hợp trung cấp nghề tin học giúp các em tiếp xúc sớm với kiến thức, kỹ năng nghề. Muốn đánh giá đầy đủ hiệu quả, cần tiếp tục theo dõi số học viên hoàn thành chương trình, lựa chọn học nâng cao hoặc tìm được công việc phù hợp.

Bà Lê Thị Kim Oanh, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Đắk Lắk cho hay, thời gian tới cần nâng chất lượng giáo dục nghề nghiệp, tăng gắn kết với doanh nghiệp; dự báo nhu cầu nhân lực, phát triển dịch vụ việc làm và tiếp tục rà soát mạng lưới theo hướng sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Để thực hiện những định hướng ấy, Sở GD&ĐT đề nghị mỗi chương trình đào tạo cần bắt đầu bằng nhu cầu công việc cụ thể. Doanh nghiệp và cơ sở sản xuất có thể tham gia góp ý chuẩn đầu ra; trung tâm bảo đảm kiến thức nền và điều kiện thực hành; đơn vị dịch vụ việc làm cung cấp thông tin tuyển dụng. Sau khóa học, phản hồi từ người lao động và nơi sử dụng lao động cần quay trở lại để điều chỉnh chương trình.

Đối với thanh niên dân tộc thiểu số, con em gia đình chính sách và quân nhân xuất ngũ, kết nối ấy còn phải đi kèm tư vấn phù hợp hoàn cảnh. Cùng với địa điểm học thuận lợi, người học cần thông tin rõ về chính sách hỗ trợ hoặc một lộ trình chuyển từ kỹ năng đã có sang nghề mới.

Học viên tại 1 cơ sở GDNN ở Đắk Lắk trước giờ vào xưởng thực hành. (Ảnh: TT)

Câu chuyện về anh Lê Quang Sáng (SN 1997) ở phường Buôn Ma Thuột, là một ví dụ về quá trình chuyển tiếp sau quân ngũ.

Bố làm bảo vệ, mẹ làm tạp vụ tại Trường THPT Lê Quý Đôn, nay là Trường THPT Buôn Ma Thuột. Học hết THPT, Sáng nhập ngũ. Năm 2023, sau khi xuất ngũ, anh học nghề điện tử và kỹ thuật vi tính trong chương trình liên kết giữa Trung tâm GDNN-GDTX Buôn Ma Thuột với Trường Cao đẳng Công thương Việt Nam (phân hiệu Đắk Lắk). Cùng thời gian, anh học lái ô tô tại Trường Cao đẳng Bách khoa Tây Nguyên.

Hoàn thành khóa học, Sáng được một công ty tin học trên đường Lê Duẩn, phường Ea Kao, tiếp nhận làm việc. Theo anh, có công việc và thu nhập ổn định, lại được ở gần bố mẹ, là niềm hạnh phúc.

Câu chuyện cho thấy việc học nghề có thể giúp quân nhân xuất ngũ tìm được hướng đi phù hợp khi trở về đời sống lao động.

Nhu cầu ấy cũng hiện diện ở xã Ea Drông. Tháng 1/2026, địa phương đón 43 quân nhân hoàn thành nghĩa vụ quân sự; lãnh đạo xã và cơ sở dạy nghề trực tiếp lắng nghe tâm tư, định hướng nghiệp, hỗ trợ những người có nhu cầu học nghề hoặc tìm việc. Đồng thời cam kết hỗ trợ việc làm phù hợp.

Có thể nói, sau sắp xếp mạng lưới trường học, GDNN Đắk Lắk đang từng bước chuyển mình theo hướng thực học, thực hành gắn chặt với nhu cầu việc làm của học viên.

Chỉ khi đào tạo nghề đi liền với việc làm và sinh kế, các trung tâm GDNN-GDTX mới phát huy đầy đủ vai trò trong bảo đảm an sinh xã hội tại địa phương.