Kỳ cuối: Hiện đại hóa lực lượng - khi công nghệ và con người trở thành 'lá chắn' từ sớm

Qua 4 kỳ trước, loạt bài “Chặn lửa từ gốc” đã nhận diện những khoảng trống trong thực thi pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; chỉ ra các nguy cơ tiềm ẩn từ cơ sở và yêu cầu cấp thiết phải đưa pháp luật đi vào đời sống một cách thực chất. Ở kỳ cuối, vấn đề không chỉ dừng lại ở việc khắc phục bất cập, mà đặt ra một yêu cầu cao hơn: xây dựng hệ thống phòng ngừa hiện đại, nơi công nghệ và con người cùng tạo nên “lá chắn” từ sớm, từ xa.

Nếu ở các kỳ trước, bài toán đặt ra là “lấp khoảng trống thực thi”, đưa pháp luật đi vào đời sống thông qua các mô hình cơ sở, thì ở giai đoạn phát triển mới, yêu cầu cao hơn đang hiện hữu: chuyển từ phòng ngừa thủ công sang quản trị rủi ro hiện đại, dựa trên dữ liệu, công nghệ và lực lượng tinh nhuệ. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, sản xuất, kinh doanh ngày càng phức tạp, nguy cơ cháy nổ không chỉ gia tăng mà còn diễn biến phức tạp, khó lường. Điều đó đòi hỏi công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ không thể chỉ đi sau xử lý sự cố, mà phải đi trước một bước trong dự báo, cảnh báo và kiểm soát rủi ro.

Thiếu tướng Huỳnh Thới An – Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an) cho biết, trong thời gian qua, lực lượng đã triển khai đồng bộ việc ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu số, kết nối liên thông và phát triển các hệ thống cảnh báo sớm nhằm phát hiện nguy cơ cháy, nổ từ sớm, từ xa.

Công nghệ số, “bộ não” của quản trị rủi ro hiện đại

Từ định hướng chung đó, nhiều địa phương đã chủ động triển khai chuyển đổi số trong công tác phòng cháy, chữa cháy với những cách làm cụ thể, hiệu quả.

Phó giám đốc Công an tỉnh Bắc Ninh Trần Thế Cường cho biết, quán triệt Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, địa phương xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ đột phá để nâng cao hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Nổi bật là việc triển khai hệ thống truyền tin báo cháy, đến tháng 3/2026 đã có hàng nghìn cơ sở lắp đặt thiết bị, giúp tín hiệu sự cố được truyền trực tiếp về trung tâm chỉ huy, rút ngắn tối đa thời gian xử lý trong “thời điểm vàng” 5 phút. Đồng thời, 100% dữ liệu, hồ sơ quản lý phòng cháy, chữa cháy được số hóa theo tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”, hình thành kho dữ liệu dùng chung phục vụ quản lý, dự báo.

Đặc biệt, Bắc Ninh đang triển khai các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thiết bị bay không người lái trong đánh giá, cảnh báo nguy cơ cháy nổ, hỗ trợ chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, từng bước hình thành mô hình quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu và công nghệ hiện đại.

Thiếu tướng Nguyễn Hồng Ky – Phó Giám đốc Công an TP Hà Nội chia sẻ về một số giải pháp phòng cháy, chữa cháy đáp ứng hiệu quả trong giai đoạn mới.

Trong khi đó, tại Hà Nội, việc ứng dụng công nghệ được triển khai theo hướng toàn diện hơn, phù hợp với đặc thù đô thị lớn.

Thiếu tướng Nguyễn Hồng Ky – Phó Giám đốc Công an TP Hà Nội cho biết: thành phố đang xây dựng hệ sinh thái số trong quản lý phòng cháy, chữa cháy với cơ sở dữ liệu đồng bộ, bản đồ số giao thông, nguồn nước và định danh các khu vực ngõ nhỏ. Đồng thời triển khai hệ thống truyền tin, cảnh báo cháy sớm kết nối Trung tâm chỉ huy; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chatbot, tổng đài thông minh 114; sử dụng thiết bị bay không người lái, robot chữa cháy tại các khu vực nguy hiểm và đổi mới công tác tuyên truyền bằng các sản phẩm số trực quan.

Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao năng lực chỉ huy, điều hành mà còn góp phần hình thành nền tảng đô thị thông minh, an toàn.

Ở một góc độ khác, tại Thái Nguyên, chuyển đổi số trong phòng cháy, chữa cháy cũng được triển khai sớm và bước đầu phát huy hiệu quả thực tiễn.

Phó giám đốc Công an tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Xuân Hùng cho biết: địa phương đã triển khai lắp đặt thiết bị truyền tin báo cháy tại các cơ sở thuộc diện quản lý; đồng thời xây dựng và đưa vào vận hành hệ thống bản đồ số phục vụ xác định vị trí giao thông, nguồn nước, hỗ trợ trực tiếp công tác chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số trong công tác phòng cháy, chữa cháy không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Đây cũng là biểu hiện cụ thể của quá trình xây dựng Chính phủ số, nơi quản lý nhà nước được vận hành trên nền tảng dữ liệu, minh bạch và có khả năng phản ứng nhanh trước rủi ro.

Lực lượng tinh nhuệ, “yếu tố quyết định” trong mọi tình huống

Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế vai trò của con người.

Trong những tình huống khẩn cấp, yếu tố quyết định vẫn là năng lực, bản lĩnh và kỹ năng của lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ.

Đại tá Phạm Trung Hiếu – Trưởng Phòng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Công an TP Hà Nội cho biết: lực lượng đang được tổ chức theo hướng tinh gọn, cơ động, phân bố rộng khắp, kết hợp huấn luyện chuyên sâu để nâng cao khả năng xử lý các tình huống phức tạp.

Đại diện Tổng Công ty GTEL báo cáo với lãnh đạo Bộ Công an và lãnh đạo Công an tỉnh Bắc Ninh về tình hình hoạt động hệ thống giám sát cảnh báo cháy được tích hợp vào Trung tâm thông tin Chỉ huy Công an tỉnh Bắc Ninh.

Tại Bắc Ninh, việc nâng cao chất lượng lực lượng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, song hành với ứng dụng công nghệ.

Đại tá Trần Thế Cường – Phó giám đốc Công an tỉnh Bắc Ninh nhấn mạnh: công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng phải do con người vận hành, vì vậy xây dựng lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chính quy, tinh nhuệ, hiện đại là điều kiện tiên quyết.

Theo đó, thời gian tới, lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ Công an tỉnh Bắc Ninh tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp: tổ chức tập huấn chuyên sâu các quy định pháp luật mới.

Gắn đào tạo lý thuyết với huấn luyện thực chiến thông qua diễn tập tại các cơ sở trọng điểm; đào tạo đội ngũ làm chủ công nghệ, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, dự báo; đồng thời chú trọng xây dựng bản lĩnh chính trị, đạo đức, kỷ luật, bảo đảm mỗi cán bộ, chiến sĩ vừa giỏi chuyên môn, làm chủ công nghệ, vừa vững vàng tư tưởng, tận tụy phục vụ nhân dân.

Từ thực tiễn triển khai tại Bắc Ninh cho thấy, xây dựng lực lượng tinh nhuệ không chỉ là yêu cầu riêng của bất kỳ địa phương nào, mà là định hướng xuyên suốt ở tầm quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Thiếu tướng Huỳnh Thới An - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an) cho biết: lực lượng đặc biệt chú trọng đổi mới nội dung đào tạo theo hướng sát thực tiễn, tăng cường huấn luyện chuyên sâu các tình huống phức tạp như cháy nhà cao tầng, không gian kín, cơ sở nguy hiểm cháy nổ cao; đồng thời ứng dụng công nghệ mô phỏng, thiết bị hiện đại trong huấn luyện và tăng cường hợp tác quốc tế.

Lực lượng phòng cháy, chữa cháy Công an TP Hà Nội diễn tập, dùng Robot có thể thay thế con người tham gia chữa cháy tại những nơi có địa hình phức tạp, môi trường cháy có hóa chát độc hại...để không ảnh hưởng tới sức khỏe, tính mạng cán bộ chiến sĩ.

Một nền quản trị hiệu quả không chỉ dựa vào thiết bị hiện đại, mà còn dựa vào chất lượng nguồn nhân lực, những con người có kỹ năng, kỷ luật và khả năng làm chủ công nghệ.

Sự kết hợp này đang hình thành một “lá chắn đa tầng”, giúp kiểm soát rủi ro ngay từ khi còn là nguy cơ.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng, “lá chắn mềm” từ nhận thức và niềm tin

Cùng với hiện đại hóa lực lượng và ứng dụng công nghệ, một thách thức không kém phần quan trọng là bảo đảm “an ninh nhận thức” trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy, nhất là trước sự xuất hiện của các thông tin sai lệch trên không gian mạng.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn – Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhận định, để nâng cao “sức đề kháng” của xã hội trước các thông tin sai lệch về phòng cháy, chữa cháy, trước hết cần củng cố nền tảng nhận thức cho người dân và doanh nghiệp, từ kiến thức pháp luật, kỹ năng an toàn đến khả năng nhận diện thông tin không chính xác, qua đó hình thành “miễn dịch thông tin xấu, độc” trong cộng đồng.

Cùng với đó, việc cung cấp thông tin chính thống kịp thời, minh bạch có ý nghĩa then chốt trong thu hẹp “khoảng trống thông tin”, môi trường dễ phát sinh tin giả, luận điệu xuyên tạc. Báo chí và truyền thông cần phát huy vai trò không chỉ đưa tin mà còn phân tích, lý giải, phản bác có cơ sở, đồng thời tăng cường hiện diện trên không gian số để định hướng dư luận.

Về lâu dài, cần xây dựng văn hóa an toàn phòng cháy, chữa cháy trong toàn xã hội; đồng thời hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, dễ thực hiện, gắn với cải cách hành chính và ứng dụng công nghệ trong quản lý. Khi chính sách được thực thi nghiêm minh, thông tin được công khai, rõ ràng, thì các luận điệu sai lệch sẽ khó có điều kiện tồn tại.

Trong bối cảnh hiện nay, hiệu quả thực tiễn trong công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chính là minh chứng thuyết phục nhất để củng cố niềm tin của người dân vào vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, trong trường hợp này, không chỉ là phản bác luận điệu sai trái, mà còn là nâng cao năng lực quản trị, để thực tiễn trở thành câu trả lời thuyết phục nhất.

Cùng với việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và hiện đại hóa lực lượng, việc hoàn thiện hành lang pháp lý tiếp tục được xác định là yếu tố nền tảng.

Theo Thiếu tướng Huỳnh Thới An – Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ (Bộ Công an), hiện đại hóa công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chính là một phần của xây dựng Chính phủ kiến tạo, nơi Nhà nước không chỉ xử lý khi sự cố xảy ra, mà chủ động thiết lập hệ thống phòng ngừa rủi ro, bảo vệ an toàn cho người dân và phát triển bền vững.

Thiếu tướng Huỳnh Thới An - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Bộ Công an) cho biết: lực lượng đã chủ động tham mưu hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ với nhiều văn bản quan trọng được ban hành, góp phần nâng cao tính răn đe, phòng ngừa vi phạm và tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho thực tiễn.

Trong thời gian tới, để đáp ứng yêu cầu giai đoạn phát triển mới, cần triển khai đồng bộ các giải pháp: hoàn thiện cơ chế phối hợp theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu; nâng cao chất lượng kiểm tra gắn với hỗ trợ, hướng dẫn cơ sở; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng lực lượng; đồng thời chú trọng đầu tư nguồn lực, trang thiết bị hiện đại và phát huy vai trò tham mưu, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị.

Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là trách nhiệm của toàn xã hội, gắn trực tiếp với an toàn tính mạng, tài sản của mỗi người dân. “Mỗi người dân là một chiến sĩ phòng cháy, chữa cháy, mỗi gia đình là một pháo đài an toàn”, chủ động phòng cháy chính là bảo vệ chính mình và cộng đồng.

Trong bối cảnh phát triển hiện nay, yêu cầu đặt ra là phải nhìn nhận công tác phòng cháy, chữa cháy trong mối quan hệ hài hòa với phát triển kinh tế – xã hội. Nguyên tắc xuyên suốt là: an toàn là nền tảng của phát triển, không thể đánh đổi an toàn lấy tăng trưởng ngắn hạn.

Phòng cháy, chữa cháy cần được tích hợp ngay từ quy hoạch, thiết kế, đầu tư đến vận hành sản xuất, kinh doanh; đồng thời đổi mới công tác quản lý theo hướng minh bạch, thực chất, ứng dụng công nghệ, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động tuân thủ và coi an toàn là một phần năng lực cạnh tranh.

Có thể khẳng định, bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy và phát triển kinh tế không phải là hai mục tiêu đối lập, mà là hai yêu cầu song hành.

Hiện đại hóa lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà là bước chuyển mang tính chiến lược.

Từ mô hình phản ứng sang mô hình quản trị rủi ro hiện đại: Có dữ liệu để dự báo; có công nghệ để cảnh báo; có lực lượng để xử lý; có cơ chế để vận hành.

Đây chính là nền tảng của một nền quản trị tốt, nơi Nhà nước không chỉ ‘chữa cháy’, mà chủ động kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn cho phát triển.

Pháp luật chỉ thực sự có sức mạnh khi đi vào từng hành vi của xã hội; và phòng cháy, chữa cháy chỉ thực sự hiệu quả khi nguy cơ được nhận diện, kiểm soát ngay từ gốc, trước khi ngọn lửa kịp bùng lên.

Khi công nghệ và con người được kết hợp đúng cách, “lá chắn an toàn đa tầng” không còn được dựng lên khi sự cố xảy ra, mà đã hình thành từ trước đó. Và đó cũng là mục tiêu cao nhất của công tác phòng cháy, chữa cháy trong giai đoạn phát triển mới: Không chỉ dập lửa, mà ngăn lửa ngay từ khi chưa hình thành.