Kỳ cuối: Lập dự án mới nghìn tỷ, đề nghị Trung ương hỗ trợ vốn

Lập dự án mới để xin Trung ương hỗ trợ nguồn vốn

Để quyết định số phận của dự án chống ngập không hiệu quả sau 16 năm triển khai thi công, ban đầu, tỉnh Hà Tĩnh đưa ra phương án tiếp tục điều chỉnh dự án đã triển khai, nhưng lúc này để thực hiện thì số vốn tiếp tục đội lên khoảng 1.968 tỷ đồng; so với giá trị đã triển khai, phần vốn cần bổ sung là 1.330 tỷ đồng.

Vật tư thiết bị không sử dụng gây lãng phí đầu tư; cùng với đó khu vực dự án bị bỏ hoang nhiều năm, người dân lấn chiếm, đào đắp tạo các ao hồ nuôi trồng thủy sản làm tăng chi phí GPMB.

Theo nhận định, số kinh phí trên nằm ngoài khả năng cân đối của ngân sách của tỉnh Hà Tĩnh. Trong khi dự án đến nay đã bố trí vốn hơn 16 năm, quá thời hạn nên không thể xin hỗ trợ nguồn vốn Ngân sách Trung ương. Ngoài ra, một số hạng mục cũng không còn phù hợp hoặc trùng với các dự án đã được chấp thuận, nằm trong Quy hoạch chung KKT Vũng Áng nên Hà Tĩnh cho rằng, việc điều chỉnh dự án ở thời điểm hiện tại là không khả thi.

Do vậy, sau khi soát xét và xin ý kiến các sở, ban, ngành, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã quyết định “khai tử” dự án hệ thống kênh tách nước, phân lũ, phòng chống ngập úng các xã phía Nam huyện Kỳ Anh để thay thế dự án đầu tư mới. Theo UBND tỉnh lý giải, việc đầu tư dự án mới sẽ giảm bớt các thủ tục pháp lý do lúc này dự án thuộc nhóm B; đặc biệt, đảm bảo được tiến độ hoàn thiện các thủ tục pháp lý liên quan trong trường hợp các Bộ, ngành đồng ý tham mưu, đề xuất việc hỗ trợ nguồn vốn cho tỉnh Hà Tĩnh đối với các dự án kết nối liên vùng có tác động lan tỏa theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ tại Văn bản số 542/VPCP-QHĐP ngày 21/01/2025, tận dụng tối đa nguồn lực Ngân sách Trung ương hỗ trợ cho địa phương.

Tỉnh Hà Tĩnh cần soát xét, làm rõ trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức đã cho các đơn vị nhà thầu tạm ứng kinh phí nhưng không thực hiện thi công bất cứ hạng mục nào của dự án.

Trên cơ sở đề xuất của Ban QLDA Khu vực khu kinh tế tỉnh Hà Tĩnh, ngày 2/6/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh Trần Báu Hà đã ký Quyết định số 1395/QĐ-UBND phê duyệt chủ trương đầu tư dự án Hệ thống tiêu thoát lũ, phòng chống ngập úng KKT Vũng Áng.

Mục tiêu của dự án là hoàn thiện đồng bộ hệ thống hạ tầng khu kinh tế, kịp thời đáp ứng công tác phòng chống ngập úng, thích ứng với biến đổi khí hậu, chỉnh trang đô thị, điều hòa không khí, cải thiện vệ sinh môi trường. Qua đó góp phần thu hút đầu tư, ổn định tình hình sản xuất kinh doanh tại KKT Vũng Áng và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội.

Dự án được triển khai tại các phường Vũng Áng, Hoành Sơn và Sông Trí, tỉnh Hà Tĩnh với tổng mức đầu tư hơn 1.394,9 tỷ đồng, trong đó chi phí GPMB là hơn 489,531 tỷ đồng và gói thầu xây lắp trị giá hơn 905,4 tỷ đồng. Các hạng mục chính sẽ được đầu tư xây dựng gồm hoàn thiện các tuyến kênh T1, T2 (là những hạng mục dự án cũ để lại); nâng cấp, mở rộng cầu Tây Yên và xây dựng hồ điều hòa rộng 95ha. Tỉnh Hà Tĩnh cũng đã giao UBND các phường Sông Trí và Vũng Áng làm chủ đầu tư hợp phần GPMB và giao Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực KKT Hà Tĩnh làm chủ đầu tư gói thầu xây lắp.

Ngày 27/7/2026, tại Công văn số 7405, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã đưa dự án Hệ thống tiêu thoát lũ, phòng chống ngập úng Khu kinh tế Vũng Áng vào danh mục các dự án đầu tư công thuộc diện “luồng xanh”, được hưởng các ưu đãi đặc quyền trong việc tập trung nhân lực, nguồn lực để rút ngắn tối đa thời gian thực hiện các hồ sơ, thủ tục.

Cần làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan

Ngày 16/9, xác nhận với phóng viên, đại diện chủ đầu tư cho biết, dự án mới đang ở bước lập nghiên cứu khả thi; đối với dự án cũ đã có quyết định chấm dứt nhưng vẫn đang vướng mắc, chưa quyết toán xong. Các tổ chức, cá nhân liên quan cũng chưa tổ chức kiểm điểm xong vì còn phụ thuộc vào tiến độ quyết toán các hạng mục của dự án.

Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh thường xuyên phải thực tế, kiểm tra và chỉ đạo công tác chống ngập úng tại KKT Vũng Áng ngay cả trong thời điểm nắng nóng.

Trong khi đó, thông tin từ Sở Nội vụ Hà Tĩnh, các tổ chức và cá nhân liên quan tại các đơn vị gồm: Ban Quản lý KKT tỉnh Hà Tĩnh; Ban QLDA Đầu tư xây dựng khu vực KKT tỉnh Hà Tĩnh và UBND TX Kỳ Anh (cũ) cũng đã có văn bản đề nghị gia hạn thời gian nộp hồ sơ kiểm điểm, xử lý trách nhiệm bởi các nội dung liên quan đến dự án diễn ra trong thời gian dài, cùng nhiều tập thể, cá nhân, trong đó, một số cá nhân đã chuyển công tác hoặc nghỉ hưu. Đến nay, mặc dù các đơn vị đã tổ chức kiểm điểm nhưng chưa cụ thể vì dự án vẫn chưa quyết toán xong.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, việc tỉnh Hà Tĩnh chấm dứt dự án khi chưa hoàn thành cũng đặt ra những hệ luỵ, trong đó có các chi phí, khối lượng đã thực hiện dở dang không được hình thành tài sản sau quyết toán theo quy định tại Nghị định số 99/2021/NĐ-CP ngày 11/11/2021 của Chính phủ. Ngoài ra, các nội dung về xử lý hợp đồng, giá trị thực hiện cụ thể của các nhà thầu, trách nhiệm của các tổ chức cá nhân liên quan cũng chưa được xử lý dứt điểm.

Theo chủ đầu tư, dự án được triển khai trong điều kiện gấp rút xử lý cấp bách do sự ảnh hưởng của dự án trọng điểm quốc gia Khu liên hợp gang thép và cảng Sơn Dương Formosa. Trong khi nguồn lực Ngân sách địa phương còn eo hẹp nên quá trình thực hiện có những tính toán, phương án xử lý chưa lường hết được các bất cập có thể xảy ra kể từ sau khi thời điểm hình thành dự án đến nay.

Trong khi các dự án chống ngập úng tiêu tốn khoản Ngân sách Nhà nước rất lớn nhưng không phát huy hiệu quả, dự án mới đang ở bước lập nghiên cứu khả thi thì KKT Vũng Áng vẫn đang đối mặt với tình trạng ngập úng cục bộ quanh năm.

Thời điểm soát xét để kết thúc dự án, chi phí bồi thường, GPMB chưa được thực hiện quyết toán hoàn thành theo các giai đoạn đầu tư. Nguồn kinh phí dư tạm ứng cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư thị xã Kỳ Anh (cũ) chưa thực hiện chi trả, hoàn ứng tại Kho bạc Nhà nước là 6,125 tỷ đồng. Công tác đền bù, GPMB đoạn tuyến Kênh T1, hồ điều hòa, cống Tây Yên vẫn chưa hoàn thành và theo dự toán, chi phí GPMB phát sinh thêm khoảng 486 tỷ đồng. Ngoài ra, số tiền chủ đầu tư đã cho các nhà thầu tạm ứng cũng chưa thu hồi, hoàn trả lại được.

Tại khoản 1 Điều 35 Nghị định số 10/2021/NĐCP ngày 09/02/2021 của Chính phủ về quản lý chi phí đầu tư xây dựng có quy định, dự án đầu tư xây dựng phải thực hiện quyết toán vốn đầu tư xây dựng sau khi hoàn thành bàn giao đưa vào sử dụng, hoặc dừng vĩnh viễn khi cấp thẩm quyền có văn bản cho phép chấm dứt thực hiện dự án. Tuy nhiên, pháp luật về đầu tư công hiện nay không có quy định về “chấm dứt dự án”.

Vấn đề này, theo lý giải của Sở Tài chính Hà Tĩnh, dự án hệ thống kênh tách nước, phân lũ, phòng chống ngập úng các xã phía Nam huyện Kỳ Anh được triển khai từ năm 2009, tại thời điểm đó chưa có Luật đầu tư công. Đây là dự án thuộc diện chuyển tiếp Luật Đầu tư công năm 2014, không phải thực hiện việc thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư; do vậy, không phải thực hiện thủ tục dừng chủ trương đầu tư theo Nghị định số 85/2025/NĐ-CP ngày 08/4/2025 của Chính phủ.

Đến nay, dự án mới đang gấp rút triển khai nhưng những vướng mắc liên quan đến dự án cũ vẫn chưa được tỉnh Hà Tĩnh tháo gỡ, xử lý dứt điểm. Việc để dự án chống ngập kéo dài suốt 16 năm, đội vốn gần gấp đôi nhưng nhiều hạng mục quan trọng vẫn chưa được thi công không chỉ gây lãng phí trong đầu tư công, thiệt hại nghiêm trọng ngân sách Nhà nước mà còn gây tiền lệ xấu trong thu hút đầu tư cũng như sử dụng không hiệu quả nguồn vốn hỗ trợ từ Ngân sách Trung ương.