Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc

Dự án luật nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, tháo gỡ điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện, đồng thời bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc, quy định thi tuyển phương án kiến trúc và đổi mới phương thức quản lý hành nghề.

Tại phiên thảo luận, vấn đề bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc nhận được nhiều ý kiến phát biểu của các đại biểu. Đại biểu Đào Chí Nghĩa (Cần Thơ) kiến nghị cần quy định rõ các nguyên tắc và tiêu chí cơ bản ngay trong luật để tránh tình trạng mỗi địa phương hiểu theo một cách khác nhau, đồng thời việc nhận diện bản sắc cần dựa trên cơ sở khoa học, điều tra, khảo sát thực tế với sự tham gia của chuyên gia và cộng đồng.

Đại biểu Trần Văn Tuấn (Bắc Ninh) nhấn mạnh, kiến trúc chính là diện mạo vật chất của một đô thị, là ký ức của cộng đồng và là một phần bản sắc quốc gia. Do đó, để có một nền kiến trúc hiện đại có sự kế thừa, đại biểu nêu quan điểm: "Hiện đại nhưng có bản sắc. Nếu hôm nay chúng ta để mỗi công trình phát triển theo một cách tùy ý, đến một lúc nào đó, có thể chúng ta sẽ có những đô thị rất hiện đại nhưng không còn dấu ấn văn hóa của chính mình".

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Liên quan đến các công trình có giá trị, đại biểu Hoàng Ngân Hoàn (Sơn La) đề nghị bổ sung nguyên tắc "bảo tồn thích ứng", cho phép cải tạo, chuyển đổi công năng trong phạm vi không làm mất các giá trị cốt lõi để công trình vừa được bảo tồn vừa có khả năng khai thác, sử dụng hiệu quả.

Thảo luận về nội dung thi tuyển và tuyển chọn phương án kiến trúc, các đại biểu đã đưa ra những góc nhìn khác nhau về yêu cầu phân quyền gắn với kiểm soát chất lượng. Đại biểu Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) bày tỏ lo ngại nếu áp dụng phương thức tuyển chọn mà chủ đầu tư vừa tổ chức, vừa trực tiếp lựa chọn phương án mà không qua thẩm định độc lập sẽ dễ dẫn đến tình huống "vừa đá bóng, vừa thổi còi". Do đó, đại biểu kiến nghị cần quy định thành lập Hội đồng tư vấn tuyển chọn có chuyên môn và giữ nguyên yêu cầu thi tuyển đối với các công trình có ảnh hưởng lớn đến bộ mặt đô thị như nhà ga đường sắt hay cầu từ cấp 2 trở lên.

Trong khi đó, nhấn mạnh tinh thần đẩy mạnh phân cấp triệt để, đại biểu Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) đề nghị giao thẳng thẩm quyền cho chính quyền cấp tỉnh quyết định công trình nào sẽ thực hiện thi tuyển kiến trúc trên cơ sở quy chế quản lý của địa phương.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh (Lào Cai) cho rằng, không nên luật hóa "cứng" các trường hợp bắt buộc thi tuyển mà chỉ nên giới hạn ở các công trình mang tính biểu tượng quốc gia hoặc địa phương, nhằm tránh tình trạng làm lỡ, làm chậm công tác chuẩn bị đầu tư dẫn tới lãng phí nguồn lực.

Về vấn đề quy chế quản lý, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) đặc biệt lưu ý khâu kiểm soát quyền lực; đề nghị tuyệt đối không để cơ quan quản lý vừa tự lập vừa tự ban hành quy chế mà bắt buộc phải thông qua Hội đồng nhân dân cùng cấp hoặc lấy ý kiến thẩm định từ cơ quan chuyên môn cấp trên.

Đại biểu Trịnh Ngọc Phương (Tây Ninh) đánh giá cao bước tiến của dự thảo luật khi chuyển hướng từ quản lý bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu về năng lực và quá trình hành nghề. Đại biểu lập luận, chứng chỉ chỉ xác nhận điều kiện tại một thời điểm, do đó: "Quản lý nghề nghiệp phải quản lý cả quá trình chứ không nên chủ yếu quản lý thông qua một mảnh giấy". Do đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế tự quản nghề nghiệp dưới sự giám sát của Nhà nước, điển hình như việc thiết lập Đoàn Kiến trúc sư Việt Nam để đảm nhận công tác đăng ký, quản lý hồ sơ năng lực và theo dõi đạo đức, trách nhiệm nghề nghiệp liên tục.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và an toàn trong giai đoạn chuyển giao, đại biểu Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) đề xuất, cơ quan soạn thảo chưa nên vội bỏ kỳ thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề khi hệ thống dữ liệu quốc gia chưa được xây dựng đầy đủ, đồng bộ và minh bạch.

Đại biểu Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa ) kiến nghị luật chỉ nên bắt buộc yêu cầu chứng chỉ đối với những cá nhân giữ vai trò chủ trì, chủ nhiệm thiết kế kiến trúc hoặc hành nghề độc lập, song song với việc công khai danh sách trên hệ thống thông tin để thuận lợi cho công tác giám sát.

Kết thúc phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã phát biểu giải trình, làm rõ thêm một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu; khẳng định các quy định về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong dự thảo luật đã phản ánh đầy đủ yếu tố về không gian, kỹ thuật và văn hóa đặc trưng của từng vùng miền trong việc xây dựng quy chế quản lý kiến trúc.