Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI: Làm rõ cơ chế giá điện, tránh khoảng trống pháp lý

Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh Tây Ninh và Hưng Yên thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Cần minh bạch cơ chế giá điện, bảo vệ người tiêu dùng

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, các đại biểu yêu cầu hoàn thiện cơ chế giá điện, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người sử dụng điện.

Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) đồng tình với mục tiêu áp dụng giá bán lẻ điện theo thời gian sử dụng nhằm khuyến khích tiết kiệm điện, giảm phụ tải vào giờ cao điểm. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần thận trọng khi mở rộng cơ chế này sang hộ gia đình, bởi giờ cao điểm buổi tối cũng là thời gian các gia đình thực hiện những nhu cầu thiết yếu như nấu ăn, học tập, tắm giặt và sử dụng các thiết bị điện.

Theo đại biểu, khác với nhà máy có thể bố trí lại ca sản xuất, các hộ gia đình khó thay đổi thời gian sinh hoạt theo biểu giá điện. Vì vậy, nếu thiết kế chính sách không phù hợp, chi phí điện có thể tăng đối với những người không có khả năng dịch chuyển thời gian sử dụng điện.

Đại biểu đề nghị chưa áp dụng đại trà ngay đối với tất cả hộ sinh hoạt; việc triển khai cần căn cứ nhóm khách hàng, mức độ tiêu thụ, khả năng dịch chuyển phụ tải, điều kiện công tơ và hạ tầng kỹ thuật, đồng thời có lộ trình và đánh giá đầy đủ tác động trước khi mở rộng.

Cùng quan điểm, đại biểu Trần Vũ Khiêm (Đoàn Quảng Trị) đề nghị chỉ thí điểm biểu giá điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt, đánh giá kỹ tác động đến gia đình thu nhập thấp và đi kèm giải pháp hỗ trợ chuyển đổi thiết bị tiết kiệm điện.

Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu minh bạch các khoản chi phí liên quan đến cơ chế giá điện. Trong trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội, Nhà nước cần có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, nhưng các khoản chi này phải được kiểm toán, công khai trước Quốc hội và Nhân dân. Đồng thời, chính sách hỗ trợ tiền điện cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân vùng sâu, vùng xa cần được thực hiện thực chất bằng nguồn ngân sách.

Liên quan nguyên tắc xác định giá điện, đại biểu Tạ Thị Yên cho rằng cần làm rõ chi phí nào được tính vào giá, rủi ro nào nhà đầu tư phải tự chịu và rủi ro nào được phép phân bổ vào giá điện. Những chi phí phát sinh do quyết định đầu tư không hợp lý, quản trị kém hoặc lỗi chủ quan của doanh nghiệp không nên mặc nhiên chuyển sang người mua điện.

Bên cạnh cơ chế giá, đại biểu Trần Vũ Khiêm cho rằng thủ tục hành chính kéo dài là một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án nguồn điện và lưới điện chậm tiến độ. Vì vậy, việc mở rộng cơ chế miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư đối với các dự án điện lực thuộc chương trình, dự án thực hiện quy hoạch có thể góp phần cắt giảm thủ tục trùng lặp, đẩy nhanh tiến độ các dự án.
Đại biểu đánh giá tích cực quy định về giá điện và thời hạn hợp đồng trúng thầu được sử dụng làm căn cứ ký kết hợp đồng, không phải đàm phán lại sau đấu thầu. Theo đại biểu, cách tiếp cận này có thể rút ngắn thời gian thực hiện dự án, đồng thời tăng tính minh bạch và củng cố niềm tin của nhà đầu tư tư nhân.

Đối với điện gió ngoài khơi, đại biểu Trần Vũ Khiêm đề nghị quy định rõ quy trình khảo sát, thẩm định kết quả khảo sát, trách nhiệm ký quỹ và kinh phí tháo dỡ công trình sau khi hết hạn. Đại biểu cũng lưu ý cần kiểm soát việc chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp tại các dự án nhằm hạn chế nguy cơ thâu tóm hạ tầng năng lượng chiến lược.

Hoàn thiện quy định thương mại, tránh chồng chéo và khoảng trống pháp lý

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị làm rõ cơ sở pháp lý đối với hoạt động phân phối phiếu mua hàng, phiếu sử dụng dịch vụ (voucher).

Theo đại biểu, hoạt động doanh nghiệp phân phối voucher như một hình thức kinh doanh độc lập hiện chưa có vị trí pháp lý thật rõ. Việc xác định đây là hoạt động trung gian thương mại chưa giải quyết đầy đủ các vấn đề liên quan đến khoản tiền người tiêu dùng trả trước, thời hạn sử dụng, phạm vi chấp nhận và trách nhiệm của các bên khi hàng hóa, dịch vụ không được cung cấp như cam kết.

Đại biểu đề nghị rà soát quy định về xúc tiến thương mại và kinh doanh dịch vụ khuyến mại, xác định rõ phạm vi hoạt động phân phối voucher thuộc diện điều chỉnh; đồng thời phân biệt với các công cụ có bản chất là phương tiện thanh toán hoặc thuộc pháp luật chuyên ngành khác. Nếu đưa hoạt động này vào phạm vi điều chỉnh của Luật, cần quy định rõ trách nhiệm của bên phát hành, bên phân phối và bên cung cấp hàng hóa, dịch vụ, cũng như có điều khoản chuyển tiếp cho doanh nghiệp đang hoạt động theo cơ chế cũ.

Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Trong khi đó, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn Hà Nội) tập trung vào những rủi ro pháp lý phát sinh từ hoạt động kinh doanh trên nền tảng số và việc sửa đổi các quy định về hợp đồng thương mại.

Đối với các hành vi thiết kế giao diện điện tử gây nhầm lẫn, tạo cảm giác khan hiếm giả tạo hoặc gây khó khăn cho người dùng khi hủy dịch vụ, đại biểu cho rằng cơ chế xử lý vi phạm cạnh tranh hiện hành có thể chưa đủ nhanh để ngăn chặn thiệt hại đang diễn ra trên môi trường mạng. Đồng thời, một hành vi có thể vừa xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng, vừa cấu thành hành vi cạnh tranh không lành mạnh, dẫn đến nguy cơ chồng chéo thẩm quyền hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc phân định thẩm quyền xử lý theo tính chất và quy mô vi phạm, đồng thời nghiên cứu cơ chế yêu cầu tạm dừng khẩn cấp giao diện hoặc tính năng vi phạm trong thời hạn 24 giờ kể từ khi phát hiện, trước khi tiến hành các bước điều tra cạnh tranh chính thức.

Về đề xuất bãi bỏ một số quy định về hợp đồng trong Luật Thương mại để áp dụng thống nhất theo Bộ luật Dân sự, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng nguy cơ mất đi các quy tắc đặc thù dành cho hoạt động thương mại giữa các thương nhân. Đại biểu dẫn ví dụ về giới hạn mức phạt vi phạm hợp đồng, các điều kiện tạm ngừng, đình chỉ, hủy bỏ hợp đồng và thời hiệu khởi kiện.

Theo đại biểu, nếu các quy định này bị bãi bỏ mà không có cơ chế thay thế phù hợp, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn khi xác định quyền, nghĩa vụ và chế tài áp dụng, nhất là với những hợp đồng đã ký trước thời điểm Luật sửa đổi có hiệu lực nhưng tranh chấp phát sinh sau đó.

Đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật đối với hoạt động thương mại giữa các thương nhân, đồng thời quy định cụ thể điều khoản chuyển tiếp để bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường kinh doanh.