Kỹ năng tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND cấp xã Bài 4: Không thể 'khoán trắng' cho đại biểu

Một bàn tay không làm nên tiếng vỗ

Nhiều năm theo dõi hoạt động HĐND ở cơ sở, điều dễ nhận thấy là chất lượng TXCT giữa các địa phương có sự chênh lệch khá rõ, căn nguyên không hoàn toàn nằm ở năng lực cá nhân của đại biểu mà phụ thuộc rất lớn vào cách tổ chức, phối hợp và chuẩn bị của cả hệ thống chính trị ở địa phương.

Nghị quyết liên tịch số 72/2025/NQLT giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã quy định khá đầy đủ trách nhiệm của Thường trực HĐND, Tổ đại biểu, MTTQ, UBND, cơ quan tham mưu giúp việc và các tổ chức liên quan cấp xã trong hoạt động TXCT, bảo đảm tiếng nói của người dân được lắng nghe và giải quyết. Trong chuỗi công việc ấy, Thường trực HĐND giữ vai trò “nhạc trưởng” điều phối.

Thường trực HĐND phường Minh Phụng, Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị TXCT chuyên đề về giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học tại các cơ sở giáo dục trên địa bàn phường

Thực tế hiện nay, điều cử tri băn khoăn nhất không phải là “được phát biểu hay không” mà là “kiến nghị, phản ánh rồi có được tôn trọng tiếp thu và giải quyết hay không”. Vì vậy, Thường trực HĐND không thể chỉ dừng ở việc xây dựng kế hoạch, tổ chức cho đại biểu HĐND TXCT và mà quan trọng nhất là tổng hợp ra sao, giám sát kết quả giải quyết như thế nào. “Mỗi kiến nghị của cử tri cần được phân loại rõ theo thẩm quyền, mức độ cấp thiết; nội dung nào cần giám sát chuyên đề, nội dung nào cần đưa ra chất vấn tại kỳ họp phải được theo dõi cụ thể. Quan trọng hơn là phải công khai tiến độ giải quyết để cử tri thấy tiếng nói của mình không bị “rơi vào im lặng”” - cử tri Nguyễn Tiến Dũng - nguyên Ủy viên Thường trực HĐND thị xã Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh chia sẻ.

Nếu Thường trực HĐND là trung tâm điều phối thì Tổ đại biểu HĐND chính là lực lượng trực tiếp quyết định chất lượng hoạt động TXCT. Một cuộc tiếp xúc hiệu quả, điều quan trọng là đại biểu phải biết trước dân đang bức xúc điều gì, địa bàn đang nổi lên vấn đề gì, nội dung nào cần tập trung trao đổi. Tổ đại biểu phải thường xuyên giữ mối liên hệ với Thường trực HĐND, Ban Thường trực MTTQ, UBND, các tổ dân phố và lực lượng ở cơ sở để nắm bắt tình hình dân sinh. Khi chuẩn bị kỹ, đại biểu mới có thể đối thoại đúng trọng tâm, tránh trả lời chung chung hoặc né tránh vấn đề.

Trong điều kiện chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, áp lực công việc của HĐND cấp xã tăng lên rất lớn. Đại biểu HĐND cấp xã phần nhiều là kiêm nhiệm, thời gian hạn chế, kỹ năng nghị trường chưa đồng đều. Vì vậy, nếu thiếu vai trò điều phối của Tổ đại biểu thì rất dễ dẫn tới tình trạng “đi tiếp xúc cho đủ quy trình”. “Theo quy định, Tổ đại biểu phải xây dựng kế hoạch TXCT, trong đó cũng cần phải phân công rõ trách nhiệm của từng đại biểu trong Tổ, phát huy được vai trò của đại biểu cũng như tạo điều kiện để đại biểu thực hiện nhiệm vụ”. - đại biểu Trần Tuấn Anh - HĐND phường 1, Lâm Đồng chia sẻ.

Mặt trận - “cầu nối” để người dân bày tỏ ý kiến

Một trong những lực lượng có vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động TXCT chính là Mặt trận Tổ quốc. Đây là tổ chức gần dân, sát dân, hiểu rõ tâm tư của người dân ở cơ sở. Thực tế, nơi nào MTTQ làm tốt công tác nắm tình hình và vận động cử tri thì nơi đó hội nghị TXCT thường sôi nổi, thực chất hơn. Vai trò của MTTQ không chỉ là phối hợp tổ chức hội nghị mà còn là “cầu nối” để người dân mạnh dạn bày tỏ ý kiến. MTTQ cần chủ động hơn nắm bắt dư luận từ cơ sở, lựa chọn đúng nhóm đối tượng chịu tác động để mời tham gia TXCT; đồng thời đa dạng hóa hình thức tiếp xúc theo chuyên đề, theo lĩnh vực hoặc theo nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Cùng với đó, trách nhiệm của UBND và các cơ quan chuyên môn cũng cần được nhìn nhận đúng mức. Thực tế cho thấy, nhiều cuộc TXCT chưa tạo được sự hài lòng bởi việc trả lời kiến nghị còn chậm, chưa đi thẳng vào nội dung cử tri quan tâm hoặc chỉ trả lời theo kiểu “ghi nhận, sẽ xem xét”. Trong khi đó, người dân mong muốn nhất là được nghe câu trả lời rõ ràng: việc nào làm được, khi nào làm; việc nào chưa làm được thì vướng ở đâu, trách nhiệm thuộc cơ quan nào.

Không thể không nhắc đến vai trò của cơ quan tham mưu, phục vụ hoạt động HĐND của Văn phòng HĐND và UBND. Từ khâu chuẩn bị tài liệu, bố trí địa điểm, thông báo thời gian, chuẩn bị điều kiện hậu cần cho đến tổng hợp kiến nghị, theo dõi trả lời… đều ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng TXCT. Một hội nghị tổ chức sơ sài, thông báo không đầy đủ, tài liệu gửi chậm hoặc bố trí không phù hợp sẽ rất khó tạo không khí đối thoại cởi mở. Ở góc độ khác, công tác thông tin, tuyên truyền cũng cần được đổi mới. Nếu biết tận dụng hệ thống truyền thanh cơ sở, mạng xã hội cộng đồng, nhóm dân cư hoặc thông tin trực tiếp qua tổ dân phố, việc thu hút cử tri tham gia sẽ hiệu quả hơn nhiều.

TXCT suy cho cùng chính là nơi để người dân gửi gắm niềm tin vào cơ quan dân cử. Khi cử tri thấy ý kiến của mình được lắng nghe, được phản hồi và được giám sát đến cùng thì uy tín của HĐND sẽ được củng cố bằng chính hiệu quả thực chất. Muốn làm được điều đó, không thể “khoán trắng” cho đại biểu HĐND. Một cuộc TXCT chất lượng chỉ có thể hình thành khi cả hệ thống chính trị cùng đồng hành, chia sẻ trách nhiệm và cùng hướng tới mục tiêu chung: làm cho tiếng nói của người dân thật sự được tôn trọng và chuyển hóa thành hành động trong quản trị địa phương.