Kỷ nguyên AI: Khi đọc thông tin cũng cần một chút hoài nghi

Sự thay đổi này đến từ chính thực tế đang diễn ra trên internet.

Trong kỷ nguyên mới, AI có thể viết rất nhiều thứ. Ảnh minh họa: QĐND

Khi những câu chuyện “rất thật” lại không phải của con người

Một tài khoản Reddit hoàn toàn mới bất ngờ đăng bài trên diễn đàn nổi tiếng r/AmItheAsshole với câu chuyện khá đời thường: từ chối trông con cho mẹ kế vì bận công việc riêng. Bài viết ngắn gọn, mạch lạc, ngữ pháp hoàn chỉnh, kể lại mâu thuẫn gia đình theo cách rất “người”.

“Giờ không khí trong nhà căng thẳng, tôi bắt đầu tự hỏi liệu mình có làm sai không”, người đăng kết lại. Phần lớn các bình luận bên dưới đều ủng hộ rằng đó không phải trách nhiệm của họ, tức người đăng bài. Đồng thời "mách nước" người này nên chuyển ra ngoài sinh sống.

Nhưng có một chi tiết gây bất ngờ, theo phần mềm phát hiện AI của Pangram Labs, toàn bộ câu chuyện này có khả năng cao được tạo ra bởi AI.

Công cụ “soi” AI đang âm thầm thay đổi cách ta đọc internet

Phiên bản mới của tiện ích Chrome do Pangram phát triển có thể quét nội dung trên các nền tảng như Reddit, X, LinkedIn, Medium hay Substack theo thời gian thực, rồi gắn nhãn "do con người viết", "do AI tạo ra", hoặc "có sự hỗ trợ của AI".

Công cụ này không chỉ đưa ra kết luận, mà còn kèm theo mức độ tin cậy (thấp, trung bình, cao). Với mức giá 20 USD/tháng, nó được quảng bá như một “bộ lọc” giúp người dùng tránh khỏi thứ mà CEO Max Spero gọi thẳng là “AI slop”, tức rác nội dung do AI tạo ra.

“Việc bắt người dùng copy nội dung sang công cụ khác để kiểm tra là quá bất tiện. Họ sẽ không làm vậy”, Spero nói với Wired. “Chúng tôi muốn việc phát hiện diễn ra ngay khi bạn đang đọc chúng”.

Theo nghiên cứu năm 2025 từ Stanford, Imperial College London và Internet Archive, hơn 1/3 các website mới hiện nay chứa nội dung do AI tạo ra, ít nhất một phần.

Sự bùng nổ này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng thông tin, mà còn làm xói mòn niềm tin vào báo chí và mạng xã hội. Những câu chuyện “có vẻ thật”, như bài đăng trên Reddit kể trên trở thành ví dụ điển hình. Nó không quá giật gân, không quá hoàn hảo và đủ để đánh lừa cả người đọc có kinh nghiệm.

Nghịch lý: AI cảnh báo về AI… cũng do AI viết?

Một trong những phát hiện gây chú ý nhất từ công cụ Pangram là liên quan đến tài khoản X chính thức của Giáo hoàng.

Trong một chuỗi bài đăng về nguy cơ AI đối với nhân loại, bài đầu tiên được xác định là do con người viết. Nhưng các bài tiếp theo - phân tích tác động của AI đến xã hội và tư duy - lại bị gắn nhãn là do AI tạo.

Một đoạn viết: “Khi mô phỏng trở thành chuẩn mực, nó làm suy yếu khả năng phân biệt của con người - trớ trêu thay", chính câu này lại bị đánh dấu là sản phẩm của AI.

Theo Spero - CEO của Pangram, điều này không quá khó hiểu: “Rõ ràng Giáo hoàng không tự vận hành tài khoản. Có đội ngũ truyền thông, và nhiều khả năng họ cũng dùng AI”.

Không chỉ Reddit hay X: AI đang len vào mọi nền tảng

Công cụ Pangram cũng thường xuyên phát hiện nội dung AI trên các bài viết dài của influencer có tick xanh; nền tảng Medium và LinkedIn; thậm chí cả các tác giả nổi bật trên Substack.

Một số nhà báo và người viết không hề giấu việc sử dụng AI. Ví dụ, Alex Heath - phóng viên công nghệ - dùng Claude để hỗ trợ viết và thậm chí huấn luyện AI theo phong cách cá nhân của mình. Điều này đặt ra một câu hỏi mới là khi AI không còn bị giấu giếm, ranh giới giữa “viết” và “hỗ trợ viết” còn ý nghĩa đến đâu?

Có rất nhiều người dùng AI hỗ trợ trong việc viết lách. Ảnh: Internet

Kỷ nguyên của AI: Hãy đọc thông tin với sự hoài nghi cần thiết

Dù không có hệ thống nào hoàn hảo, Pangram hiện được đánh giá là một trong những công cụ phát hiện AI chính xác, với tỷ lệ sai gần như bằng 0 trong các nghiên cứu độc lập. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của nó có thể không nằm ở độ chính xác, mà chính ở việc thay đổi thói quen người dùng. Bởi khi mỗi bài viết đều được gắn nhãn, người đọc sẽ dần hình thành một phản xạ mới: nghi ngờ, kiểm chứng, và đọc có ý thức hơn.

Trong một thế giới nơi AI có thể viết mọi thứ, từ tâm sự gia đình đến thông điệp tôn giáo, khả năng phân biệt thật giả không còn là kỹ năng của riêng người báo, mà trở thành bản năng sống còn của mọi người dùng internet.