Kỷ nguyên dư thừa và quyền lực của OPEC+ suy giảm

Các dự báo cho thấy tình trạng dư cung nhiều khả năng kéo dài sang năm 2026, trong bối cảnh nguồn cung ngoài OPEC+ tăng mạnh. Diễn biến này đang làm suy giảm vai trò chi phối thị trường dầu mỏ của liên minh dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Giàn khoan dầu tại Luling, Texas, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

*Thế khó của OPEC+

Áp lực ngân sách đang trở thành thách thức ngày càng lớn đối với các nước xuất khẩu dầu. Saudi Arabia – quốc gia giữ vai trò dẫn dắt OPEC+ – được cho là cần giá dầu ở mức khoảng 91 USD/thùng để cân bằng ngân sách năm 2025. Nhiều thành viên khác trong khối cũng đối mặt tình trạng thâm hụt tài khóa khi giá dầu duy trì ở mức thấp. Trong bối cảnh đó, nếu dầu Brent tiếp tục dao động quanh mức 60 USD/thùng, các quốc gia này buộc phải gia tăng vay nợ, sử dụng dự trữ hoặc điều chỉnh chính sách tài khóa và tiền tệ.

Trước đây, những áp lực tương tự thường khiến OPEC áp dụng các biện pháp can thiệp quyết liệt nhằm đẩy giá dầu lên cao. Tuy nhiên, trong chu kỳ hiện tại, phản ứng của OPEC+ được đánh giá là thận trọng hơn. Liên minh đã lựa chọn “tạm dừng chiến lược”, tức duy trì hạn ngạch sản xuất hiện có thay vì cắt giảm sâu hơn, với mục tiêu hạn chế đà giảm giá mà vẫn tránh mất thêm thị phần.

Dù vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng các nỗ lực này khó có thể đảo ngược xu hướng chung của thị trường. Việc OPEC+ phải liên tục điều chỉnh chính sách trong thế bị động cho thấy khả năng định hình thị trường của liên minh đang suy giảm. Trong lịch sử, OPEC+ từng thành công trong việc điều tiết giá nhờ có năng lực sản xuất dư thừa đáng kể. Tuy nhiên, hiện nay lợi thế này đang bị bào mòn khi nguồn cung từ các quốc gia ngoài OPEC+ tăng mạnh và mang tính dài hạn.

*Những nhân tố mới và nguy cơ dư cung

Thế khó của OPEC+ bắt nguồn từ sự trỗi dậy của các nhà sản xuất mới, cả trong và ngoài liên minh. Mỹ, Brazil và Guyana đang gia tăng sản lượng với tốc độ đủ lớn để bù đắp, thậm chí vượt qua, các nỗ lực cắt giảm của OPEC+. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo nguồn cung dầu toàn cầu sẽ tăng thêm khoảng 1,9 triệu thùng/ngày trong năm 2025 và 1,6 triệu thùng/ngày trong năm 2026, chủ yếu đến từ các quốc gia ngoài OPEC+.

Trong bối cảnh đó, OPEC+ đứng trước lựa chọn khó khăn: nếu tiếp tục cắt giảm sâu hơn, liên minh có nguy cơ đánh mất thị phần; còn nếu nới lỏng sản

Công nhân làm việc tại một nhà máy lọc dầu ở Karbala, Iraq. Ảnh: AFP/TTXVN

xuất, giá dầu có thể giảm xuống mức gây tổn hại nghiêm trọng đến ngân sách của nhiều thành viên. Do vậy, chiến lược duy trì thế cân bằng mong manh hiện nay được xem là giải pháp tạm thời, trong khi OPEC+ chờ đợi nguồn cung ngoài khối đạt đỉnh rồi suy giảm – một kịch bản ngày càng khó xảy ra trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn ra chậm hơn dự kiến.

Giới quan sát cho rằng việc “tạm dừng chiến lược” của OPEC+ phản ánh rõ những giới hạn ngày càng lớn trong khả năng điều tiết thị trường của liên minh. OPEC+ vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường, song quyền lực chi phối giá dầu không còn tập trung tuyệt đối trong tay khối này. Đối với giới đầu tư, triển vọng năm 2026 đang dần hiện rõ thông qua bốn tín hiệu chính: giá dầu duy trì mong manh quanh ngưỡng 60 USD/thùng; vai trò dẫn dắt ngày càng lớn của nguồn cung ngoài OPEC+; tâm lý thận trọng đối với cổ phiếu năng lượng; và triển vọng tăng trưởng bền vững của dầu đá phiến Mỹ nhờ các chính sách hỗ trợ mới.

Ngành dầu đá phiến Mỹ đang vận hành ngày càng hiệu quả với chi phí sản xuất được kiểm soát tốt hơn. Brazil tiếp tục mở rộng khai thác các mỏ dầu dưới lớp muối sâu, trong khi Guyana đã vượt mốc 900.000 thùng/ngày và đặt mục tiêu đạt 1,7 triệu thùng/ngày vào năm 2030. Đây đều là những nguồn cung dài hạn, chi phí thấp và gần như không chịu tác động từ các quyết định điều phối của OPEC+. Trong bối cảnh đó, các tổ chức phân tích dự báo thị trường dầu mỏ thế giới có thể dư thừa từ 2,1-4 triệu thùng/ngày vào đầu năm 2026. Còn Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo tình trạng dư cung trong năm 2026 có thể lên tới 4,1 triệu thùng/ngày, tương đương gần 4% nhu cầu toàn cầu.

Về triển vọng năm 2026, nhiều dự báo cho rằng giá dầu WTI sẽ dao động quanh 59 USD/thùng, còn giá dầu Brent khoảng 62 USD/thùng. Goldman Sachs cảnh báo giá dầu có thể giảm về vùng 50 USD/thùng nếu kịch bản dư cung diễn ra đúng như dự báo. Trong bối cảnh đó, sự kiềm chế nguồn cung của OPEC+ có thể hỗ trợ các nhà sản xuất ngoài khối, đặc biệt là Mỹ, nhiều hơn là bảo đảm ổn định tài chính cho chính liên minh.

Thị trường dầu mỏ toàn cầu đang bước vào một giai đoạn mới, nơi rủi ro dư thừa trở thành yếu tố mang tính cấu trúc. OPEC+ vẫn là một trụ cột ổn định quan trọng, nhưng không còn giữ vai trò “kiến trúc sư” duy nhất trong việc định hình mặt bằng giá dầu thế giới. Sự dịch chuyển quyền lực đang diễn ra âm thầm, song ngày càng hiện hữu rõ nét trong bức tranh năng lượng toàn cầu./.

Vân Anh (Tổng hợp)/Bnews/vnanet.vn