Kỷ nguyên lượng tử đặt ra thách thức mới cho an toàn dữ liệu

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 tại Tp.HCM diễn ra vào ngày 27/10, tại phiên chuyên đề “An toàn dữ liệu và an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử”, các đại biểu tập trung thảo luận những nguy cơ an ninh mạng mới, đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển đổi phương thức bảo mật trước sự phát triển của công nghệ lượng tử.

PGS-TS Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, Ban Nghiên cứu Phát triển Tp.HCM, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm chủ quyền số và an toàn hệ thống trước những thay đổi do công nghệ lượng tử mang lại.

PGS-TS Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số, Ban Nghiên cứu Phát triển Tp.HCM. (Ảnh: BTC)

Theo ông, Tp.HCM đang phát triển theo mô hình siêu đô thị, với hoạt động quản lý, điều hành ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo. Trong bối cảnh đó, yêu cầu bảo mật cần được đặt ở mức cao, đặc biệt đối với hệ thống tài chính, ngân hàng, dịch vụ công và hạ tầng số trọng yếu.

Một trong những nguy cơ đáng chú ý là kịch bản Q-Day, thời điểm máy tính lượng tử đạt đủ năng lực phá vỡ một số thuật toán mật mã khóa công khai đang được sử dụng phổ biến.

Dù thời điểm Q-Day chưa thể xác định chính xác, nguy cơ dữ liệu bị thu thập trước rồi giải mã sau đã đặt ra yêu cầu chuẩn bị từ sớm. Theo kịch bản này, những kẻ tấn công có thể thu thập dữ liệu được mã hóa ngay từ hiện tại, lưu trữ và chờ đến khi công nghệ lượng tử đủ mạnh để giải mã.

Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với các dữ liệu cần bảo mật trong thời gian dài, liên quan đến an ninh, quốc phòng, hành chính công, y tế, giao thông, năng lượng và giao dịch tài chính.

Tại phiên thảo luận, TS Tony Trần, Giám đốc chính sách Tập đoàn TOTM Labs, chuyên gia Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại Tp.HCM (HCMC C4IR), cho rằng dù máy tính lượng tử chưa xuất hiện ở mức có thể tạo ra những nguy cơ được đề cập, các quốc gia và doanh nghiệp vẫn cần hành động ngay để chuẩn bị cho giai đoạn hậu lượng tử.

Theo ông, các đối tượng tấn công mạng có thể thu thập dữ liệu từ bây giờ. Khi máy tính lượng tử đạt đủ năng lực, những dữ liệu đó có thể trở thành mục tiêu giải mã, đe dọa tính bảo mật của thông tin đã được lưu trữ trong thời gian dài.

TS Tony Trần, Giám đốc chính sách Tập đoàn TOTM Labs, chuyên gia Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại Tp.HCM (HCMC C4IR). (Ảnh: BTC)

Đồng quan điểm, TS Stephen Oh, Giám đốc công nghệ một công ty điện toán lượng tử Hàn Quốc, cho rằng hiện chưa thể biết chính xác khi nào máy tính lượng tử đạt đến năng lực tạo ra mối đe dọa đối với các hệ thống mã hóa hiện hành. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang các giải pháp bảo mật mới không đơn giản, vì vậy việc chuẩn bị cần bắt đầu ngay từ bây giờ.

Theo các chuyên gia, thách thức không chỉ nằm ở khả năng phát triển công nghệ mã hóa mới, mà còn ở việc chuyển đổi các hệ thống đang vận hành để giảm thiểu nguy cơ bị tấn công, bảo đảm an toàn cho dữ liệu và duy trì hoạt động liên tục của những hạ tầng thiết yếu.

TS Stephen Oh, Giám đốc công nghệ một công ty điện toán lượng tử Hàn Quốc. (Ảnh: BTC)

Từ những nguy cơ trên, PGS-TS Lê Quốc Cường đề xuất Tp.HCM tập trung vào bốn nhóm vấn đề: cơ chế thử nghiệm chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, thương mại hóa công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.

Trước hết, thành phố cần nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mã hóa kháng lượng tử và truyền thông lượng tử. Cách tiếp cận này nhằm tạo điều kiện thử nghiệm, đánh giá và ứng dụng các giải pháp mới, đồng thời kiểm soát rủi ro đối với an toàn thông tin.

Bên cạnh đó, Tp.HCM cần xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật cho hạ tầng số, chú trọng khả năng nâng cấp và thay thế thuật toán mật mã mà không phải đầu tư lại toàn bộ hệ thống. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm giảm chi phí chuyển đổi, nhất là đối với những hệ thống công nghệ thông tin đã vận hành trong thời gian dài.

Một nhiệm vụ cấp thiết khác là kiểm toán, đánh giá hiện trạng an toàn dữ liệu tại các lĩnh vực trọng yếu, trước mắt là tài chính, ngân hàng và hành chính công. Việc rà soát sẽ giúp xác định những hệ thống có nguy cơ bị ảnh hưởng, phân loại mức độ ưu tiên và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp theo từng giai đoạn.

Theo định hướng này, chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử không đơn thuần là thay thế một thuật toán bằng thuật toán khác. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, đơn vị vận hành hạ tầng số, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức nắm giữ dữ liệu quan trọng.

Tp.HCM cũng cần thúc đẩy thương mại hóa các công nghệ bảo mật mới, tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở thử nghiệm. Song song đó, phát triển nguồn nhân lực có chuyên môn về mật mã, an ninh mạng và công nghệ lượng tử là điều kiện cần thiết để thành phố chủ động triển khai các giải pháp bảo vệ dữ liệu.