Kỷ nguyên mới thay đổi số phận người mắc ung thư phổi

Tám năm trước, khi nhận chẩn đoán ung thư phổi giai đoạn tiến xa, bà N.T.H (58 tuổi, TPHCM) nghĩ rằng thời gian sống của mình chỉ còn tính bằng tháng.

Thời điểm đó, bác sĩ nhắc tới một phương pháp điều trị còn khá mới tại Việt Nam là liệu pháp miễn dịch kèm hóa trị. Chi phí không hề nhỏ, mỗi lần truyền thuốc tốn hơn 120 triệu đồng, thực hiện định kỳ 3 tuần/lần và kéo dài trong nhiều năm.

"Gia đình đứng trước một quyết định cực kỳ khó khăn: Đánh cược hàng tỷ đồng cho một cơ hội sống chưa ai dám chắc. Cuối cùng, chúng tôi chọn bước tiếp", bà H. nhớ lại.

Khoảng hai năm điều trị tiêu tốn của bà H. gần 2,8 tỷ đồng. Đổi lại, điều mà gia đình nhận được vượt xa kỳ vọng ban đầu: Bà H. không còn ghi nhận tổn thương ung thư trong các lần tái khám và sống khỏe mạnh hơn 8 năm kể từ ngày phát hiện bệnh.

Phó giáo sư, bác sĩ Lê Thượng Vũ - Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cho rằng đây là minh chứng rõ nét cho cuộc cách mạng đang diễn ra trong điều trị ung thư phổi. Khi nhắc đến bệnh này, mọi người không còn nghĩ rằng cái chết cận kề.

"Cách đây 20 năm, các trường hợp sống thêm 5 năm sau khi mắc ung thư phổi rất hiếm gặp. Hôm nay, điều đó đã trở thành hiện thực với nhiều người bệnh", bác sĩ Vũ nói.

Trong nhiều thập kỷ, bác sĩ điều trị ung thư phổi gần như chỉ có ba "vũ khí" chính: Phẫu thuật, hóa trị và xạ trị.

Với những trường hợp phát hiện muộn hoặc đã di căn, cơ hội sống thường rất hạn chế. Nhiều bệnh nhân khi nhận kết quả chẩn đoán xót xa chuẩn bị tâm lý cho điều xấu nhất.

Tuy nhiên, sự phát triển của sinh học phân tử đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận căn bệnh.

Ngày nay, bác sĩ không chỉ quan tâm người bệnh đang ở giai đoạn nào mà còn tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm gene và các dấu ấn sinh học của từng khối u.

Nếu trước đây ung thư phổi được xem là một bệnh lý chung thì giờ y học đã xác định được hàng chục nhóm bệnh khác nhau, mỗi nhóm có cơ chế phát triển, tiên lượng và phương pháp điều trị riêng.

Bác sĩ Vũ nhấn mạnh mỗi loại ung thư phổi có thể đáp ứng với một phương pháp điều trị khác nhau và có tiên lượng hoàn toàn khác nhau.

Bước ngoặt lớn nhất đến từ các xét nghiệm sinh học phân tử và giải trình tự gene.

Thông qua các xét nghiệm này, bác sĩ có thể phát hiện các đột biến như EGFR, ALK hay nhiều dấu ấn sinh học khác liên quan trực tiếp đến sự phát triển của khối u.

Bảng giá một số thuốc đích thế hệ thứ nhất đến thứ 3 trong điều trị ung thư phổi hiện nay

Khi xác định được điểm yếu của tế bào ung thư, bác sĩ có thể sử dụng thuốc nhắm trúng đích để tấn công chính xác vào cơ chế gây bệnh.

Khác với hóa trị truyền thống tác động lên cả tế bào lành và tế bào ung thư, thuốc đích tập trung vào mục tiêu cụ thể nên hiệu quả cao hơn và ít tác dụng phụ hơn.

Nhiều bệnh nhân ung thư phổi giai đoạn 4 hiện nay vẫn có thể sinh hoạt, làm việc gần như bình thường nhờ các loại thuốc trên.

Bác sĩ Vũ cho biết ở nhóm bệnh nhân mang đột biến ALK, một số nghiên cứu cho thấy khoảng 50% số người bệnh vẫn sống sau 7 năm điều trị.

Nếu thuốc đích được ví như "tên lửa" dẫn đường tấn công đúng mục tiêu thì liệu pháp miễn dịch lại hoạt động theo cách khác: Đánh thức hệ miễn dịch của chính cơ thể để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Một trong những thuốc miễn dịch nổi bật nhất hiện nay là Keytruda.

Loại thuốc này theo giá công bố của Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) hiện là 61 triệu đồng/lọ. Liệu trình sử dụng là 21 ngày với liều 200mg tương đương 2 lọ. Thuốc này có chương trình hỗ trợ miễn phí một phần dành cho bệnh nhân ung thư đủ điều kiện.

Theo bác sĩ Vũ, đây là loại thuốc đã làm thay đổi tiên lượng sống của nhiều bệnh nhân ung thư phổi trong gần một thập kỷ qua. Tuy nhiên, miễn dịch không phải phép màu dành cho tất cả mọi người.

Có những bệnh nhân đáp ứng ngoạn mục, khối u biến mất và duy trì kết quả nhiều năm nhưng cũng có những trường hợp hiệu quả hạn chế dù được điều trị đúng phác đồ.

Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có đặc điểm vi môi trường khối u và các dấu ấn sinh học đi kèm.

"Trong 100 bệnh nhân, có thể chỉ khoảng 20 người đáp ứng rất tốt. Người đã đáp ứng thì thường sống khỏe nhiều năm mà không còn dấu hiệu ung thư", bác sĩ Vũ nói.

Ngày nay, nhờ công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới (NGS), bác sĩ có thể phân tích đồng thời hàng chục đến hàng trăm gene trong một lần xét nghiệm.

Điều này giúp dự đoán chính xác hơn ai là người có khả năng hưởng lợi từ thuốc miễn dịch, ai nên sử dụng thuốc đích và ai cần lựa chọn hướng điều trị khác.

Không chỉ thuốc mới tạo nên cuộc cách mạng trong điều trị ung thư phổi, bác sĩ Vũ cho rằng ngay cả những phương pháp kinh điển như phẫu thuật, hóa trị hay xạ trị cũng đang tiến bộ nhanh chóng.

Trong phẫu thuật, xu hướng hiện nay là bảo tồn tối đa nhu mô phổi lành. Thay vì cắt bỏ toàn bộ phổi như trước đây, nhiều trường hợp chỉ cần cắt một phần nhỏ hơn, giúp người bệnh hồi phục nhanh và duy trì chức năng hô hấp tốt hơn.

Ở lĩnh vực xạ trị, công nghệ hiện đại cho phép máy xạ "đi theo" chuyển động của khối u trong từng nhịp thở.

Nhờ đó, tia xạ tập trung chính xác vào tổn thương, hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các cơ quan lành xung quanh.

Ngay cả hóa trị cũng được cá thể hóa hơn. Các loại thuốc mới giúp giảm đáng kể tác dụng phụ, đồng thời có thể kéo dài điều trị duy trì để kiểm soát bệnh tốt hơn.

Theo bác sĩ Vũ, điều trị ung thư phổi hiện đại không còn là cuộc chơi của một loại thuốc hay một phương pháp đơn lẻ. Xu hướng hiện nay là phối hợp nhiều chiến lược khác nhau để tối ưu hiệu quả.

Một bệnh nhân có thể được phẫu thuật, sau đó dùng thuốc đích hoặc miễn dịch. Khi xuất hiện các ổ tổn thương còn sót lại hoặc dấu hiệu kháng thuốc, xạ trị sẽ được bổ sung nhằm tiêu diệt những tế bào ung thư còn tồn tại.