Kỷ nguyên số và bài toán về an toàn vệ sinh lao động

Trao cờ lưu niệm tới các đơn vị tích cực tham gia Lễ phát động Tháng hành động về an toàn vệ sinh lao động và Tháng Công nhân năm 2026. Ảnh: Xuân Hải

Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh chuyển đổi số, triển khai nhiều dự án trọng điểm, yêu cầu bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động ngày càng cấp thiết, đặt con người ở vị trí trung tâm theo tinh thần Nghị quyết số 57 của Chính phủ. Chương trình nhằm phân tích thực trạng, nhận diện thách thức và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này trong giai đoạn mới.

Tham gia Chương trình tại trường quay S1 có sự góp mặt của các khách mời là ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm - An toàn lao động, Sở Nội vụ Hà Nội; ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội, Sở Nội vụ Hà Nội.

Tại Chương trình thời sự, các chuyên gia sẽ làm rõ bức tranh an toàn lao động trên địa bàn thành phố năm 2025, tập trung vào các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ cao như xây dựng, vận hành thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.

Các khách mời tham dự Chương trình. Ảnh: Phan Anh

Điểm nhấn của Chương trình là nội dung ứng dụng công nghệ số trong phòng ngừa rủi ro: Hệ thống giám sát thông minh, cảm biến cảnh báo nguy hiểm, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data). Đây được xem là những giải pháp quan trọng góp phần giảm thiểu tai nạn lao động, xây dựng môi trường làm việc an toàn, bền vững.

Đáng chú ý, Chương trình có sự kết nối trực tiếp với phóng viên tại một công trình xây dựng trên địa bàn quận Tây Hồ, phản ánh thực tế công tác bảo đảm an toàn lao động của công nhân và nhà thầu trước kỳ nghỉ lễ.

Không chỉ cung cấp thông tin quản lý, Chương trình thời sự còn là diễn đàn để doanh nghiệp và người lao động nâng cao nhận thức, hướng tới Tháng hành động về An toàn, vệ sinh lao động năm 2026 với chủ đề: “Đổi mới quản lý và nâng cao hiệu quả công tác an toàn, vệ sinh lao động trong kỷ nguyên số”...

Nguy cơ tai nạn lao động vẫn hiện hữu ở công trình xây dựng nhỏ lẻ

Về tình hình tai nạn lao động trong lĩnh vực xây dựng những năm gần đây, Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn cho biết, qua theo dõi, tổng hợp và điều tra tai nạn lao động trên địa bàn thành phố, lĩnh vực xây dựng vẫn là một trong những ngành tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt ở khu vực công trình dân dụng nhỏ lẻ.

Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn. Ảnh: Phan Anh

Ông Nguyễn Mạnh Toàn cho hay, Sở Nội vụ là cơ quan thường trực của thành phố Hà Nội trong công tác tổng hợp, theo dõi tình hình an toàn lao động, với nguồn dữ liệu được thu thập từ doanh nghiệp và từ UBND xã, phường theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời kết hợp điều tra các vụ tai nạn lao động phát sinh trên địa bàn. Qua tổng hợp năm 2025, dù Hà Nội triển khai nhiều công trình trọng điểm quy mô lớn, tình hình tai nạn tại nhóm công trình này cơ bản được kiểm soát khá tốt nhờ công tác quản lý, giám sát và thực hiện chặt chẽ việc tuân thủ quy định an toàn lao động.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, số liệu về an toàn lao động lại cho thấy nhiều vấn đề ở khu vực xây dựng nhỏ lẻ, đặc biệt là công trình xây dựng nhà ở riêng lẻ, công trình dân sinh tư nhân. Đây là khu vực ghi nhận nguy cơ tai nạn cao hơn, nhất là ở nhóm lao động phi kết cấu, lao động thời vụ hoặc không có hợp đồng lao động. Chính ở khu vực này, việc tổ chức thi công, giám sát điều kiện an toàn, trang bị bảo hộ hay tuân thủ quy trình kỹ thuật nhiều khi chưa được quan tâm đúng mức.

Công nhân làm việc đảm bảo an toàn trong sản xuất hàng kim khí tại Công ty TNHH Ngọc Dần, xã Ngọc Hồi, Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

“Các công trình lớn thường có hệ thống quản lý an toàn tương đối bài bản, còn ở công trình nhỏ lẻ, sự quan tâm của chủ thầu, chủ đầu tư đối với công tác an toàn lao động có thời điểm chưa tương xứng với yêu cầu thực tế”, ông Nguyễn Mạnh Toàn nhận định. Đây cũng là nguyên nhân khiến tai nạn lao động ở khu vực này có xu hướng gia tăng, dù quy mô từng công trình không lớn.

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, thực tế đó đặt ra yêu cầu phải tăng cường giám sát ở khu vực xây dựng dân dụng nhỏ lẻ, đồng thời nâng cao nhận thức của chủ sử dụng lao động và người lao động về an toàn thi công. Bởi nếu các công trình trọng điểm cho thấy hiệu quả từ quản lý bài bản, thì khu vực nhỏ lẻ hiện chính là “điểm cần chú ý” để hạn chế tai nạn lao động trong lĩnh vực xây dựng thời gian tới.

Tai nạn lao động phổ biến vẫn xuất phát từ chủ quan trong thi công

Về những lĩnh vực thường xuyên xảy ra tai nạn lao động trên địa bàn thành phố Hà Nội thời gian qua, theo Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn, qua công tác kiểm tra, điều tra các vụ tai nạn lao động, lĩnh vực xây dựng vẫn là khu vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ, trong đó nổi lên là các tai nạn liên quan đến ngã cao, sập giàn giáo và mất an toàn khi sử dụng các thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động.

Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Phan Anh

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, một trong những nhóm rủi ro phổ biến là tai nạn trong quá trình thi công trên cao, đặc biệt tại các công trình nhà ở riêng lẻ. Nhiều vụ việc xuất phát từ hệ thống giàn giáo, giá đỡ không bảo đảm kỹ thuật, thiếu rào chắn, lan can bảo vệ hoặc biện pháp che chắn cần thiết, dẫn đến nguy cơ ngã cao rất lớn đối với người lao động.

Cùng với đó, việc sử dụng các thiết bị tự chế hoặc không được kiểm tra, kiểm định theo quy định cũng là nguyên nhân đáng lo ngại. Thực tế, tại một số công trình nhỏ lẻ, việc dùng tời tự chế, lắp đặt hệ thống thang máy trong nhà dân hoặc sử dụng thiết bị nâng hạ không bảo đảm tiêu chuẩn an toàn vẫn diễn ra, làm gia tăng nguy cơ tai nạn lao động nghiêm trọng...

Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn nhấn mạnh, chính việc chủ quan trong các biện pháp phòng ngừa, cùng tình trạng sử dụng thiết bị chưa được kiểm định, thi công thiếu che chắn, thiếu bảo hộ đầy đủ, đã khiến nguy cơ mất an toàn tại công trình nhỏ lẻ cao hơn đáng kể so với các công trình xây dựng quy mô lớn trên địa bàn thành phố.

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, từ thực tiễn này, việc siết chặt tuân thủ quy định về an toàn lao động, đặc biệt ở khu vực xây dựng dân dụng nhỏ lẻ, cần được coi là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu tai nạn và bảo vệ người lao động ngay từ những khâu thi công cơ bản nhất.

Công tác an toàn lao động đã được cải thiện đáng kể

Ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) cho biết: Trung tâm có nhiệm vụ thực hiện kiểm định kỹ thuật an toàn và huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động.

Ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phan Anh

Các máy móc, thiết bị khi đưa vào vận hành đều được trang bị những giải pháp, biện pháp và thiết bị nhằm bảo đảm an toàn cho người sử dụng. Nhiệm vụ của Trung tâm là kiểm tra các yếu tố đó để bảo đảm người vận hành được an toàn, đồng thời hướng dẫn việc vận hành đúng quy định, đúng quy chuẩn và tiêu chuẩn hiện hành.

Qua số liệu đã được cung cấp, có thể thấy tỷ lệ tai nạn liên quan đến các thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn hiện vẫn chiếm tỷ lệ lớn.

Ông Nguyễn Lê Minh cho biết thêm, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt là những thiết bị có nguy cơ gây tai nạn lao động cao hơn so với các thiết bị khác. Trong một nhà máy có nhiều loại thiết bị, nhưng chỉ một số ít thuộc nhóm này. Tuy nhiên, nếu xảy ra sự cố, mức độ thiệt hại về người và tài sản thường rất lớn, phạm vi ảnh hưởng rộng..

Thực tế vẫn có những vụ tai nạn nghiêm trọng như nổ nồi hơi tại Đồng Nai khiến 6 người tử vong; các vụ nổ bình khí nén tại Hưng Yên, Bắc Giang (nay là Bắc Ninh), hay các sự cố liên quan đến lò đốt.

Tuy vậy, ông Minh nhận định, trong khoảng 15 năm trở lại đây, công tác an toàn, vệ sinh lao động tại các nhà máy, xí nghiệp, công trường đã được cải thiện đáng kể.

Hai nguyên nhân chính dẫn đến tai nạn lao động

Chia sẻ về nguyên nhân của các vụ tai nạn lao động, ông Nguyễn Lê Minh cho biết, tai nạn lao động thường xuất phát từ hai yếu tố chính: Thiết bị không an toàn và hành vi không an toàn của con người. Do đó, các giải pháp cần tập trung vào hai yếu tố này.

Công nhân làm việc trên công trường thi công cầu Thượng Cát, Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Phân tích cụ thể các yếu tố xung quanh vấn đề này, ông Nguyễn Lê Minh nhấn mạnh: Về thiết bị, cần thực hiện kiểm định đúng hạn bởi các đơn vị đủ năng lực; bảo trì, bảo dưỡng theo đúng quy định của nhà sản xuất; bảo đảm các thiết bị an toàn luôn hoạt động hiệu quả, sẵn sàng can thiệp khi xảy ra sự cố.

Về con người, có thể chia thành hai nhóm: Người lao động trực tiếp vận hành và người sử dụng lao động. Với người vận hành, nguyên nhân tai nạn thường do chưa được đào tạo bài bản, thiếu trang bị bảo hộ hoặc sử dụng không đúng cách, thậm chí bỏ qua quy trình, nội quy an toàn. Ví dụ như vụ rơi vận thăng tại Quốc Oai, khi thiết bị chỉ dùng để chở hàng nhưng lại bị sử dụng để chở người, dẫn đến tai nạn.

Đối với người sử dụng lao động, trách nhiệm nằm ở việc bảo đảm thiết bị an toàn, thực hiện bảo trì đúng quy định, tổ chức huấn luyện đầy đủ cho người lao động và trang bị phương tiện bảo hộ cần thiết.

Biến an toàn lao động thành văn hóa làm việc

Để không xảy ra tai nạn lao động, giải pháp sẽ tập trung vào chính những nguyên nhân đã được chỉ ra. Vấn đề cốt lõi là phải thực hiện giải pháp một cách tích cực hằng ngày, duy trì liên tục; cần biến an toàn thành văn hóa, biến an toàn thành thói quen hằng ngày.

Ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phan Anh

“Chúng ta thường nghe, thường thấy những khẩu hiệu như “Safety first - An toàn là số một”. Nhưng điều quan trọng là làm thế nào để biến điều đó thành văn hóa thực sự. Nghĩa là an toàn phải là điều đầu tiên được nghĩ đến trước khi bắt đầu bất kỳ công việc nào. Không thể khẳng định tai nạn sẽ không bao giờ xảy ra. Tuy nhiên, 100% tai nạn đều có thể phòng tránh được, nếu chúng ta luôn nghĩ đến an toàn và biến văn hóa an toàn thành thói quen hằng ngày. Khi đó, tai nạn đều có thể được ngăn ngừa”, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Lê Minh nhấn mạnh.

Ba nhóm giải pháp siết an toàn lao động từ cơ sở

Chia sẻ về những giải pháp thành phố đã và đang triển khai nhằm kiểm soát, giảm thiểu tai nạn lao động, Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn cho biết, số vụ tai nạn lao động giảm dần qua các năm, trong bối cảnh hoạt động xây dựng và sản xuất ngày càng mở rộng, cho thấy hiệu quả từ sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước, người sử dụng lao động và chính người lao động trong công tác an toàn, vệ sinh lao động.

Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Phan Anh

Ông Nguyễn Mạnh Toàn cho biết thêm, nền tảng quan trọng cho công tác này là sự tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương. Trên cơ sở Chỉ thị số 31-CT/TW ngày 19-3-2024 của Ban Bí thư về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác an toàn, vệ sinh lao động trong tình hình mới, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 10/KH-UBND ngày 7-1-2025 để triển khai thực hiện, tạo cơ sở cho các giải pháp đồng bộ đi vào thực chất.

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, có ba nhóm giải pháp trọng tâm đang được tập trung triển khai. Trước hết là tăng cường vai trò lãnh đạo, trách nhiệm của các cấp, các ngành trong công tác an toàn, vệ sinh lao động; coi đây là nhiệm vụ thường xuyên gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với đó là đổi mới công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, giúp người lao động chủ động phòng ngừa rủi ro thay vì chỉ xử lý khi sự cố xảy ra. Nhóm giải pháp thứ ba là nâng cao năng lực quản lý, giám sát, đặc biệt với khu vực lao động phi kết cấu, khu vực còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ tai nạn và cần được quan tâm đầu tư nhiều hơn.

Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn cho biết, một trọng tâm được thành phố chú ý là nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước từ cấp cơ sở, nhất là ở xã, phường. Thành phố đang đẩy mạnh tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ, chuyên viên tại cơ sở để nâng cao khả năng nhận diện nguy cơ mất an toàn trong kiểm tra, giám sát và tuyên truyền, từ đó tham mưu kịp thời cho chính quyền địa phương có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Bên cạnh đó, thành phố cũng chỉ đạo các xã, phường rà soát, tổng hợp nhóm lao động làm việc ngoài khu vực có quan hệ lao động để có giải pháp tuyên truyền tập trung, giúp họ nhận diện rủi ro nghề nghiệp và hiểu rõ trách nhiệm tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn lao động. Việc nâng cao nhận thức pháp luật cho nhóm lao động này rất quan trọng, bởi việc chủ quan, vi phạm quy định trong thi công hay sản xuất không chỉ gây mất an toàn cho bản thân người lao động mà còn có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý.

"Chính sự kết hợp giữa hoàn thiện cơ chế chỉ đạo, tăng cường năng lực quản lý ở cơ sở và chú trọng tuyên truyền cho nhóm lao động có nguy cơ cao đang tạo nên chuyển biến rõ nét trong công tác an toàn, vệ sinh lao động, góp phần kiểm soát tần suất và mức độ tai nạn lao động trên địa bàn thành phố", ông Nguyễn Mạnh Toàn khẳng định.

Siết chặt kiểm tra để phòng ngừa

Về Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động và việc thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành trong năm nay, Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn cho biết, Trung ương và thành phố đều đã ban hành kế hoạch triển khai Tháng hành động. Trên cơ sở đó, Sở Nội vụ đã tham mưu thành phố xây dựng kế hoạch tổ chức đồng bộ các hoạt động hưởng ứng, điểm nhấn là thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành nhằm tăng cường giám sát, phòng ngừa rủi ro, bảo đảm an toàn lao động tại cơ sở.

Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) Nguyễn Mạnh Toàn. Ảnh: Phan Anh

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, các đoàn kiểm tra năm nay được triển khai với sự phối hợp của nhiều lực lượng, gồm cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Công an thành phố Hà Nội), cùng các chuyên gia, đơn vị kiểm định kỹ thuật của thành phố để kiểm tra sâu hơn đối với các thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động. Thông qua kiểm tra, các đoàn kịp thời phát hiện nguy cơ mất an toàn tại công trình, doanh nghiệp; đồng thời kiến nghị, chỉ rõ nguyên nhân, yêu cầu chủ sử dụng lao động khắc phục tồn tại, thực hiện nghiêm các quy định nhằm giảm thiểu tai nạn lao động.

Công nhân trên công trường thi công cầu Thượng Cát, Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Cùng với kiểm tra, Tháng hành động năm nay còn được triển khai với nhiều hoạt động tuyên truyền, tập huấn rộng khắp. Thành phố tổ chức hướng dẫn, bồi dưỡng kiến thức cho đội ngũ cán bộ cơ sở tại xã, phường; huy động sự tham gia của cán bộ Công đoàn, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, tổ trưởng tổ dân phố, cộng đồng doanh nghiệp và người lao động. Qua các lễ phát động hưởng ứng từ cơ sở đến thành phố, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và kỹ năng về an toàn, vệ sinh lao động được lan tỏa sâu rộng hơn.

Ông Nguyễn Mạnh Toàn nhấn mạnh, sự kết hợp giữa tăng cường kiểm tra, cảnh báo nguy cơ với đẩy mạnh truyền thông, tập huấn cho nhiều nhóm đối tượng chính là điểm nhấn quan trọng của kế hoạch Tháng hành động năm 2026, hướng tới xây dựng môi trường làm việc an toàn hơn, chủ động phòng ngừa rủi ro ngay từ cơ sở.

Hà Nội đã đưa robot, trí tuệ nhân tạo trong kiểm soát an toàn lao động

Đánh giá về tác động của việc ứng dụng công nghệ trong lao động, sản xuất tại các doanh nghiệp trên địa bàn, ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) cho biết, trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh hiện nay tồn tại nhiều khu vực tiềm ẩn nguy cơ cao về độc hại và mất an toàn. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ thời gian qua đã giúp người sử dụng lao động nâng cao năng lực quản lý, giám sát, đặc biệt tại các khu vực nguy hiểm.

Ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm - An toàn lao động, Sở Nội vụ Hà Nội trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phan Anh

Ông Toàn cũng cho rằng, việc đưa robot và trí tuệ nhân tạo vào sản xuất đã phát huy hiệu quả rõ rệt, nhất là trong các môi trường có không gian hạn chế, nhiệt độ cao, nồng độ bụi lớn hoặc tồn tại khí độc. Qua thực tế kiểm tra, giám sát, nhiều doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng công nghệ, qua đó không chỉ nâng cao năng suất lao động mà còn giảm thiểu đáng kể nguy cơ mất an toàn.

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, các doanh nghiệp ngày càng chú trọng đầu tư dây chuyền, máy móc hiện đại nhằm giảm phụ thuộc vào lao động trực tiếp. Đây không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là giải pháp quan trọng để phòng ngừa rủi ro về an toàn lao động. Bởi trên thực tế, nếu xảy ra sự cố, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với những thiệt hại rất lớn. Đơn cử như vụ nổ lò hơi xảy ra năm 2025 tại khu vực Đông Anh, khiến 2 người tử vong, 2 người bị thương, đã làm gián đoạn toàn bộ hoạt động của nhà máy, ảnh hưởng đến hơn 200 công nhân phải tạm ngừng việc, tác động trực tiếp đến sinh kế của người lao động.

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, việc ứng dụng công nghệ vào giám sát và cảnh báo từ xa sẽ giúp người sử dụng lao động kịp thời phát hiện, xử lý nguy cơ, hạn chế tối đa những sự cố bất ngờ. Trong bối cảnh nhiều rủi ro khó nhận diện sớm, công nghệ được xem là một trong những giải pháp then chốt để bảo đảm an toàn lao động.

“Những năm gần đây, thành phố cũng đã đẩy mạnh đầu tư, đưa vào sử dụng nhiều thiết bị, robot phục vụ sản xuất như robot hút bụi, robot khoan… góp phần giảm thiểu đáng kể rủi ro cho người lao động, hướng tới môi trường làm việc an toàn và bền vững hơn”, ông Toàn chia sẻ

Chuyển đổi số trong an toàn lao động: Giảm rủi ro, tăng hiệu quả

Theo ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội), việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong lao động, sản xuất hiện nay đang tác động tích cực đến môi trường làm việc, sức khỏe và an toàn của người lao động.

Ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội) trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phan Anh

“Hiện nay, công nghệ được ứng dụng rộng rãi trong các nhà máy, công trường. Ví dụ, mỗi công nhân khi vào làm việc đều quét mã vạch hoặc mã QR, qua đó có thể kiểm soát đầy đủ thông tin về hợp đồng lao động, quá trình huấn luyện an toàn, vị trí công việc và thời hạn huấn luyện định kỳ. Tương tự, các thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn cũng được gắn mã QR, giúp truy xuất nhanh thông tin kiểm định như thời gian, đơn vị thực hiện, thời hạn hiệu lực…”, ông Minh nêu.

Trong lĩnh vực sản xuất, nhiều công đoạn đã được tự động hóa. Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Lê Minh dẫn chứng, tại các nhà xưởng, việc vận chuyển hàng hóa hiện nay được thực hiện bằng robot, xe nâng tự động không người lái. Các thiết bị như nồi hơi, vốn tiềm ẩn nguy cơ cao, cũng ngày càng được tự động hóa, không chỉ trong các nhà máy lớn mà còn phổ biến tại nhiều doanh nghiệp, kể cả với nồi hơi đốt than hoặc sinh khối.

Đáng chú ý, AI đang đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát rủi ro. “Công nghệ có thể theo dõi các chỉ số như nhiệt độ, áp suất, từ đó dự báo nguy cơ sự cố, tai nạn. Đồng thời, AI còn giúp phát hiện các vi phạm an toàn trên công trường như nguy cơ cháy nổ, người lao động không sử dụng bảo hộ, hay phương tiện ô tô di chuyển quá tốc độ…”, ông Minh nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Lê Minh, việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ và AI đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thiểu rủi ro và bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động trong bối cảnh hiện nay.

Tối ưu hóa quy trình quản lý an toàn lao động

Về hiệu quả ứng dụng công nghệ trong công tác an toàn lao động, ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm, An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) cho biết, hiện nay việc giám sát, kiểm tra tại các nhà máy, công trình lớn vẫn phụ thuộc nhiều vào lực lượng cán bộ trực tiếp. Đặc biệt, với những ngành nghề tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cao, việc bố trí cán bộ giám sát là yêu cầu bắt buộc, khiến nguồn nhân lực phải huy động lớn.

Công nhân làm việc đảm bảo an toàn trong sản xuất hàng kim khí tại Công ty TNHH Ngọc Dần, xã Ngọc Hồi, Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Tuy nhiên, khi đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, các hệ thống có thể tích hợp dữ liệu lớn, cho phép theo dõi, giám sát an toàn trong nhà máy một cách liên tục và hiệu quả hơn. Qua đó, không chỉ giảm áp lực về nhân lực mà còn nâng cao chất lượng giám sát. Hệ thống số hóa còn có khả năng đưa ra cảnh báo sớm, nhận diện nguy cơ và tối ưu hóa quy trình quản lý an toàn lao động.

Theo chỉ đạo của lãnh đạo thành phố, việc ứng dụng video, tài liệu trực quan để nhận diện và phân tích tình huống đang được đẩy mạnh, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Cách làm này đã được triển khai tới các xã, phường, giúp nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về an toàn lao động.

Ông Nguyễn Mạnh Toàn nhấn mạnh, chuyển đổi số là bước tiến mang tính đột phá. Nếu được các doanh nghiệp triển khai hiệu quả, không chỉ nâng cao năng lực giám sát mà còn tối ưu chi phí, giảm phụ thuộc vào nhân lực kỹ thuật cao, qua đó giải quyết bài toán hiệu quả trong công tác an toàn lao động.

Ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm - An toàn lao động, Sở Nội vụ Hà Nội. Ảnh: Phan Anh.

An toàn lao động xây dựng có chuyển biến rõ ở công trình lớn, còn khoảng trống ở công trình nhỏ

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm - An toàn lao động, Sở Nội vụ Hà Nội, những năm gần đây, công tác an toàn, vệ sinh lao động trong lĩnh vực xây dựng trên địa bàn thành phố có nhiều chuyển biến, đặc biệt tại các công trình quy mô lớn. Ngoài các đợt cao điểm như Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động, cơ quan chức năng duy trì kiểm tra, kiểm soát thường xuyên.

“Qua kiểm tra, đánh giá các công trình xây dựng trên địa bàn, đặc biệt trong 3-4 tháng đầu năm, chúng tôi nhận thấy các công trình lớn cơ bản tuân thủ quy định pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động”, ông Toàn nói.

Cụ thể, nhiều doanh nghiệp đã kiểm soát người lao động ngay từ khi vào công trình; khu vực thi công được rào chắn, che chắn, lắp đặt biển cảnh báo từ sớm. Các hạng mục như giàn giáo, giá đỡ, thi công hầm, vách lớn… đều được xây dựng biện pháp thi công an toàn và được chủ đầu tư, đơn vị tư vấn giám sát phê duyệt đầy đủ. Đây là những điểm làm tốt của các doanh nghiệp tại các công trình lớn.

Tuy nhiên, theo ông Toàn, qua kiểm tra vẫn còn những tồn tại. Một số công trình chưa thực hiện đầy đủ việc huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động cho người lao động, có nơi chỉ hướng dẫn sơ bộ trước khi vào làm việc. Do tiến độ thi công gấp rút, có trường hợp bỏ qua quy định về huấn luyện an toàn.

Bên cạnh đó, dù người lao động được trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân, nhưng khi thiếu giám sát, việc chấp hành chưa nghiêm. Ví dụ, không móc dây an toàn khi làm việc ở khu vực nguy hiểm; một số lan can, hố, lỗ trên công trình chưa được rào chắn chắc chắn.

Cũng theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, một hạn chế khác là sự phối hợp giữa các nhà thầu trên cùng công trình chưa đồng bộ. Trên một công trình thường có nhiều đơn vị tham gia như xây dựng, kết cấu thép, lắp đặt thiết bị, điện… nhưng việc phối hợp chưa nhịp nhàng. “Trách nhiệm này thuộc về chủ đầu tư, phải quy định rõ và tổ chức phối hợp giữa các nhà thầu”, ông Toàn nói, đồng thời dẫn ví dụ việc tháo lan can, tháo lưới nhưng không bàn giao khu vực thi công, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn ngã cao.

Ngoài ra, vẫn còn tình trạng một số đơn vị chưa thực hiện đầy đủ việc khai báo thiết bị sau kiểm định với cơ quan quản lý nhà nước; công tác khám sức khỏe cho người lao động ở một số nơi chưa được quan tâm đúng mức.

Đối với các công trình nhỏ lẻ trong khu dân cư, ông Toàn cho biết thành phố đã giao chính quyền cấp xã, phường thống kê, kiểm soát. “Sau một số vụ tai nạn nghiêm trọng, việc kiểm tra, nắm thông tin công trình là cảnh báo để chủ thầu, chủ nhà nâng cao trách nhiệm. Nếu đã được kiểm tra mà vẫn không bảo đảm an toàn, trách nhiệm trước hết thuộc về chủ thầu và chủ nhà”, ông Toàn nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm - An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phan Anh

Nhận diện nguy cơ từ “biển cảnh báo” tại công trình

Ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm - An toàn lao động (Sở Nội vụ Hà Nội) cho biết, trên địa bàn thành phố hiện có nhiều công trình xây dựng lớn, nhỏ, có thể dễ dàng nhận diện mức độ quan tâm đến an toàn lao động thông qua các dấu hiệu trực quan tại công trường.

Với các công trình được chủ đầu tư, nhà thầu chú trọng, có thể nhận thấy có rất nhiều biển cảnh báo, đặc biệt tại khu vực trọng điểm, nơi mật độ giao thông lớn. “Không chỉ lắp đặt cảnh báo, nhiều công trình còn bố trí người trực tiếp tại các vị trí đông phương tiện qua lại để nhắc nhở, bảo đảm an toàn”, ông Toàn nói.

Đối với các dự án lớn, thành phố cũng chỉ đạo tổ chức thi công phù hợp nhằm giảm thiểu ùn tắc giao thông. Các doanh nghiệp đã áp dụng nhiều giải pháp, trong đó có việc sử dụng máy móc, thiết bị hiện đại; bố trí cảnh báo tại các khu vực nguy hiểm.

Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, những công trình lớn hiện nay đều có hệ thống hạn chế phát tán bụi, lưới chắn vật rơi, lưới chắn bụi, bảo đảm yêu cầu xanh, sạch, đẹp và giảm ảnh hưởng ra môi trường bên ngoài..

Trong khi đó, với các công trình nhà ở riêng lẻ, dù quy định trong giấy phép xây dựng yêu cầu che chắn, không làm ảnh hưởng đến lối đi chung, nhưng thực tế việc thực hiện chưa đồng đều.

“Nếu không kiểm tra, giám sát và yêu cầu trực tiếp, nhiều công trình nhỏ lẻ chưa thực hiện đúng các quy định mà chính quyền địa phương đã đề ra”, ông Toàn nêu rõ.

Từ thực tế kiểm tra, giám sát trên địa bàn, ông Nguyễn Mạnh Toàn cho rằng, việc nhận diện nguy cơ mất an toàn không khó, bởi có thể quan sát ngay tại công trường: Nơi nào thiếu cảnh báo, che chắn sơ sài, tổ chức thi công không hợp lý… thì tiềm ẩn rủi ro cao hơn.

Xây dựng văn hóa an toàn lao động

Nhắc đến công trình xây dựng, cần nhắc đến những thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt dành cho cả người sử dụng lao động và người lao động. Ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn (Sở Nội vụ Hà Nội) cho rằng: Trên công trường xây dựng, có các nhóm thiết bị như nâng hạ (cẩu tháp, cần trục, vận thăng) cần yêu cầu kiểm định nghiêm ngặt. Nguy cơ tiềm ẩn từ các thiết bị này là có thể đứt cáp, rơi đồ hàn hoặc sử dụng sai mục đích, dẫn đến tai nạn.

Ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn (Sở Nội vụ Hà Nội) trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phan Anh

Ngoài nhóm thiết bị nâng, còn có các thiết bị áp lực như bình chứa khí nén, chai khí nén để hàn. Mối nguy tiềm ẩn từ những thiết bị áp lực là nổ, cháy. Bên cạnh đó còn có nhóm thiết bị giàn giáo, nguy cơ tiềm ẩn là đổ sập.

Qua các số liệu mà tôi được cung cấp, nguy cơ mất an toàn được phân loại rõ là các công trường lớn thường ít tai nạn hơn công trường nhỏ. Tai nạn thường xảy ra là do yếu tố thiết bị nhiều hơn con người.

Thiết bị ở công trường lớn thường được giám sát đầy đủ. Trước khi đưa vào công trường, tất cả thiết bị đều được kiểm định, có giấy phép mới được sử dụng.

Về con người, ở các công trường lớn, đầu giờ trước khi bắt đầu công việc đều có họp nhóm, nhắc nhở nội quy sử dụng trang thiết bị. Còn ở những công trường nhỏ và công trường trong nhà dân thì vấn đề này chưa được quan tâm.

Theo ông Nguyễn Lê Minh, giải pháp an toàn vẫn là thiết bị phải được kiểm định, đúng quy chuẩn mới được sử dụng. Bên cạnh đó, vấn đề pháp lý phải được quan tâm. Một vụ tai nạn xảy ra, một công ty có thể bị phá sản. Vì vậy, người sử dụng lao động phải tìm hiểu các quy định pháp luật. Người lao động phải được huấn luyện, làm đúng các công việc được giao, sử dụng đúng thiết bị.

Ông Minh khuyến cáo, các công trình phải tuân thủ quy định, quy trình để tạo ra văn hóa an toàn lao động với quan điểm: “Trước khi bắt đầu, phải liệu trước các mối nguy” hoặc “Suy nghĩ an toàn trước khi hành động”.

“Chìa khóa” bảo đảm tiến độ và chất lượng công trình

Tại công trình xây dựng khu vực Tây Hồ Tây - một trong những công trình được Đoàn kiểm tra liên ngành của thành phố Hà Nội đánh giá cao về việc chấp hành quy định an toàn, vệ sinh lao động trong đợt kiểm tra vừa qua. Theo ghi nhận của phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, những ngày cận kỳ nghỉ lễ, không khí làm việc vẫn diễn ra khẩn trương, nghiêm túc. Công nhân tập trung dọn dẹp, vệ sinh công trường, hoàn tất những phần việc cuối cùng nhằm bảo đảm đầy đủ điều kiện an toàn trước khi bước vào kỳ nghỉ.

Ông Đào Duy Khánh - Kỹ sư an toàn cho biết, để bảo đảm an toàn trước kỳ nghỉ lễ, công ty đã phát động “Tuần làm việc an toàn”, đồng thời khen thưởng các cá nhân xuất sắc. “Hôm nay, chúng tôi sở dĩ tan ca muộn hơn thường ngày do phải hoàn tất vệ sinh, rà soát toàn bộ công trường, nhưng anh em công nhân đều phấn khởi. Tất cả các hạng mục đều được kiểm tra kỹ lưỡng nhằm bảo đảm an toàn trước khi nghỉ lễ”, ông Khánh chia sẻ.

Là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn, công tác an toàn, vệ sinh lao động tại các công trình xây dựng luôn được đặt lên hàng đầu, nhằm bảo đảm cả chất lượng lẫn tiến độ thi công.

Trao đổi về vấn đề này, ông Đào Duy Khánh cho biết, Công ty Daewoo E&C Vina luôn quán triệt nguyên tắc “An toàn là trên hết”, từ ban lãnh đạo đến từng cán bộ, công nhân viên. Cụ thể, trước khi vào làm việc, công nhân đều phải đăng ký và tham gia huấn luyện an toàn. Sau đào tạo, Công ty sử dụng ký hiệu nhận diện trên mũ để kiểm soát. Đồng thời, các nhà thầu bắt buộc phải trang bị đầy đủ bảo hộ lao động; với những công việc đặc thù, nguy hiểm, yêu cầu này càng được siết chặt.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác an toàn, vệ sinh lao động, ông Đào Duy Khánh khẳng định, an toàn không chỉ là tuân thủ quy định pháp luật hay bảo đảm chất lượng, tiến độ công trình, mà còn gắn với uy tín, thương hiệu doanh nghiệp. Quan trọng hơn, đó là bảo vệ sức khỏe, tính mạng người lao động, để sau mỗi ngày làm việc, ai cũng có thể trở về nhà an toàn, bên gia đình.

Làm việc an toàn - về nhà hạnh phúc

Anh Phùng Anh Huy, kỹ sư an toàn tại công trình xây dựng CapitaLand.

Để thực hiện các quy định về an toàn, vệ sinh lao động đối với những thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt trên công trình xây dựng, anh Phùng Anh Huy, kỹ sư an toàn tại công trường xây dựng CapitaLand cho biết, dự án đang sử dụng 15 thiết bị thuộc nhóm này, bao gồm cẩu tháp, cần phân phối, vận thăng lồng cùng một số thiết bị chuyên dụng khác.

Về quy trình an toàn, trước khi đưa thiết bị về công trường, đơn vị thi công tiến hành kiểm tra nhằm bảo đảm thiết bị đúng thông số của nhà sản xuất. Sau khi lắp đặt hoàn tất, dự án mời đơn vị thứ ba có đủ năng lực chuyên môn thực hiện kiểm định kỹ thuật an toàn.

Trong quá trình vận hành, vào đầu giờ sáng hằng ngày, công trường tổ chức các cuộc họp an toàn ngắn, đồng thời, triển khai checklist và lập biên bản kiểm tra an toàn trước khi đưa thiết bị vào hoạt động trong ngày. Các công việc liên quan đến thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt đều được xây dựng biện pháp an toàn, phân tích công việc và đánh giá rủi ro cụ thể trước khi thi công.

Anh Phùng Anh Huy chia sẻ thêm, với vai trò là kỹ sư an toàn, anh luôn đề cao công tác an toàn lao động. Bên cạnh yêu cầu về tiến độ và chất lượng, dự án luôn đặt sức khỏe và sự an toàn của người lao động lên trên hết. Tôn chỉ xuyên suốt trong quá trình thực hiện dự án là: “Làm việc an toàn và về nhà hạnh phúc”.

Các khách mời và ê kíp thực hiện chương trình. Ảnh: Phan Anh