KỶ NIỆM 101 NĂM NGÀY BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM (21-6-1925 - 21-6-2026) Hành trình giữ 'lửa nghề'

Nhớ mãi một thời gian khó

Năm 1997, khi tôi rời một tòa soạn báo đã có 35 năm hoạt động để đầu quân cho Báo Bình Phước - tờ báo vừa được thành lập vài tháng, nhiều người bảo tôi điên. Dẫu háo hức với miền đất mới, nhưng khi tận mắt chứng kiến những khó khăn của tòa soạn lúc ấy, tôi không khỏi bất ngờ. Báo Bình Phước khi ấy là một phòng học rộng 64m², mượn của Trung tâm Bồi dưỡng chính trị huyện Đồng Phú, được ngăn thành 3 phòng: nơi làm việc, nơi ngủ cho nam và cho nữ. Tất cả trải nệm nằm dưới sàn nhà, sáng ra cuộn lại cất đi, thành nơi làm việc.

Tác giả (đi đầu) trong một lần đi thực tế tại xã biên giới Bù Gia Mập, tháng 12-2019.

Tỉnh Bình Phước trước đây được tách ra từ 5 huyện khó khăn nhất của tỉnh Sông Bé, đường về các huyện, xã đều là đường đất đỏ. Mùa mưa lầy lội, nắng thì bụi đỏ mù mịt. Có lần đoàn thiện nguyện từ Thành phố Hồ Chí Minh về hỗ trợ lương thực cho đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Đak Nhau - xã khó khăn nhất tỉnh, dù trời mưa to, bà con đã ngồi chờ ở trụ sở UBND xã từ sớm nhưng xe chở đoàn thiện nguyện còn cách khoảng 3km thì bùn ngập quá nửa bánh xe, không thể vào được. Lãnh đạo xã phải huy động thanh niên gùi gạo về chia cho dân. Ai cũng muốn được sống, làm việc trong điều kiện thuận lợi, nhưng với tôi, điều đọng lại lâu nhất, sâu nhất chính là những ngày mới "chân ướt chân ráo: vào Báo Bình Phước với những chuyến đi đáng nhớ như thế.

Tòa soạn Báo Bình Phước lúc đầu chỉ có 4 biên chế (Tổng Biên tập, 2 phóng viên và 1 nhân viên hành chính) nên không thể thành lập phòng, ban để có bộ máy tối thiểu của một cơ quan nhà nước. Khổ nỗi, làm báo phải có máy ảnh và máy vi tính để nhập liệu, dàn trang. Bí quá, Tổng Biên tập Hoàng Lâm lúc bấy giờ phải “dỗ ngọt” một giáo viên dạy Anh văn từ Bình Dương lên làm “phóng viên” ảnh, vì anh này có máy ảnh xịn. Do cơ quan chỉ có một máy ảnh nên sự kiện nào quan trọng thì phóng viên ảnh đến “canh me”, chụp theo yêu cầu của người viết tin rồi “chạy sô” các hội nghị khác. Thế nên tòa soạn phải linh hoạt trong sử dụng tít (chữ hoa, chữ thường, tít lớn, tít bé) để các trang báo bớt nhàm chán. Phóng viên viết bài bằng bút mực rồi nộp cho Thư ký Tòa soạn để biên tập bước 1. Tổng Biên tập duyệt lại rồi mang về Nhà in Báo Thanh Niên để nhập liệu, dàn trang, rồi vạ vật chờ tới sáng để lấy báo, lên xe đò trở về tòa soạn ở Bình Phước để phát hành.

Trong điều kiện thiếu nhân lực, trang thiết bị, các công đoạn tối thiểu trong quy trình biên tập, xuất bản chưa bảo đảm nên không tránh được lỗi. Thường những lỗi nhỏ thì “nhắm mắt" cho qua, nhưng có lần báo đã đưa ra Bưu điện tỉnh mới phát hiện lỗi không thể cho qua được. Tổng Biên tập phải báo cáo Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy xin đình bản, rồi đi thu hồi lại. Bù lại, tờ Báo Bình Phước hồi đó và mỗi tác giả luôn giữ được giọng điệu riêng của mình. Cách đây không lâu, tôi đọc lại một vài tờ báo hồi mới tái lập tỉnh và vô cùng ngạc nhiên, thích thú khi tìm lại giọng điệu của mình cùng một số phóng viên thời đó. Nó mộc mạc, gần gũi nhưng không kém phần duyên dáng và hấp dẫn.

Bản lĩnh người làm báo thời công nghệ số

Ngày nay, báo chí trở thành dòng chảy thông tin đa nền tảng, đa chiều và cập nhật từng giây. Tại nhiều địa phương, trong đó có thành phố Đồng Nai, sự hợp nhất 4 loại hình báo chí trong một tòa soạn đang định hình một hệ sinh thái truyền thông hiện đại. Người làm báo không chỉ viết mà còn là nhà sản xuất nội dung đa phương tiện. Tôi rất ngạc nhiên khi chỉ trong một thời gian ngắn sau hợp nhất, các phóng viên chỉ quen viết báo in đã thực hiện được cả những chương trình truyền hình phong phú, trở thành MC và có khả năng dẫn hiện trường rất tốt.

Thách thức không nhỏ đối với người làm báo là mạng xã hội đã trở thành một không gian truyền thông khổng lồ - nơi bất kỳ ai cũng có thể phát tán thông tin. Và trong dòng chảy ấy, thật - giả, đúng - sai lẫn lộn. Người làm báo đứng trước yêu cầu khắt khe: thông tin nhanh, nhưng phải được đối chiếu từ nhiều nguồn để không bị cuốn vào những cơn lốc tin giả. Không chỉ thế, người làm báo chân chính phải biết chọn lọc vấn đề thông tin. Trong bối cảnh ấy, báo chí cách mạng càng phải khẳng định vai trò định hướng. Những chuyên mục chính luận, những tuyến bài phân tích, bình luận sâu không chỉ cung cấp thông tin mà còn giúp công chúng hiểu đúng bản chất vấn đề, củng cố niềm tin và sự đồng thuận xã hội. Đặc biệt, tại những đô thị đang phát triển mạnh mẽ như thành phố Đồng Nai, báo chí không chỉ phản ánh thực tiễn mà phải đồng hành cùng tiến trình phát triển của thành phố, trở thành cầu nối giữa chủ trương, chính sách với đời sống thực tiễn.

Công nghệ sẽ thay đổi và mô hình báo chí sẽ còn dịch chuyển, nhưng ngọn lửa đam mê và trách nhiệm của mỗi người làm báo phải luôn được nuôi dưỡng từ ý thức tự học, tự rèn luyện để nâng cao nhận thức và qua trải nghiệm thực tế. Với những người đã đi qua cả 2 thời kỳ, điều quý giá nhất là giữ được sự nhạy cảm cùng tâm thế khách quan, trung thực để lắng nghe, để rung động, để không lạc hướng giữa dòng chảy thông tin không ngừng biến động. Bởi làm báo không chỉ là làm nghề mà là một cách dấn thân và là phương cách giữ gìn, lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong đời sống.