Kỷ niệm 51 năm Giải phóng tỉnh Khánh Hòa (4-1975 - 4-2026): Khát vọng vươn mình

51 năm sau ngày đất nước thống nhất, tỉnh Khánh Hòa đã vượt qua muôn vàn thử thách để trở thành một trong những địa phương có kinh tế phát triển mạnh ở khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Hành trình ấy là kết tinh của ý chí kiên cường, trí tuệ và khát vọng của nhiều thế hệ.

Nỗ lực vượt khó

Ngày 2-4-1975, Nha Trang được giải phóng. Tiếp đó, ngày 16-4-1975, quân ta đập tan phòng tuyến của địch ở Phan Rang, mở rộng vùng giải phóng từ đèo Cả đến Cà Ná. Tuy hòa bình đã lập lại nhưng không đồng nghĩa với thuận lợi. Khánh Hòa bước ra khỏi chiến tranh với một nền kinh tế gần như kiệt quệ. Lịch sử Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa (cũ) ghi lại: "Sản xuất công nghiệp hầu như không có, sản xuất tiểu thủ công là chủ yếu. Nông nghiệp manh mún, thô sơ, lạc hậu. Ở miền núi, hàng vạn đồng bào đói nghèo; ở đồng bằng, gần 2 vạn héc-ta ruộng đất bị hoang hóa…". Mặc dù Nha Trang được nâng cấp lên thành phố từ năm 1977 nhưng cơ sở hạ tầng còn hạn chế. Dọc đường Trần Phú, công trình còn thưa thớt. Cho đến bây giờ, ông Nguyễn Văn Triết (phường Đông Ninh Hòa) vẫn nhớ như in hình ảnh quê hương vào năm 1976. Ông Triết kể: "Cả vùng Hòn Khói lúc đó chưa có điện, chỉ vài nhà có radio; đời sống của diêm dân, ngư dân còn rất khổ; dụng cụ sản xuất còn rất thiếu thốn".

zNha Trang phát triển vượt bậc sau 51 năm giải phóng. Ảnh: VƯƠNG MẠNH CƯỜNG

Ở khu vực phía nam tỉnh (khu vực Ninh Thuận cũ), tình hình còn khó khăn hơn. Đây là vùng đất khô hạn, khắc nghiệt, vừa gánh chịu hậu quả chiến tranh nặng nề, vừa phải bắt đầu hành trình tái thiết gần như từ con số không. "Cơ sở hạ tầng bị tàn phá nặng nề, đất đai hoang hóa, bom mìn còn sót lại nhiều, đời sống Nhân dân thiếu thốn trăm bề", ông Nguyễn Trọng Nghĩa (phường Đô Vinh, nguyên Đại đội trưởng Đại đội Đặc công tỉnh Ninh Thuận) nhớ lại.

Đứng trước thực trạng đó, Đảng bộ và Nhân dân Khánh Hòa không chùn bước. Tỉnh ủy xác định khôi phục kinh tế, ổn định đời sống Nhân dân là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu. Hàng loạt "chiến dịch" thời bình được phát động như: Rà phá bom mìn, khai hoang phục hóa, khôi phục sản xuất, dựng lại nhà cửa, trường học, trạm y tế. Những cánh đồng hoang dần hồi sinh; những con đường đất dần được thay bằng bê tông nhựa. Từ nền tảng đó, kinh tế từng bước phát triển, đời sống người dân cải thiện rõ rệt.

Đổi thay một vùng đất

Công cuộc đổi mới từ cuối thập niên 80 (thế kỷ XX) đã dần đưa kinh tế - xã hội Khánh Hòa phát triển, đời sống của người dân ngày được nâng lên. Bước sang thế kỷ XXI, diện mạo phía bắc tỉnh thay đổi ngoạn mục, nhất là khu vực Nha Trang. Đại lộ Nguyễn Tất Thành và đường Phạm Văn Đồng hình thành, kết nối với đường Trần Phú tạo thành cung đường biển đẹp nhất Việt Nam, chạy dài từ đèo Cù Hin đến Lương Sơn. Các khu đô thị mới như: Vĩnh Điềm Trung, VCN Phước Hải, Hà Quang, An Bình Tân lần lượt mọc lên, làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt đô thị Nha Trang. Ngày nay, từ sân bay Cam Ranh về trung tâm, du khách không khỏi trầm trồ với vẻ đẹp nên thơ của biển và núi. Công viên bờ biển, hàng dừa xanh mát, khách sạn cao cấp nối dài theo tuyến đường Trần Phú - Phạm Văn Đồng, cùng hệ thống trung tâm thương mại hiện đại như: Nha Trang Center, Vincom, Nha Trang Gold Coast... đã tạo nên diện mạo mới cho phố biển. Khu vực Bãi Dài (xã Cam Lâm) trở thành thủ phủ resort, với các khu vui chơi cao cấp như: Vinpearl, Vega City... là những "thỏi nam châm" thu hút du khách.

Đường phố ở Phan Rang được đầu tư xây dựng.

Khu vực phía nam tỉnh cũng trải qua một cuộc chuyển mình ngoạn mục. Bước ngoặt lớn đến từ quyết sách táo bạo "biến bất lợi thành lợi thế". Với đặc trưng nắng, gió, vùng đất này tiên phong phát triển năng lượng tái tạo, dần hình thành "thủ phủ" năng lượng sạch của cả nước. Đến nay, khu vực phía nam tỉnh có 57 dự án năng lượng với tổng công suất gần 3.750MW, sản lượng điện đạt khoảng 8,7 tỷ kWh, chiếm 6,69% tổng sản lượng điện từ năng lượng tái tạo của cả nước. Nông nghiệp công nghệ cao cũng là điểm sáng đáng ghi nhận với hàng chục dự án đi vào hoạt động; gần 580ha nho, táo, dưa lưới đạt chuẩn VietGAP; hơn 2.600ha đạt chuẩn hữu cơ. Giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân đạt 143,8 triệu đồng/ha/năm, riêng nông nghiệp công nghệ cao đạt gần 1 tỷ đồng/ha. Ông Hồ Mai (phường Phan Rang, nguyên Chính trị viên Tỉnh đội Ninh Thuận cũ) xúc động chia sẻ: "Thế hệ chúng tôi đã chiến đấu để giữ từng tấc đất, còn thế hệ sau đã biết tận dụng chính mảnh đất ấy để phát triển. Từ nắng gió khắc nghiệt trở thành "nắng vàng, gió bạc", đó là bước chuyển rất đáng tự hào".

Điện gió Đầm Nại góp phần đưa Khánh Hòa trở thành trung tâm năng lượng quốc gia.

Sau 51 năm ngày giải phóng, Khánh Hòa đã trở thành một trong những địa phương có nền kinh tế phát triển mạnh. Tỉnh có hạ tầng giao thông đồng bộ với đường bộ, đường sắt, đường biển và đường hàng không, thuận lợi cho giao thương và du lịch. Những năm gần đây, Khánh Hòa duy trì nhịp tăng trưởng ấn tượng, cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, hạ tầng được đầu tư đồng bộ, diện mạo đô thị và nông thôn ngày càng khởi sắc. Nhiều tuyến đường bộ cao tốc được đầu tư hoàn thành, đưa vào sử dụng như: Nha Trang - Cam Lâm, Cam Lâm - Vĩnh Hảo, Vân Phong - Nha Trang, cùng nhiều tuyến giao thông trọng điểm khác đang được triển khai như cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1 và các tuyến đường ven biển, đường liên vùng…, góp phần tăng khả năng kết nối các vùng động lực, phát triển logistics và kinh tế biển. Hạ tầng đô thị phát triển đã tạo nhiều dấu ấn nổi bật; nhiều dự án đầu tư có quy mô lớn được chấp thuận chủ trương đầu tư. Năm 2025, quy mô kinh tế ước đạt 209.000 tỷ đồng; thu ngân sách nhà nước vượt 32% dự toán Trung ương giao và tăng 46% so với năm 2024. Cùng với sự phát triển kinh tế, công tác an sinh xã hội, chăm lo đời sống Nhân dân được triển khai kịp thời và hiệu quả. Toàn tỉnh đã hỗ trợ xây mới và sửa chữa 3.509 căn nhà cho hộ nghèo, hộ cận nghèo với tổng kinh phí hơn 195 tỷ đồng. Tỷ lệ hộ nghèo giảm 0,82%.

Hướng đến trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

Sau sáp nhập, không gian phát triển của tỉnh Khánh Hòa được mở rộng. Nguồn tài nguyên phong phú, dồi dào là lợi thế lớn để Khánh Hòa tăng tốc phát triển kinh tế, đặc biệt là kinh tế biển. Theo đánh giá của các chuyên gia, kinh tế Khánh Hòa tuy tăng trưởng và thuộc nhóm tăng trưởng cao trong cả nước nhưng chưa thực sự tương xứng với tiềm năng, lợi thế to lớn của địa phương; sự phát triển của tỉnh còn thiếu bền vững, chưa thực sự biến “lợi thế so sánh thành lợi thế cạnh tranh”.

Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết số 01 về tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2025 - 2030, xác định tập trung tháo gỡ ba điểm nghẽn về hạ tầng chiến lược, chất lượng nguồn nhân lực và các dự án tồn đọng kéo dài. Đồng thời, tỉnh tập trung phát triển 4 trụ cột động lực tăng trưởng, tạo sức bật cho kinh tế, đó là: công nghiệp, năng lượng, du lịch - dịch vụ; đô thị - xây dựng để hướng đến tăng trưởng hai con số giai đoạn 2026 - 2030, sớm trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Đồng chí Trần Phong - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy cho biết, trong năm 2026, tỉnh ưu tiên hoàn thiện và đẩy nhanh tiến độ đầu tư hạ tầng các khu công nghiệp trọng điểm ở Khu Kinh tế Vân Phong. Trong lĩnh vực năng lượng, tỉnh tập trung chuẩn bị hạ tầng và điều kiện để triển khai các dự án điện gió (ven bờ và ngoài khơi), điện mặt trời, thủy điện tích năng… Song song đó, quyết liệt đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, chuẩn bị hạ tầng phục vụ triển khai Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 theo đúng tiến độ Trung ương giao. Dự kiến đến năm 2031, khi Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 đưa vào vận hành, tỉnh sẽ có thêm 4.800MW năng lượng sạch. Bên cạnh đó, tỉnh cũng chú trọng phát triển du lịch, dịch vụ logistics, kinh tế số theo hướng đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mạnh mẽ, hướng đến tăng trưởng xanh. Cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và Nhân dân trong tỉnh quyết tâm biến tiềm năng thành hiện thực, đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030, đem lại cho Nhân dân đời sống cao, hiền hòa, hạnh phúc.

Một góc phường Phan Rang hôm nay.

Từ một vùng đất gian khó, Khánh Hòa hôm nay đang tạo nên thế phát triển hài hòa. Những thành quả ấy không chỉ là kết tinh của quá trình nỗ lực không ngừng, mà còn là sự tiếp nối xứng đáng với truyền thống cách mạng kiên cường của các thế hệ cha anh. Phát biểu tại Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao sự phát triển của Khánh Hòa, đồng thời bày tỏ tin tưởng: "Với quyết tâm cao, khát vọng vươn lên mạnh mẽ và sự đoàn kết, thống nhất của toàn Đảng bộ, chính quyền, MTTQ và toàn thể Nhân dân, Khánh Hòa sẽ viết nên trang sử phát triển mới, thực hiện thắng lợi các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 09, ngày 28-1-2022 của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045".

Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 đề ra mục tiêu đưa Khánh Hòa vững bước tiến vào “thập niên nâng tầm phát triển”, đến năm 2030 trở thành thành phố trực thuộc Trung ương; là trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế; trung tâm dữ liệu của quốc gia và khu vực; tăng trưởng kinh tế hai con số, là một cực tăng trưởng cao của cả nước. Hệ thống đô thị phát triển theo hướng hiện đại, thông minh, bền vững, giàu bản sắc với một số đô thị đẳng cấp quốc tế. Kết cấu hạ tầng được đầu tư đồng bộ, hiện đại, hiệu quả. Nhân dân được thụ hưởng mức sống cao, hiền hòa và hạnh phúc. Hệ sinh thái và cảnh quan thiên nhiên, môi trường được bảo vệ; có năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu. Xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện. Quốc phòng, an ninh và chủ quyền biển, đảo được bảo đảm vững chắc.

XUÂN THÀNH - DẠ NGUYỆT