KỶ NIỆM 79 NĂM NGÀY THƯƠNG BINH - LIỆT SĨ (27-7-1947 - 27-7-2026) Trở về đất mẹ (Bài 2)

BÀI 2:

NỐI NHỮNG MẢNH GHÉP TÌNH THÂN

Nếu quy tập được hài cốt liệt sĩ (HCLS) là hành trình vượt khó để đưa các anh về, thì việc xác định danh tính liệt sĩ lại là hành trình đi tìm “mảnh ghép” thông qua việc ứng dụng thành tựu tiên tiến của khoa học - công nghệ...

Lực lượng chức năng lấy mẫu xét nghiệm tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Phước, xã Đồng Tâm.

Tại thành phố Đồng Nai, sự kết hợp giữa lòng quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sức mạnh của công nghệ gene (kỹ thuật di truyền) hiện đại đang mở ra những hy vọng mới, trả lại tên cho những anh hùng liệt sĩ đã hóa thân vào lòng đất.

Công nghệ “giải mã” mộ thiếu thông tin

Trong suốt nhiều thập kỷ, hàng ngàn ngôi mộ tại các nghĩa trang liệt sĩ (NTLS) trên địa bàn thành phố Đồng Nai vẫn mang dòng chữ “Liệt sĩ chưa xác định thông tin” hoặc “Liệt sĩ còn thiếu thông tin”. Đây là niềm trăn trở của Đảng bộ, chính quyền và cũng là mong ngóng đợi chờ lớn nhất của thân nhân liệt sĩ. Khi ký ức của những đồng đội đi cùng thời gian ngày càng nhạt nhòa, thông tin từ hồ sơ lưu trữ bị thất lạc do chiến tranh, thì khoa học - công nghệ, đặc biệt là giám định ADN trở thành phương thức duy nhất để giải mã quá khứ.

Tổ trưởng Tổ lấy mẫu tại NTLS Bình Phước (xã Đồng Tâm, thành phố Đồng Nai), bác sĩ Lê Xuân Hoạt chia sẻ: “Tôi vô cùng xúc động khi được giao nhiệm vụ lấy mẫu xét nghiệm ADN tìm lại tên cho các liệt sĩ. Tổ chúng tôi thường nhắc nhau phải thật cẩn thận với sự tri ân, trân trọng để hoàn thành nhiệm vụ tìm và trả lại tên liệt sĩ để thân nhân liệt sĩ yên lòng”.

Đây cũng là tâm huyết của các kỹ thuật viên như: Phạm Văn Thơ, Bùi Hồng Hạnh hoặc lực lượng trực tiếp phục vụ để quá trình lấy mẫu không bị sai lệch như các chiến sĩ: Nguyễn Nhật Sơn, Đỗ Văn Toàn đang phục vụ tại NTLS Bình Phước.

“Tôi được chọn phục vụ quá trình lấy mẫu xét nghiệm ADN các HCLS bắt đầu từ ngày 22-6. Trước anh linh các anh hùng liệt sĩ tại NTLS Bình Phước, tôi không thể kìm được xúc động nên luôn tự nhắc mình phải luôn tận tâm, khi thực hiện nhiệm vụ. Sự hy sinh của các liệt sĩ nhắc nhở thế hệ chúng tôi phải sống và cống hiến thật xứng đáng” - chiến sĩ Đỗ Văn Toàn chia sẻ.

Hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm cao điểm tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính HCLS, dưới sự chỉ đạo của Thành ủy, UBND thành phố, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố - cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo thành phố chủ động phối hợp với các viện nghiên cứu khoa học, trung tâm giám định gen đầu ngành thực hiện chiến dịch lấy mẫu HCLS ở NTLS trên địa bàn.

Công tác này đòi hỏi sự tỉ mỉ, khoa học và tinh thần trách nhiệm cao. Những y, bác sĩ, kỹ thuật viên phải làm việc trong điều kiện khắt khe, chắt chiu từng mẫu xương, mẫu răng còn sót lại để Ban Chỉ đạo thành phố gửi mẫu phẩm về cơ quan chức năng phục vụ việc chiết tách ADN, sau đó so sánh, đối chiếu với nguồn dữ liệu mẫu máu của hàng ngàn thân nhân liệt sĩ đã được thu thập và lưu trữ trong Ngân hàng Gene liệt sĩ.

Theo Đại tá Nguyễn Thanh Phong, Thành ủy viên, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo thành phố Đồng Nai cho hay: Việc xác định danh tính không đơn giản như những bài toán logic thông thường. Mỗi mẫu xương trải qua mấy chục năm dưới lòng đất, chịu tác động của môi trường, độ ẩm, nên việc thu được mẫu ADN nguyên vẹn là cực kỳ khó khăn. “Bằng công nghệ giải trình tự gene thế hệ mới và những thành tựu khoa học, chúng tôi tin tưởng sẽ tìm và trả lại thông tin cho liệt sĩ. Chúng tôi xác định đây là cuộc đua với thời gian, bởi những nhân chứng lịch sử ngày càng già yếu và mỗi liệt sĩ được gọi tên là một thắng lợi lớn về tinh thần và sự nhân văn cao cả mà thế hệ hôm nay phải tập trung thực hiện”- Đại tá Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.

Hành trình tìm lại tên cho liệt sĩ

Hành trình xác định danh tính không chỉ là câu chuyện của phòng thí nghiệm mà còn là sự phối hợp chặt chẽ giữa quân đội, ngành y tế và địa phương. Mỗi liệt sĩ được xác định danh tính thường gắn liền với những câu chuyện cảm động về sự tìm kiếm bền bỉ của cả hệ thống chính trị và toàn dân.

Thành phố Đồng Nai chọn NTLS Vĩnh Cửu (phường Tân Triều) làm điểm vào ngày 2-6. Ngay sau đó, tại các NTLS còn lại đồng loạt tiến hành với tinh thần khẩn trương, nỗ lực để hoàn thành sớm việc lấy mẫu gửi xét nghiệm ADN.

Đại tá Nguyễn Thanh Phong cho biết thêm: Tính đến ngày 19-7, lực lượng lấy mẫu phẩm tại các NTLS đã hoàn thành khối lượng công việc khá lớn. Trong đó, có 6/11 NTLS đã hoàn thành gồm: Vĩnh Cửu, Trảng Bom, Nhơn Trạch, Định Quán, Lộc Ninh, Phước Long. 5 NTLS còn lại đang tiếp tục thực hiện gồm: Đồng Nai, Bình Phước, Long Thành, Long Khánh và Bình Long.

“Với sự quan tâm của Thành ủy, UBND, ban chỉ đạo, các cơ quan, ban, ngành thành phố và các địa phương, lực lượng thực hiện lấy mẫu xét nghiệm đang nỗ lực làm tốt nhất phần việc được giao với sự trách nhiệm, tận tâm và phấn đấu hoàn thành trong tháng 10-2026”- Đại tá Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh.

Trong những ngày thực hiện nhiệm vụ tại các NTLS, các lực lượng chức năng đón nhận sự quan tâm của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp và toàn dân vì đều mong mỏi tìm và trả lại tên cho liệt sĩ, giúp thân nhân ấm lòng. Phó Chủ tịch UBND xã Đồng Tâm Nguyễn Văn Hải xúc động: “Lực lượng chức năng đã nỗ lực hết sức nên cấp ủy Đảng, chính quyền, các tầng lớp nhân dân tích cực vào cuộc động viên, đồng hành để việc thực hiện nhiệm vụ nhanh có kết quả”.

Cũng theo ông Hải, ngoài lực lượng trực tiếp cùng các y, bác sĩ thực hiện nhiệm vụ như quân sự, công an thì các cơ quan, ban, ngành của địa phương tùy nhiệm vụ cùng vào cuộc nhằm thực hiện tốt nhất đợt cao điểm.

Chị Nguyễn Thị Hồng Lương, Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy phường Tân Triều cho hay: Quá trình các lực lượng chức năng thực hiện nhiệm vụ tại NTLS Vĩnh Cửu, cấp ủy Đảng, chính quyền và nhiều người dân đến thăm hỏi, động viên.

Đến nay, 104 phần mộ liệt sĩ tại NTLS Vĩnh Cửu đã được khai quật, thực hiện đúng quy trình. Trong đó, có 47 mẫu được lấy thành công.

Tại NTLS Định Quán có 355 mộ được khai quật, trong đó có 164 mộ có đủ điều kiện lấy mẫu. Tại NTLS Lộc Ninh có 409 mộ được khai quật, trong đó có 207 mẫu được lấy thành công, còn lại không đủ điều kiện lấy mẫu. NTLS Trảng Bom có 529 mộ được khai quật; trong đó có 341 mộ đủ điều kiện lấy mẫu, còn lại không đủ điều kiện lấy mẫu...

Đại tá Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh: “Chúng tôi hiểu rằng, mỗi mẫu HCLS được thu nhận hôm nay không chỉ để gắn thông tin trên tấm bia, mà là để linh hồn các liệt sĩ thực sự được an nghỉ trong vòng tay người thân. Chúng tôi chứng kiến những người mẹ, người vợ dù đã bạc đầu vẫn không ngừng hy vọng, và khi danh tính được công bố, họ coi đó là một phép màu. Khoa học - công nghệ sẽ là “chìa khóa vàng” góp phần cùng các lực lượng nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ thiêng liêng cao cả này”.

Nguyệt Hà

Bài cuối: Nằm lại trong lòng đất mẹ bình yên