20 năm bảo tồn làm thay đổi diện mạo Vạn Lý Trường Thành

Giữa mùa hè, thảo nguyên huyện Hưng Hòa thuộc Khu tự trị Nội Mông trải dài dưới bầu trời xanh. Nằm ở nơi tiếp giáp Nội Mông, Sơn Tây và Hà Bắc, vùng đất này lưu giữ nhiều đoạn Vạn Lý Trường Thành được xây dựng từ thời Chiến Quốc (475 TCN-221 TCN), nhà Hán (206 TCN-220 CN) và nhà Minh (1368-1644).

Những bức tường đất nện đã bị phong hóa, phủ đầy cỏ dại sau hơn 2.000 năm vẫn hiện diện như dấu tích của lịch sử, ghi lại quá trình hình thành, giao thương và giao lưu văn hóa ở khu vực biên giới phía bắc Trung Quốc.

Năm 2026 đánh dấu tròn 20 năm Trung Quốc ban hành Quy định bảo vệ Vạn Lý Trường Thành. Dịp này, các chuyên gia về bảo tồn di sản, du lịch và công nghệ đã khảo sát thực địa tại Hưng Hòa nhằm đánh giá hiệu quả của công tác bảo tồn cũng như tìm hướng phát huy giá trị di sản.

Ảnh minh họa một đoạn Vạn Lý Trường Thành do AI tạo

Bảo tồn gắn với cộng đồng

Được xây dựng và tu bổ qua nhiều triều đại trong hơn hai thiên niên kỷ, Vạn Lý Trường Thành trải dài qua 15 đơn vị hành chính cấp tỉnh của Trung Quốc và được xem là một trong những công trình lịch sử quy mô lớn nhất thế giới.

Huyện Hưng Hòa được nhiều chuyên gia gọi là "bảo tàng ngoài trời của Vạn Lý Trường Thành" khi còn lưu giữ dấu tích của năm giai đoạn lịch sử, từ thời Chiến Quốc, nhà Tần, nhà Hán, Bắc Ngụy đến nhà Minh.

Theo ông Triệu Trần, Giám đốc Viện Di sản Văn hóa Thế giới thuộc Đại học Thành Đô, Vạn Lý Trường Thành không chỉ là tuyến phòng thủ quân sự mà còn góp phần duy trì giao thương và giao lưu giữa các cộng đồng cư dân dọc biên giới.

Những phát hiện khảo cổ tại Hưng Hòa cũng phản ánh quá trình giao lưu lâu dài giữa các cộng đồng người Hán, Mông Cổ và Hồi. Các đồng tiền, đồ dùng sinh hoạt cùng nhiều hiện vật khác cho thấy nơi đây từng là điểm kết nối giữa nhiều nền văn hóa.

Theo chuyên gia Bạch Tương Đông thuộc Hiệp hội Bảo vệ Vạn Lý Trường Thành Nội Mông, đến thời nhà Minh, nhiều khu vực dọc tuyến trường thành đã phát triển thành các trung tâm buôn bán ngũ cốc, vải vóc và ngựa, thay vì chỉ đóng vai trò quân sự như trước.

Theo bà Gao Xiaomei, Chủ tịch Hiệp hội Bảo vệ Vạn Lý Trường Thành Nội Mông, sau 20 năm thực hiện quy định bảo vệ, Trung Quốc đã từng bước xây dựng mạng lưới bảo tồn với sự tham gia của chính quyền, các chuyên gia và cộng đồng địa phương.

Ngoài việc cắm mốc, tuần tra và gia cố các đoạn trường thành xuống cấp, nhiều địa phương cũng đẩy mạnh hoạt động giáo dục cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về giá trị di sản.

Tại Hưng Hòa, mô hình bảo tồn được điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa hình và đặc điểm của các đoạn trường thành đất nện có niên đại khác nhau.

Công nghệ mở ra cách tiếp cận mới

Chỉ cách Bắc Kinh hơn một giờ đi tàu cao tốc, Hưng Hòa đang trở thành điểm đến mới của du lịch văn hóa.

Các địa phương dọc Vạn Lý Trường Thành cũng tìm cách khai thác giá trị di sản theo hướng bền vững. Tỉnh Sơn Tây xây dựng tuyến đường du lịch kết nối các đoạn trường thành thời Minh, trong khi Nội Mông thường xuyên tổ chức lễ hội văn hóa Vạn Lý Trường Thành nhằm quảng bá lịch sử và văn hóa địa phương.

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia đề xuất ứng dụng công nghệ số vào bảo tồn. Ông Vương Tiểu Đông, Phó chủ tịch Hiệp hội Hoạt hình Nội Mông cho rằng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu AI về các đoạn trường thành ở Hưng Hòa có thể hỗ trợ phát triển các tour tham quan thông minh và trải nghiệm số.

Trong khi đó, ông Triệu Đôn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bảo vệ Di tích Văn hóa quận Diên Khánh (Bắc Kinh) đề xuất số hóa toàn diện các đoạn trường thành bằng đất để phục vụ công tác nghiên cứu và bảo tồn lâu dài.

Theo người dân địa phương, sự thay đổi dễ nhận thấy nhất là ngày càng nhiều học sinh và du khách đến tìm hiểu lịch sử thay vì chỉ tham quan, chụp ảnh.

Những đoạn tường thành từng là tuyến phòng thủ cổ xưa đang dần trở thành không gian giáo dục, nơi kể câu chuyện về lịch sử, văn hóa và sự giao lưu giữa các cộng đồng qua nhiều thế kỷ.