Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam (6-1-1946 - 6-1-2026): Ngày bầu cử đại biểu Quốc hội đầu tiên ở Khánh Hòa
80 năm trước, cùng với cả nước, lần đầu tiên, cử tri Khánh Hòa nô nức đi bầu cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa I. Bất chấp đạn bom của thực dân Pháp, người dân Khánh Hòa vẫn hoàn thành nghĩa vụ công dân của một đất nước độc lập, một lòng hướng về Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Tích cực chuẩn bị cho “Ngày hội non sông”
Ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Một ngày sau, ngay trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị "Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu" để bầu ra Quốc hội - cơ quan quyền lực tối cao của Nhân dân. Với sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ, trong tình hình hết sức khó khăn với thù trong, giặc ngoài, giặc đói, giặc dốt đang bủa vây, Chính phủ ta vẫn quyết tâm tổ chức Tổng tuyển cử bầu ĐBQH vào ngày 6-1-1946, một cuộc bầu cử để đồng bào cả nước “lựa chọn và bầu ra những người xứng đáng thay mặt cho mình và gánh vác việc nước”. Để cuộc bầu cử thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết "Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu" đăng trên Báo Cứu quốc ngày 5-1-1946 và Báo Quốc hội ngày 6-1-1946. Người đã nhấn mạnh đến giá trị của những lá phiếu đối với việc dựng xây đất nước tự do, dân chủ: “Về mặt trận quân sự, thì các chiến sĩ dùng súng đạn mà chống quân thù. Về mặt chính trị, thì Nhân dân dùng lá phiếu mà chống với quân địch. Một lá phiếu cũng có sức lực như một viên đạn. Ngày mai, quốc dân ta sẽ tỏ cho thế giới biết rằng dân Việt Nam ta đã: Kiên quyết đoàn kết chặt chẽ, kiên quyết chống bọn thực dân, kiên quyết tranh quyền độc lập...”. Trong lời kêu gọi, Người còn căn dặn: "Những người trúng cử sẽ phải ra sức giữ vững nền độc lập của Tổ quốc, ra sức mưu sự hạnh phúc cho đồng bào. Phải luôn luôn nhớ và thực hành câu: Vì lợi nước, quên lợi nhà; vì lợi chung, quên lợi riêng".
Báo Quốc hội, số đặc biệt ngày 6-1-1946 đã trân trọng in ở trang đầu ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và cả bút tích lời kêu gọi của Người. Ảnh tư liệu
Hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng với cả nước, người dân Khánh Hòa đã phấn khởi, nô nức đi bầu cử, góp phần vào sự thành công của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của cả nước. Khi ấy, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa (nổ ra từ ngày 23-10-1945) vẫn còn tiếp diễn, nhưng công tác bầu cử vẫn được chính quyền cách mạng tổ chức chu đáo. Trong bài hồi ký Việt Minh và trí thức Nha Trang, ông Đồng Sỹ Hiền kể: "Để chuẩn bị cho bầu cử, Ban bầu cử đã tổ chức các đội tuyên truyền xung phong lưu động xuống các huyện trong tỉnh. Loa truyền thanh tuyên truyền phổ biến các kiến thức cơ bản về Hiến pháp, Quốc hội, về thể thức bầu cử. Ban bầu cử còn tổ chức cho các ứng viên tiếp xúc cử tri. Người rất đông, có rất nhiều người đặt câu hỏi, các đại biểu cũng trả lời rất vất vả. Anh Tôn Thất Vỹ (tức Nguyễn Minh Vỹ - Chủ tịch UBND Cách mạng lâm thời tỉnh Khánh Hòa) đã trả lời và giải thích rất nhiều và rất được hoan nghênh".
Trước bầu cử một ngày, đồng chí Lê Văn Hiến - Trưởng phái đoàn của Chính phủ đang đi công tác ở phía nam đánh điện về Trung ương báo cáo tình hình ở Khánh Hòa: “Mặt trận Nha Trang vẫn hoạt động. Máy bay Pháp thường xuyên bay để uy hiếp dân chúng. Trong cuộc Tổng tuyển cử ngày mai, tôi sẽ bỏ phiếu tại đây, trước mặt quân thù để dân chúng bớt phần lo ngại”. Điều khá đặc biệt, trước năm 1930, đồng chí Lê Văn Hiến từng hoạt động bí mật ở Nha Trang, bị giặc Pháp bắt đi đày ở Kon Tum. 15 năm sau, khi nước nhà vừa độc lập, đồng chí lại là cử tri của làng Phước Thạnh, huyện Diên Khánh (cũ) đi bỏ phiếu bầu cử ĐBQH tại tỉnh Khánh Hòa.
Bất chấp đạn bom kẻ thù
Trong bài hồi ký “Bác phái đi Nam” in trong cuốn Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa, đồng chí Lê Văn Hiến kể, mờ sáng 6-1-1946, các địa điểm bầu cử đã sẵn sàng, nơi nào cũng có hầm hào đề phòng Pháp khủng bố. Đồng bào lần lượt đi bỏ phiếu rất bình tâm và vui vẻ, bộ đội bỏ phiếu ngay trên phòng tuyến bao vây địch. Đến trưa, tàu bay địch đến thả bom phá hoại bầu cử. "Một quả bom nổ cách tôi vài chục thước nhưng tôi và đồng bào ẩn nấp trong hầm tại nơi bỏ phiếu nên an toàn. Một cụ già và 3 em nhỏ bị chết, 12 người bị thương đều ở trong nhà gần đó... Tại các hòm phiếu, đồng bào vẫn tiếp tục đi bầu. Tôi càng thấy rõ hơn lòng dân Khánh Hòa đối với Cụ Hồ, tin tưởng vào thắng lợi cách mạng. Tối đó, tôi điện báo cáo với Chính phủ về tinh thần đồng bào chiến sĩ Nha Trang - Khánh Hòa trong ngày Tổng tuyển cử", đồng chí Lê Văn Hiến nhớ lại.
Thẻ cử tri Tổng tuyển cử bầu đại biểu Quốc hội khóa I của Bộ trưởng Bộ Lao động Lê Văn Hiến - Trưởng phái đoàn của Chính phủ tại làng Phước Thạnh, Diên Khánh. (Ảnh tư liệu của Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Khánh Hòa)
Cũng trong tập hồi ký Mặt trận Nha Trang - Khánh Hòa, ông Nguyễn Tấn Kỳ (cán bộ lão thành cách mạng) kể: Giặc Pháp đã ném bom và bắn phá vào một số nơi bỏ phiếu, nhằm uy hiếp tinh thần cử tri. Tuy nhiên, Nhân dân Diên Khánh coi ngày bầu cử là ngày hội lớn, đồng thời xác định đây cũng là một mặt trận đấu tranh với kẻ thù nên đã hăng hái đi bầu cử. Ban vận động bầu cử tổ chức đưa thùng phiếu lưu động đến tận các chiến hào, tới các giường bệnh của thương binh để cán bộ, chiến sĩ được thực hiện nghĩa vụ công dân của mình. Hơn 90% cử tri Diên Khánh đã đi bầu cử để chọn ra ĐBQH của tỉnh.
Cũng trong tập hồi ký này, nhiều người đã kể lại không khí bầu cử ở Ninh Hòa, Vạn Ninh... Tại thị xã Ninh Hòa (cũ), trong tình hình khẩn trương, căng thẳng, chiến sự trên các mặt trận đang trở nên ác liệt, máy bay, pháo tàu biển của Pháp liên tục bắn phá phòng tuyến Phượng Hoàng, Nhân dân vẫn bình tĩnh, phấn khởi đi bỏ phiếu tấp nập như ngày hội. Tỷ lệ bỏ phiếu đạt gần 100%, giới nữ tích cực tham gia. Những người lớn tuổi lần đầu tiên được thực hiện quyền làm chủ của mình, vừa bỡ ngỡ, vừa xúc động trào nước mắt.
Theo Lịch sử Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa (cũ), việc tổ chức bầu cử đã được thực hiện tốt, đồng bào, chiến sĩ khu vực Diên Khánh, Vĩnh Xương (nay thuộc phường Tây Nha Trang) bất chấp đạn bom của kẻ thù vẫn đi bỏ phiếu đông đủ. Trong đợt bầu cử ĐBQH lần đầu tiên, toàn tỉnh có 97.515 cử tri, số cử tri đi bầu là 82.245 người, trong đó có 82.015 phiếu bầu hợp lệ. Kết quả, 3 đồng chí Nguyễn Văn Chi, Tôn Thất Vỹ và Đào Thiện Thi đã trúng cử, trở thành ĐBQH nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa khóa I của tỉnh Khánh Hòa. Ở tỉnh Ninh Thuận cũ (nay là khu vực phía nam của tỉnh Khánh Hòa), người dân cũng nô nức đi bầu cử. Đồng chí Trần Thi và đồng chí Lưu Ái vinh dự được cử tri bầu làm ĐBQH của tỉnh.
Sau ngày Cách mạng Tháng Tám thành công chỉ hơn 4 tháng, trong tình hình hết sức khó khăn, Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã tổ chức thành công cuộc Tổng tuyển cử để bầu ra Quốc hội. Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đã thể hiện lòng tin vững chắc của đồng bào cả nước đối với Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, thể hiện sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc quyết tâm bảo vệ nền độc lập của nước nhà.
Kết quả của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên: Cả nước bầu được 333 đại biểu, trong đó có 57% số đại biểu thuộc các đảng phái khác nhau; 43% số đại biểu không đảng phái; 87% số đại biểu là công nhân, nông dân, chiến sĩ cách mạng; 10 đại biểu nữ và 34 đại biểu dân tộc thiểu số. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu cao nhất (98,4%). Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời và đã cử ra Chính phủ chính thức, ấn định cho Việt Nam một Hiến pháp dân chủ, mở ra một thời kỳ mới của đất nước.
