Ký ức lao động dựng xây đất nước qua nghệ thuật tạo hình

Kỷ niệm 81 năm Ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 – 2/9/2026), ngày 25-8, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tổ chức triển lãm chuyên đề “Ký ức những năm tháng không quên” tại địa chỉ 66 Nguyễn Thái Học, Ba Đình, Hà Nội. Triển lãm giới thiệu hơn 50 tác phẩm được lựa chọn từ Bộ sưu tập Mỹ thuật hiện đại của Bảo tàng, phục vụ công chúng đến ngày 8-9.

Giới thiệu các tác phẩm tại triển lãm. Ảnh: VNFAM

Phản ánh chân thực không khí dựng xây đất nước

Chia sẻ về triển lãm, Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam nhấn mạnh, đề tài lao động sản xuất, xây dựng đất nước luôn là nguồn cảm xúc sáng tác của nhiều nghệ sĩ trong triển lãm chuyên đề “Ký ức những năm tháng không quên”. Đối với nghệ thuật tạo hình, nhiều họa sĩ, nhà điêu khắc đã đi khắp các nẻo đường Tổ quốc từ những nhà máy, xí nghiệp, công trường, nông trường, từ nông thôn đến miền núi để khắc họa sinh động, chân thực tinh thần, không khí lao động sản xuất, kiến thiết đất nước, xây dựng Chủ nghĩa xã hội.

Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh phát biểu khai mạc. Ảnh: VNFAM

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Minh, mỗi tác phẩm tại triển lãm là một di sản của thời đại, góp phần bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật, giúp công chúng hôm nay cũng như mai sau hiểu sâu sắc hơn về quá khứ để thêm trân trọng hiện tại và hướng tới tương lai.

Với nhiều chất liệu như sơn dầu, sơn mài, lụa, bột màu, chì, thạch cao…, các tác phẩm tạo nên một bức tranh đa diện về đời sống lao động và công cuộc xây dựng đất nước trong những thập niên 1950-1980. Đây là giai đoạn các nghệ sĩ tìm đến nhà máy, công trường, nông trường, hợp tác xã, từ đồng bằng đến miền núi để quan sát, trải nghiệm và ghi lại bằng ngôn ngữ tạo hình những chuyển động của cuộc sống.

Ở mảng đề tài nông nghiệp, hình ảnh người nông dân hiện lên khỏe khoắn, gần gũi trong “Cấy” của Nguyễn Văn Bình, “Tát nước chống hạn” của Nguyễn Tư Nghiêm, “Trên đồng cỏ nông trường Đồng Giao” của Tạ Thúc Bình, “Đóng thuyền” của Hoàng Kiệt hay “Gieo mạ - Gặt mùa” của Huỳnh Phương Đông. Những tác phẩm này gợi lại một thời mà lao động được nhìn nhận như biểu hiện của niềm tin và tình yêu cuộc sống, khi mỗi mùa vụ, mỗi công trình đều mang theo khát vọng về một tương lai tốt đẹp hơn.

Một mạch nội dung khác tại triển lãm tái hiện miền Bắc trong những năm tháng vừa làm hậu phương cho tiền tuyến, vừa khẩn trương khôi phục và xây dựng kinh tế. “Việt Bắc (đắp đường)” của Đào Đức, “Tiếp vận Tây Nguyên” của Nguyễn Như Huân, “Lao động vì miền Nam” của Thanh Ngọc và Trọng Cát thể hiện tinh thần đoàn kết, sự sẻ chia và ý thức trách nhiệm trước vận mệnh đất nước.

Hoạt động thực hành trong khuôn khổ triển lãm. Ảnh: VNFAM

Khi đất nước bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hình tượng người công nhân xuất hiện với vẻ rắn rỏi, mạnh mẽ qua “Tổ lắp ráp nhà máy đóng tàu Hải Phòng” của Nguyễn Kao Thương, “Công nhân mỏ” của Nguyễn Sĩ Tốt. Cùng với đó là những lát cắt đời thường, nơi vẻ đẹp của lao động được nhìn từ những hành động giản dị như “Bé cho gà ăn” của Nguyễn Phú Cường, “Không tham của rơi” của Đào Văn Can… Tinh thần hiếu học cũng được thể hiện trong tác phẩm “Học hỏi lẫn nhau” của Nguyễn Đỗ Cung và “Nữ công nhân đứng đọc sách” của Cần Thư Công…

Khơi dậy tinh thần hăng say lao động, cống hiến

Một trong những khoảnh khắc giàu cảm xúc tại triển lãm là cuộc hội ngộ của nhà điêu khắc Nguyễn Quốc Hùng với tác phẩm “Đưa cơm ra đồng” bằng thạch cao, do chính ông sáng tác năm 1979. Tác phẩm được khơi cảm hứng bài hát “Đưa cơm cho mẹ đi cày” của nhạc sĩ Hàn Ngọc Bích.

Nhà điêu khắc Nguyễn Quốc Hùng và tác phẩm "Đưa cơm ra đồng". Ảnh: Thụy Du

Nhớ lại thời điểm sáng tác, nhà điêu khắc Nguyễn Quốc Hùng cho biết khi ấy ông còn là học sinh lớp 10. Giai điệu và hình ảnh bạn nhỏ mang cơm cho mẹ giữa những năm tháng gian khó đã để lại ấn tượng sâu đậm, từ đó trở thành cảm hứng để ông tạo hình nhân vật trong tác phẩm. Sau khi tham gia Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô năm 1979, tác phẩm được Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam sưu tầm.

Sau 47 năm, được gặp lại tác phẩm của mình trong một không gian trưng bày trang trọng, nhà điêu khắc Nguyễn Quốc Hùng xúc động: “Đến nay bức tượng vẫn "trẻ" như thế, còn tôi đã già rồi”. Với ông, niềm vui lớn hơn cả là tác phẩm tiếp tục được giới thiệu tới công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Tham quan triển lãm, Trần Nhật Minh, sinh viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội chia sẻ, các câu chuyện lịch sử được thể hiện qua những hình ảnh rất đời thường giúp người trẻ hình dung cụ thể hơn về cuộc sống, lao động và tinh thần của thế hệ cha ông trong một giai đoạn mà bản thân chưa được sinh ra.

Triển lãm “Ký ức những năm tháng không quên” là hành trình trở về quá khứ, tôn vinh tinh thần lao động, ý chí kiên cường và nhân cách cao đẹp của con người Việt Nam. Triển lãm không chỉ khẳng định những thành quả của sự nghiệp khôi phục kinh tế, kiến thiết đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội, mà còn khơi dậy lòng tự hào, tự tôn dân tộc cùng khát vọng vươn lên mạnh mẽ của thế hệ hôm nay.

Một số tác phẩm tại triển lãm:

Tác phẩm "Việt Bắc" (đắp đường) của tác giả Đào Đức.

Tác phẩm "Trên đồng cỏ nông trường Đồng Giao" - Tạ Thúc Bình.

Tác phẩm "Đan mũ" của tác giả Linh Chi.

Tác phẩm "Học hỏi lẫn nhau" - Nguyễn Đỗ Cung.