Ký ức TP.HCM qua nhiếp ảnh và công nghệ số

Hướng dẫn du khách quốc tế tham quan không gian triển lãm

Vừa khánh thành và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 25.1.2026, không gian triển lãm “Những con mắt của thời gian” tại Nhà triển lãm Nghệ thuật đương đại, số 158E–D Đồng Khởi, phường Sài Gòn (thuộc Trung tâm Văn hóa và Triển lãm TP.HCM) nhanh chóng trở thành một điểm nhấn văn hóa đặc biệt ngay trung tâm TP.HCM.

Không chỉ là nơi trưng bày lịch sử nhiếp ảnh, triển lãm còn mở ra một mô hình tiếp cận di sản hoàn toàn mới – nơi ký ức đô thị được kể lại bằng ngôn ngữ của công nghệ số, nghệ thuật đương đại và trải nghiệm đa giác quan.

Sự ra đời của không gian này gắn liền với việc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM vừa khánh thành Con đường Nhiếp ảnh TP.HCM trên trục đường Đồng Khởi và tại Công viên Chi Lăng (phường Sài Gòn).

Đây là công trình văn hóa tiêu biểu chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đánh dấu bước phát triển mới trong việc hình thành các không gian văn hóa – nghệ thuật công cộng tại khu vực trung tâm Thành phố.

Không gian triển lãm “Những con mắt của thời gian” được định vị như một mô hình trưng bày bảo tàng công nghệ số tiên phong tại Việt Nam, thể hiện rõ định hướng đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa.

Triển lãm góp phần cụ thể hóa Chiến lược Chuyển đổi số của TP.HCM đến năm 2030 và Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nhiều du khách quốc tế thích thú khi trải nghiệm trang phục áo dài của dân tộc Việt Nam tại không gian triển lãm. Ảnh: HỒNG DIỆP

Ký ức thành phố qua nghệ thuật nhiếp ảnh

Có những điều của lịch sử không thể kể trọn bằng lời, mà cần đến ánh sáng, thời gian và một khoảnh khắc được giữ lại. Nhiếp ảnh đã ra đời như thế – lặng lẽ nhưng bền bỉ, ghi chép lại đời sống bằng hình ảnh, trở thành “người chép sử” của ký ức đô thị.

Tại Sài Gòn – Gia Định, nay là TP.HCM, nhiếp ảnh đã đồng hành cùng thành phố qua nhiều giai đoạn biến động. Từ những khung hình đen trắng đầu tiên ghi lại diện mạo phố thị, con người và sinh hoạt đời thường, đến những bức ảnh mang dấu ấn lịch sử của chiến tranh, rồi những khoảnh khắc hồi sinh và chuyển mình trong thời bình – tất cả hợp thành một dòng chảy thị giác xuyên suốt hơn một thế kỷ.

Triển lãm số “Những con mắt của thời gian” mở ra hành trình đi qua dòng chảy ấy, mời người xem bước vào một không gian nơi quá khứ và hiện tại giao thoa.

Ở đó, mỗi bức ảnh không chỉ để nhìn, mà để lắng nghe, cảm nhận và kết nối với ký ức của thành phố – từ một “Hòn ngọc Viễn Đông” của thế kỷ trước đến một “siêu đô thị” năng động hôm nay, vẫn đầy sức hút bởi những dấu ấn di sản mang màu sắc thời gian.

Triển lãm “Những con mắt của thời gian” đang diễn ra tại số 158E–D Đồng Khởi, phường Sài Gòn

Tầng trệt là điểm khởi đầu của hành trình “Những con mắt của thời gian”, nơi giới thiệu các giai đoạn đầu tiên trong tiến trình phát triển của nhiếp ảnh tại Sài Gòn – Gia Định. Với vai trò là phương tiện ghi chép lịch sử bằng hình ảnh, nhiếp ảnh tại đây lưu giữ chân thực diện mạo đô thị, đời sống xã hội và những biến chuyển quan trọng của thành phố qua từng thời kỳ.

Các tác phẩm trưng bày trải dài từ những bức ảnh đen trắng cổ xưa trước năm 1945, qua các khoảnh khắc lịch sử trong giai đoạn chiến tranh, đến những hình ảnh ghi nhận đời sống và công cuộc tái thiết thành phố sau năm 1975.

Không gian này được xem như nền móng ký ức của toàn bộ triển lãm, nơi các câu chuyện nhiếp ảnh bắt đầu được kể, trước khi tiếp tục mở rộng lên các tầng trên – nơi hiện tại và tương lai cất tiếng.

Khu vực “Có một Sài Gòn rất xưa” đưa người xem trở về với những tư liệu hình ảnh sớm nhất, ghi lại diện mạo Sài Gòn – Gia Định từ cuối thế kỷ XIX đến trước năm 1945.

Qua ống kính của các nhiếp ảnh gia tiên phong và những tác giả khuyết danh, một đô thị đang hình thành dần hiện ra: những con đường còn thưa vắng, bến sông, cầu cống, ghe thuyền, khu chợ nhộn nhịp, sinh hoạt đời thường của người dân, cùng các công trình kiến trúc mang dấu ấn thời kỳ thuộc địa.

Không gian trưng bày giai đoạn này được thiết kế trầm lắng, mời gọi người xem dừng lại thật chậm để cảm nhận vẻ đẹp mộc mạc, hoài niệm của một Sài Gòn đã lùi xa trong thời gian nhưng vẫn vang vọng qua từng khung hình.

Khách tham quan thích thú với hình ảnh trưng bày

Bước sang khu vực giai đoạn 1945 – 1975, người xem đối diện với những hình ảnh mang tính lịch sử sâu sắc. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Sài Gòn và Nam Bộ là chiến trường ác liệt.

Những phóng viên ảnh chiến trường đã không quản ngại gian khổ, theo chân bộ đội và lực lượng giải phóng để ghi lại những khoảnh khắc lịch sử, đôi khi phải trả giá bằng máu xương.

Điểm nhấn đặc biệt của khu vực này là hệ thống màn hình ray trượt. Khi người xem kéo ray trượt đến từng cụm chủ đề, hình ảnh tương ứng sẽ hiện ra, tạo nên một trải nghiệm tương tác sinh động. Dù đã tròn nửa thế kỷ sau chiến tranh, những bức ảnh này vẫn là tư liệu sống động về một Sài Gòn kiên cường, anh dũng và đầy tự hào.

Sau năm 1975, Sài Gòn bước vào giai đoạn mới với tên gọi TP.HCM. Những bức ảnh thời kỳ này thiên về tư liệu hóa đời sống, phản ánh công cuộc tái thiết và xây dựng xã hội mới. Phong cách ảnh chủ yếu là đen trắng, bố cục mộc mạc, đề cao giá trị tập thể.

Người xem bắt gặp hình ảnh đoàn người từ chiến khu trở về, khai hoang phục hóa, trẻ em đến trường, công nhân làm việc trong các xí nghiệp quốc doanh, các phong trào thanh niên lên đường bảo vệ Tổ quốc, xây dựng vùng kinh tế mới. Đó là một giai đoạn còn nhiều khó khăn nhưng tràn đầy niềm tin và ý chí vươn lên.

Không gian giai đoạn 1987 – 2005 đánh dấu thời kỳ bùng nổ sáng tạo của nhiếp ảnh TP.HCM. Sự đa dạng đề tài, phong cách và kỹ thuật phản ánh rõ tinh thần đổi mới và hội nhập. Các thể loại ảnh chân dung nghệ thuật, đời thường, ảnh đường phố, ảnh trừu tượng… bắt đầu phát triển mạnh mẽ, góp phần đưa nhiếp ảnh Việt Nam tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Thời kỳ này cũng chứng kiến sự hình thành các lớp nhiếp ảnh chuyên nghiệp, các cơ sở đào tạo bài bản, cùng sự chuyển dịch mạnh mẽ từ ảnh đen trắng sang ảnh màu, từ in tráng thủ công sang kỹ thuật số – tạo nên điểm giao thoa thú vị giữa truyền thống và hiện đại.

Tại tầng trệt, tác phẩm sắp đặt Khối Rubik và không gian Hologram Z là hai điểm nhấn thị giác nổi bật. Khối Rubik tượng trưng cho những lớp ký ức đô thị chồng xếp, đa chiều và không cố định.

Trong khi đó, Hologram Z tái hiện các máy ảnh xưa dưới dạng hình ảnh 3D sống động, cho phép người xem quan sát hiện vật từ nhiều góc độ, tạo nên trải nghiệm vừa trực quan vừa giàu cảm xúc.

Trải nghiệm và tương tác

Tầng lửng mở ra không gian nhiếp ảnh đương đại, nơi các tác phẩm từ năm 2006 đến nay phản ánh nhịp sống hiện đại của TP.HCM. Đây là nơi hội tụ các thế hệ nhiếp ảnh gia – từ những tác giả đã có dấu ấn đến các nhiếp ảnh trẻ với góc nhìn cá nhân mạnh mẽ.

Khu vực talkshow, trưng bày tạp chí nhiếp ảnh xưa, đường hầm LED và không gian 3D mapping tạo nên một tổ hợp trải nghiệm linh hoạt, kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai. Đặc biệt, không gian 3D mapping ứng dụng công nghệ AI tái hiện Sài Gòn xưa bằng hình ảnh chuyển động, mang đến cảm giác như đang bước vào một “bảo tàng sống” của ký ức đô thị.

Tầng hầm là không gian trải nghiệm, nơi công nghệ và nghệ thuật giao thoa. Không gian chụp ảnh, trải nghiệm VR và các tác phẩm sắp đặt mang đến cho khách tham quan những khoảnh khắc tương tác sinh động.

Tác phẩm sắp đặt “Cây Di sản” của họa sĩ Nguyễn Duy Nhựt là điểm nhấn giàu tính biểu tượng. Hình ảnh cái cây như ẩn dụ cho cội nguồn và sự tiếp nối của di sản văn hóa, nơi công nghệ không đối lập với truyền thống mà trở thành một “lớp rễ mới” nuôi dưỡng ký ức trong kỷ nguyên số.

Không gian VR đưa người xem “bước vào” lịch sử, trải nghiệm hệ thống địa đạo Củ Chi, chiến khu Rừng Sác và những trận chiến khốc liệt, giúp lịch sử trở nên gần gũi, trực quan và giàu cảm xúc.

Thông tin khái quát về Triển lãm “Những con mắt của thời gian”

Sau thời gian vận hành, trung bình mỗi tuần, không gian triển lãm đón khoảng 400 lượt khách, chủ yếu là du khách nước ngoài. Trong giai đoạn đầu, trung tâm phục vụ hoàn toàn miễn phí, mở cửa theo giờ hành chính, với đội ngũ nhân sự thuộc Trung tâm Văn hóa và Triển lãm Thành phố và đối tác công nghệ hỗ trợ khách tham quan trải nghiệm.

“Những con mắt của thời gian” là một triển lãm thể hiện rõ tư duy mới của ngành văn hóa Thành phố, thông qua đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, di sản được nhìn nhận vừa như giá trị cần gìn giữ, vừa là nguồn lực phục vụ phát triển.

Trong dịp Tết Nguyên đán và thời gian tới, đây sẽ là một điểm tham quan, check in văn hóa đáng chú ý của người dân và du khách khi đến với thành phố mang tên Bác.

NGUYỄN THÁI HÒA