Lá bép - hương vị núi rừng trong bữa cơm đồng bào K'ho

Món ăn chế biến từ lá bép thường được đưa vào các mâm cơm gia đình trong các hội thi

Món quà của rừng

Trong căn bếp nhỏ, chị K’Thị Thủy (xã Đông Giang) cẩn thận cho vào nồi nước đang sôi những nắm đọt mây, lá bép cùng ít lá bột ngọt. Khi các loại rau chín mềm, chị cho từng muỗng bột gạo đã rang vàng, giã nhuyễn. Chỉ ít phút sau, nồi canh sánh lại, tỏa ra mùi thơm đặc trưng của núi rừng. “Canh bồi có tính mát, dễ tiêu hóa, giúp người dùng hồi phục sức khỏe trong ngày lao động nặng nhọc cũng như giúp cân bằng mâm cơm có nhiều đồ nóng”, chị Thủy giải thích.

Đối với đồng bào dân tộc K’ho ở 2 xã Đông Giang, La Dạ, lá bép không đơn thuần là loại rau rừng mà đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa ẩm thực. Đó còn là những buổi theo cha mẹ đi tìm măng, tìm nấm, là chiếc gùi đầy rau rừng sau mỗi lần vào núi. Chị Thủy cho biết thêm: “Lá bép mọc tự nhiên dưới tán rừng, nhiều nhất là khu vực rừng Sa-lôn (thôn 3, xã Đông Giang), khu vực Đan Sách (thôn 2, xã Đông Giang). Lá bép chế biến được nhiều món. Phần ngọn và lá non để nấu lẩu, xào tỏi, xào chung với thịt, nấu với cá suối hoặc kết hợp cùng đọt mây; còn lá già sẽ được giã nấu canh…”.

Bà K’Thị Hòm (xã Đông Giang) cho biết: “Ngày xưa, đồng bào sống dựa vào rừng rất nhiều. Từ lâu, bà con coi lá bép là cây rau sạch, cây thuốc. Lá bép tròn dài, màu xanh nhạt, lúc còn non màu đỏ hồng, vị ngọt, khi nấu chín có mùi vị đặc trưng. Khách đến nhà, gia đình thường chế biến lá bép nấu canh bồi hoặc xào tỏi. Đó vừa là sự hiếu khách vừa là nét văn hóa của người dân vùng núi”.

Mâm cơm gia đình ngoài cá suối, còn có lá bép xào tỏi.

Hương vị gắn với văn hóa

Theo người dân địa phương, để có được một ký lá bép non không hề đơn giản. Họ phải rời nhà từ sáng sớm, mang theo gùi và lên các sườn núi cao, nơi cây lá bép sinh trưởng tự nhiên dưới những tán rừng. Đường đi nhiều đoạn dốc đứng, trơn trượt, nhất là vào mùa mưa. Công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn bởi không phải khu vực nào cũng có nhiều lá. Từ sáng sớm đến trưa, nhiều nhất cũng chỉ hái được một gùi khoảng 4 - 5 kg lá bép. Chính sự phụ thuộc vào tự nhiên và công sức thu hái khiến lá bép trở thành đặc sản có giá trị. Hiện lá bép có giá bán khoảng 80.000 đồng/kg và nếu muốn mua phải đặt trước mới có hàng.

Không chỉ hiện diện trong những bữa cơm thường ngày, trong các ngày hội văn hóa, lễ hội truyền thống của đồng bào đều không thể thiếu món ăn chế biến từ lá bép. Mâm cơm có thể đơn sơ với cá suối, cơm lam, đọt mây và bát canh bồi lá bép, nhưng lại chứa đựng trọn vẹn hương vị của núi rừng.

Có dịp thưởng thức bát canh bồi lá bép trong Ngày hội Đại đoàn kết dân tộc, anh Nguyễn Quang Anh (xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng) chia sẻ: “Tôi từng ăn nhiều loại rau rừng nhưng canh lá bép có vị ngọt rất riêng. Nếu được đưa vào các sản phẩm du lịch trải nghiệm, đây sẽ là một trong những nét đặc trưng giúp du khách hiểu hơn về văn hóa, ẩm thực của người dân miền núi”.

Thức quà của núi rừng ấy không cầu kỳ nhưng lá bép lại mang trong mình hương vị của đất, của rừng và của tình người vùng núi. Bên mâm cơm đầm ấm, vị ngọt thanh của lá bép đang góp phần kể câu chuyện về đời sống, sự gắn bó với thiên nhiên và bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc K’ho phía Đông Nam tỉnh.