Lá chắn thép của Ukraine thay đổi thế nào trước mưa tên lửa Nga?

Nga không chỉ dội bom khu vực tiền tuyến, mà còn liên tục tập kích các thành phố sâu trong lãnh thổ Ukraine bằng hàng chục nghìn tên lửa và máy bay không người lái (UAV) tấn công.

Hệ thống phòng không MIM-104 Patriot của Ukraine phóng một tên lửa phá hủy tên lửa Nga. (Nguồn: X)

Quy mô tấn công chưa từng có

Theo các số liệu được công bố, Nga đã phóng hơn 13.600 tên lửa và hơn 88.000 UAV tấn công vào Ukraine kể từ khi xung đột bùng nổ. Dù số lượng tên lửa có xu hướng giảm do hạn chế về sản xuất và dự trữ, số UAV – đặc biệt là dòng Shahed, lại tăng mạnh mỗi năm khi năng lực chế tạo được mở rộng. Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến ngày 22/2, đã có thêm hàng trăm tên lửa và hơn 10.000 UAV được phóng đi.

Quy mô này vượt xa nhiều chiến dịch trong lịch sử. Trong Chiến tranh thế giới thứ Hai, Đức Quốc xã từng phóng khoảng 9.500 bom bay V-1 và 1.500 tên lửa V-2 vào Anh. Trong cuộc chiến giữa Iran và Iraq thập niên 1980, tổng số tên lửa hai bên sử dụng cũng chỉ ở mức vài trăm. Hay trong Chiến tranh Vùng Vịnh 1991, Iraq bắn chưa tới 100 tên lửa Scud.

Điểm khác biệt lớn nằm ở độ chính xác. Những vũ khí đời đầu có sai số tính bằng hàng cây số, chủ yếu gây sát thương diện rộng. Trong khi đó, UAV Shahed hiện đại có thể đánh trúng mục tiêu trong sai số chỉ vài chục mét nhờ dẫn đường vệ tinh, đủ để nhắm chính xác vào nhà máy điện, trạm biến áp hay khu dân cư. Thậm chí, các phiên bản mới còn gắn camera cho phép điều khiển tấn công mục tiêu di động.

Lá chắn nhiều tầng

Để đối phó, Ukraine đã xây dựng một hệ thống phòng không đa lớp, kết hợp từ tầm xa đến tầm cực gần. Ở tầng cao nhất là các hệ thống như MIM-104 Patriot do Mỹ cung cấp và S-300 từ thời Liên Xô. Patriot đặc biệt quan trọng vì là một trong số ít hệ thống có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo.

Tầng trung gồm các tổ hợp như NASAMS và IRIS-T SLM, chuyên xử lý tên lửa hành trình và UAV ở cự ly vài chục km.

Ở tầm thấp, Ukraine sử dụng tên lửa vác vai, pháo phòng không và cả những hệ thống cũ được cải tiến. Xe phòng không Flakpanzer Gepard với hai pháo 35mm tỏ ra đặc biệt hiệu quả trước UAV bay thấp. Thậm chí, các súng máy hạng nặng đời cũ như Maxim 1910 vẫn được huy động trong các đội hỏa lực cơ động để bắn hạ mục tiêu bay chậm.

Gần đây, Ukraine triển khai thêm tháp pháo robot Sky Sentinel – hệ thống chi phí thấp, tích hợp radar, camera và trí tuệ nhân tạo, có thể trực chiến 24/7 và tự động khai hỏa khi phát hiện mục tiêu.

Trên không, các tiêm kích F-16 Fighting Falcon cùng trực thăng và máy bay hạng nhẹ cũng tham gia săn UAV. Có trường hợp một máy bay vận tải An-28 được cải tiến với xạ thủ dùng kính nhìn đêm và súng máy để truy đuổi Shahed vào ban đêm.

'UAV chặn UAV' – Bước ngoặt mới

Có lẽ thay đổi lớn nhất là sự xuất hiện của các UAV đánh chặn cỡ nhỏ, giá rẻ. Những thiết bị như Sting do nhóm tình nguyện Wild Hornets phát triển chỉ có giá vài nghìn USD nhưng đạt tỷ lệ bắn trúng khoảng 70%. Một số đơn vị phòng không cho biết loại UAV này hiện chiếm khoảng 30% số Shahed bị bắn hạ, con số tăng nhanh chỉ trong một năm.

Việc mở rộng quy mô sản xuất, huấn luyện kíp điều khiển và tích hợp chúng vào mạng lưới phòng thủ chung vẫn là thách thức lớn. Tuy nhiên, mô hình "UAV chống UAV" đang mở ra hướng đi mới: chi phí thấp nhưng hiệu quả cao, phù hợp với chiến sự tiêu hao kéo dài.

Tính đến nay, tỷ lệ đánh chặn trung bình được công bố vào khoảng 84%. Mục tiêu đặt ra là nâng con số này lên 95% trong năm tới. Để đạt được điều đó, Ukraine không chỉ cần thêm vũ khí hiện đại mà còn phải duy trì sự phối hợp nhịp nhàng giữa radar, cảm biến, hệ thống chỉ huy – kiểm soát và các đơn vị hỏa lực.

Xuân Minh