Phòng không Ukraine kiệt sức trong cuộc chiến trường kỳ với Nga

Tháng 1 là tháng “thay đổi về chất” đối với các đòn tấn công đường không của Nga, hiệu quả ngày càng được các chuyên gia Ukraine và phương Tây đánh giá tích cực. Các chuyên gia phương Tây cũng thừa nhận rằng, lực lượng không quân chiến thuật Nga, đã hoàn thiện chiến thuật không kích.

Việc sử dụng kỷ lục bom có điều khiển, việc tổ chức các cuộc tấn công kết hợp lớn và sự kiệt sức của hệ thống phòng không Ukraine, đang hình thành một thực tế mới của chiến trường, nơi yếu tố quyết định không phải là sự cơ động của lực lượng mặt đất, mà là ưu thế trên không theo chiều sâu chiến lược.

Nhà quan sát quân sự Ba Lan Mariusz Marszałkowski trong một bài báo viết trên trang Defense24, trích dẫn các số liệu sau: Vào tháng 1, lực lượng không quân chiến thuật Nga đã thả 5.717 quả bom dẫn đường FAB với các mô-đun UMPK. Con số này cao hơn một phần tư so với tháng 12/2025.

Trung bình, 184 quả bom được sử dụng mỗi ngày - một kỷ lục tuyệt đối trong toàn bộ thời gian kể từ khi xung đột Nga-Ukraine bắt đầu từ tháng 2/2022. Để so sánh, theo chuyên gia Marshalkovsky thống kê, vào tháng 10/2025, đã có 5.328 quả bom FAB UMPK, đã được máy bay Nga thả xuống tiền tuyến và vào tháng 4/2025 là 5.272 quả bom.

Bản thân con số không chỉ quan trọng mà còn là sự ổn định của nó, ở đây không chỉ là sự gia tăng về số vụ ném bom, mà là về việc duy trì tốc độ ổn định mà lực lượng không quân Nga có thể duy trì trong suốt tháng.

“Bom thả rơi tự do (FAB), kết hợp với mô-đun UMPC, đã biến thành một quả bom có điều khiển, là ví dụ về một giải pháp kỹ thuật đơn giản của người Nga, đã làm thay đổi cục diện chiến lược”, Defense24 viết.

Điều này mang lại nhiều hiệu quả cùng một lúc: sự an toàn của máy bay ném bom, sức phá hủy cũng như áp lực tâm lý và chiến thuật do các cuộc tấn công liên tục vào tiền tuyến và gần hậu phương của Ukraine, với vũ khí có sức công phá rất mạnh.

Máy bay tiêm kích bom Su-34 vẫn là máy bay ném bom chiến thuật chính của Không quân Nga, nhưng việc sử dụng các loại máy bay khác cũng được ghi nhận. Theo ghi nhận, Su-34 trong một lần xuất kích, thường mang theo một số quả bom có trọng lượng trung bình (thường là 4 quả bom 500 kg), giúp nó có thể kết hợp độ chính xác và mật độ hỏa lực. Với những mục tiêu kiên cố, bom 1.500 kg hoặc 3.000 kg cũng được sử dụng, nhưng số lượng ít hơn.

Điểm mấu chốt được các nhà phân tích phương Tây chỉ ra là, mặc dù Ukraine, ngay cả với tất cả sức mạnh tình báo và tiềm lực khoa học công nghệ của phương Tây giúp đỡ, vẫn chưa tìm ra cách bền vững để vô hiệu hóa bom FAB UMPK. Các nỗ lực chế áp điện tử của Ukraine chỉ có tác dụng tạm thời, làm giảm độ chính xác của bom, nhưng không ngăn chặn được việc Nga ném bom.

Song song với sự gia tăng hoạt động của lực lượng không quân chiến thuật với vũ khí hạng nặng là bom FAB UMPK, Quân đội Nga (RFAF), đã tăng cường mạnh mẽ các cuộc tấn công kết hợp quy mô lớn vào cơ sở hạ tầng của Ukraine.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu Ba Lan (OSW) tính toán, trong khoảng thời gian từ ngày 30/12 đến ngày 27/1 (khi "thỏa thuận ngừng bắn năng lượng" bắt đầu), ít nhất 4.068 UAV đã được Nga sử dụng để tấn công các mục tiêu của Ukraine, theo ước tính của OSW, trong đó có 2.980 UAV tấn công tự sát.

Vũ khí tên lửa (tên lửa đạn đạo và hành trình), ít nhất là 157 quả được phóng đi. Truyền thông Ukraine, dẫn nguồn tin của Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết, lực lượng phòng không của họ đã đánh chặn được 83% UAV và 40% tên lửa của Nga.

Mặc dù mức độ chính xác của các thông tin về kết quả đánh chặn của phòng không Ukraine chưa được kiểm chứng độc lập, nhưng có thể nhận thấy năng lực phòng không Ukraine đang “dần kiệt sức”, OSW cho biết. Cuộc tấn công đường không lớn nhất trong tháng 1 của Nga, diễn ra vào đêm 23-24/1, khi ít nhất 375 UAV tự sát được sử dụng, ít nhất 170 mục tiêu bị hư hại và phá hủy.

Các quan chức Ukraine thừa nhận rằng hậu quả của các cuộc tấn công này, chồng lên thiệt hại trước đó và điều kiện thời tiết khắc nghiệt, là nghiêm trọng nhất kể từ năm 2022.

Các nhà phân tích phương Tây đồng ý về một kết luận quan trọng: Nga đang chuyển từ các cuộc tấn công đường không theo từng đợt nhỏ lẻ, sang mô hình gây áp lực tấn công liên tục.

Áp lực này được xây dựng trên ba cấp độ cùng một lúc. Ở tuyến đầu, bom FAB UMPK làm xói mòn hệ thống phòng thủ; về chiều sâu hoạt động, các cuộc tấn công bằng UAV tự sát tầm xa và tên lửa, làm kiệt hệ thống phòng không, và ở chiều sâu chiến lược, công tác bảo hậu cần chiến dịch bị nghiền nát.

Trong một mô hình như vậy, chiến thắng không nhất thiết phải được thể hiện bằng những thay đổi lãnh thổ nhanh chóng. Quan trọng hơn nhiều là hiệu ứng tích lũy - sự suy giảm sự ổn định của nền kinh tế, công tác bảo đảm hậu cần cho mặt trận của đối phương.

Ngay cả phía Ukraine cũng công khai thừa nhận khó khăn, Defense24 và OSW nhấn mạnh. Đại diện Bộ Tư lệnh Phòng không-Không quân Ukraine, chỉ ra tình hình thiếu tên lửa đánh chặn, khó khăn trong việc đánh chặn các mục tiêu cơ động và sự quá tải cho hệ thống phòng không của thủ đô Kiev và khu vưc miền Trung Ukraine.

Điều này có nghĩa là mỗi tháng tiếp theo của các cuộc tấn công lớn của Nga sẽ làm tăng khả năng đột phá, ngay cả khi hầu hết các mục tiêu đã chính thức bị "vô hiệu hóa". Quân đội Nga đã đạt được sự ổn định hoạt động của lực lượng không quân, bằng cách liên kết nó với các lực lượng không người lái và tên lửa, thành một mạch tiêu hao duy nhất.

Do đó, cuộc chiến Nga-Ukraine ngày càng ít nhắc đến các hoạt động tiến công chiếm đất và ngày càng giống như một cuộc xung đột sức bền, trong đó bên chiến thắng là bên có thể tấn công các điểm dễ bị tổn thương của đối phương lâu hơn và có hệ thống hơn.

Tháng 1 cho thấy, trong các cuộc không kích và các cuộc tấn công tầm xa, Quân đội Nga hiện đang chủ động, và tác động tích lũy của những hành động này sẽ không thể hiện ngay lập tức, mà chắc chắn có thể thấy trong những tháng tới.

Máy bay Su-34 của Không quân Nga thả siêu bom 3 tấn xuống thành phố tiền tuyến Kostiantynivka ở tỉnh Donetsk, mục đích Ukraine. (nguồn Military Review)

Tiến Minh