'Lá chắn xanh' giữa vùng rốn lũ

Vùng rốn lũ và "tấm khiên xanh"

Đến hẹn lại lên, vòng quay của đất trời lại mang đến những thử thách khắc nghiệt cho con người. Khi những trận mưa dầm dề trút xuống không ngớt cũng là lúc vùng trũng thấp này nhanh chóng ngập chìm trong biển nước mênh mông. Nước lũ dâng cao, kết hợp cùng gió mùa Đông Bắc giật mạnh từng cơn đã tạo ra những đợt sóng dữ dội xô thẳng vào khu dân cư. Những con sóng ấy luôn đe dọa cuốn trôi đi nhà cửa, tài sản và vườn tược của người dân. Thế nhưng, bao đời nay, hàng trăm hộ dân sống nương tựa phía sau dải rừng Mưng vẫn bình an vô sự, vững vàng vượt qua mọi cơn thịnh nộ của nước lũ.

Cây mưng ngâm mình trong dòng nước lũ - Ảnh: N.M.P

"Lá chắn xanh" kỳ diệu này đã được hình thành từ thuở khai hoang lập làng. Lộc Vừng là loài cây đặc biệt, mang trong mình sức sống mãnh liệt. Đặc tính sinh học của loài cây này là ưa nước, có khả năng chịu đựng tình trạng úng ngập tốt. Bộ rễ của cây đâm sâu và bện chặt vào lòng đất, tạo ra một mỏ neo vững chắc. Khi nước lũ dâng lên cao ngập đến tận ngọn, cây mưng vẫn kiên cường bám trụ lại, cành lá đan xen chằng chịt vào nhau tạo thành một dải đê mềm vững chắc, cản lại sức tàn phá khủng khiếp của những con sóng bạc đầu.

Anh Phan Thanh Trung, một người dân sinh sống tại thôn Phú Thọ cho biết: Bình thường nếu nước dâng lên nhưng không có sóng thì không sao, nhưng khi nước lũ dâng cao kết hợp với gió Đông Bắc, sóng sẽ rất to và đập mạnh vào phía trong làng. Nhờ có dải rừng Mưng này chắn lại, nên nó đã đỡ được những đợt sóng lớn, giảm thiểu rất nhiều thiệt hại.

Rừng mưng chắn sóng tạo thành một vành đai che chắn trực tiếp cho các nếp nhà - Ảnh: N.M.P

Tự hào về nguồn gốc dải rừng, anh Phan Thanh Trung chia sẻ: "Các cụ cao niên kể lại, dải rừng này đã có từ khoảng 500 năm trước. Từ khi lập làng, người dân đã có ý thức trồng cây chắn sóng bảo vệ xóm làng. Dù nay nhà cửa đã kiên cố, vành đai rừng vẫn cực kỳ quan trọng; bà con luôn liên tục trồng giặm thêm cây con thay thế cây già cỗi để vành đai ngày càng vững chắc hơn". Nhờ sức sống bền bỉ đó, dải rừng Mưng thực sự là "ân nhân" của bao thế hệ người dân vùng lũ.

Giữ rừng bằng "kỷ luật thép" 

Những năm trước, Lộc Vừng bỗng trở thành một loại cây cảnh (bonsai) mang lại giá trị kinh tế cao, được giới dân chơi cây cảnh săn lùng ráo riết. Đứng trước cám dỗ của đồng tiền, người dân các thôn Phú Thọ, Bình Minh đã cùng nhau thiết lập một "kỷ luật thép" để bảo vệ di sản của cha ông. Việc bảo vệ rừng không chỉ dừng lại ở ý thức tự giác mà đã được đưa vào hương ước của làng, trở thành những quy định mang tính bắt buộc đối với mọi người dân.

Thôn Phú Thọ (xã Lệ Thủy) giữa vùng rốn lũ mênh mông vẫn giữ được sự bình yên nhờ "bức tường thành" rừng mưng 500 năm tuổi - Ảnh: N.M.P

Ông Lê Văn Thương, Trưởng thôn Phú Thọ, cho biết: "Thôn đã nhiều lần đề xuất làm "sổ đỏ" để tự quản lý khu vực này, đồng thời hàng năm trích kinh phí thuê tổ chức bảo vệ. Trên hệ thống truyền thanh, chúng tôi liên tục thông báo: Tuyệt đối không ai được tự ý chặt phá, đào bới hay đụng đến một cành cây khi chưa có sự nhất trí của thôn. Chúng tôi kiên quyết giữ lại khu rừng như một kỷ niệm của cha ông cho muôn đời con cháu mai sau".

Khu rừng ở thôn Bình Minh có quy mô hàng nghìn cây, trong đó có khoảng 400 gốc mưng cổ thụ. Ông Phạm Quang Dũng, người có hơn 30 năm canh giữ rừng tại đây, nhớ lại: "Nhiều kẻ lạ mặt lẻn vào làng ban đêm trộm cây, chúng tôi phải tổ chức gác đêm, đánh kẻng báo động và rượt đuổi dứt khoát. Quy định rất rõ ràng: Ai đụng vào cây, chặt cây là bị phạt nặng và đền bù cho thôn. Nếu không có dải rừng này che chắn, sóng đập vào hệt như bão lớn ngoài biển, cả 4 xóm của thôn chắc chắn không trụ lại được và người dân sẽ phải bỏ làng mà đi".

Ông Phạm Quang Dũng, người có hơn 30 năm canh giữ rừng mưng - Ảnh: N.M.P

Câu chuyện bảo vệ rừng Mưng là một bài học sâu sắc về phòng, chống thiên tai. Nó là minh chứng tuyệt đẹp về sự trân trọng, hòa hợp và ứng xử văn minh giữa con người với thiên nhiên, một mô hình cần nhân rộng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt hiện nay.

Nửa thiên niên kỷ trôi qua, bão lũ vẫn đang hoành hoành nhưng bức tường thành màu xanh ấy vẫn sừng sững hiên ngang. Rừng giữ đất, chắn sóng và che chở cho con người; đổi lại, các thế hệ người dân rốn lũ cũng đang ngày đêm bảo vệ dải rừng như bảo vệ sinh mạng và quê hương mình. Câu chuyện về những "người giữ rừng mưng" không chỉ là bài học phòng, chống thiên tai sâu sắc mà còn là biểu tượng đẹp về sự trân trọng, ứng xử văn minh và hòa hợp với thiên nhiên trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay.