Lài Cai: Gỡ khó để phát triển bền vững công nghiệp

Sản xuất công nghiệp luôn là lĩnh vực được tỉnh Lào Cai ưu tiên phát triển nhưng bên cạnh những thuận lợi, địa phương cũng đang từng bước tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nhằm phát triển bền vững lĩnh vực sản xuất công nghiệp trên địa bàn. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu mang tính đột phá khi quy hoạch 20 khu công nghiệp với tổng diện tích khoảng 5.797,89 ha và 50 cụm công nghiệp với tổng diện tích 2.647,84 ha.

Toàn cảnh dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng Khu công nghiệp Trấn Yên. Ảnh: Tuấn Anh - TTXVN

* Còn nhiều khó khăn

Ông Hoàng Chí Hiền, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai cho biết, giá trị sản xuất công nghiệp quý I/2026 ước đạt trên 15.223 tỷ đồng, tăng 2,01% so với cùng kỳ năm 2025. Nhiều lĩnh vực ghi nhận mức tăng cao như sản xuất kim loại tăng 57,49%, sản phẩm từ kim loại đúc sẵn tăng 26,96%, chế biến gỗ và sản phẩm từ gỗ, tre, nứa tăng trên 20%. Điều này cho thấy công nghiệp chế biến, chế tạo đang từng bước khẳng định vai trò là động lực quan trọng trong cơ cấu kinh tế của địa phương. Nếu khó khăn về nguyên liệu, chi phí, công nghệ và hạ tầng được tháo gỡ kịp thời, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo sẽ tiếp tục tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng bền vững trong thời gian tới.

Tuy nhiên, tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng của địa phương lại đang tồn tại nghịch lý là dù thị trường tiêu thụ thuận lợi, song nguồn cung quặng apatit, quặng sắt, quặng đồng chưa ổn định, khiến nhiều nhà máy có đơn hàng nhưng chưa thể vận hành hết công suất thiết kế. Theo báo cáo của Sở Công Thương, nhiều nhà máy hóa chất, phân bón hiện chỉ hoạt động ở mức 60 - 85% công suất do thiếu nguyên liệu đầu vào; đáng chú ý, sản lượng quặng apatit loại 1 giảm 19%, loại 3 giảm tới 59,3% do một số khai trường phải dừng hoạt động. Bên cạnh đó, một số mỏ đã được cấp phép nhưng còn gặp khó khăn trong quá trình đưa vào khai thác, khiến nguồn cung chưa đáp ứng nhu cầu sản xuất.

Bên cạnh vấn đề nguyên liệu, chi phí đầu vào đang là áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Hoạt động sản xuất công nghiệp trong quý I/2026 chịu tác động từ tình hình địa chính trị quốc tế, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng chi phí nguyên nhiên vật liệu. Có thời điểm trong tháng 3/2026, nguồn cung xăng dầu trên địa bàn chỉ đạt khoảng 80 - 90% so với bình thường khiến chi phí vận chuyển và sản xuất gia tăng đáng kể. Với đặc thù địa hình miền núi, chi phí vận tải cao tiếp tục làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá cũng khiến chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu tăng, gây thêm áp lực cho doanh nghiệp trong duy trì giá thành hợp lý.

Hiện nay, tỉnh Lào Cai đang bước vào giai đoạn tăng tốc công nghiệp hóa với quy hoạch mở rộng hàng chục khu, cụm công nghiệp. Trong khi hạ tầng sẵn sàng đón nhà đầu tư, doanh nghiệp lại loay hoay trong bài toán thiếu hụt nhân lực. Tại các khu, cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh, không khó để bắt gặp những tấm băng rôn tuyển dụng khổ lớn treo ngay cổng nhà máy. Nội dung không chỉ dừng lại ở mức lương mà còn chi tiết các khoản phụ cấp độc hại, chuyên cần, hỗ trợ nuôi con nhỏ.

Dù vậy, lượng hồ sơ nộp vào vẫn rất ít so với nhu cầu thực tế. Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng 12.500 doanh nghiệp; trong đó, trên 6.800 doanh nghiệp đang hoạt động, gấp 1,5 lần so với năm 2020. Sự phát triển của số lượng doanh nghiệp đang tạo áp lực cực lớn lên thị trường lao động tại chỗ. Một nguyên nhân then chốt khác nằm ở chất lượng nguồn nhân lực. Dù tỷ lệ lao động qua đào tạo của tỉnh Lào Cai đã đạt 70% trong năm 2025 nhưng tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ mới chỉ đạt 25,3%. Sự thiếu hụt lao động kỹ thuật có tay nghề giỏi khiến nhiều doanh nghiệp công nghệ cao gặp khó. Mức lương khởi điểm tại một số khu công nghiệp nếu không có phụ cấp tăng thêm và các phúc lợi khác sẽ khó lòng giữ chân được lao động trước sự cạnh tranh của các lĩnh vực khác như du lịch.

* Phát triển bền vững

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai cho biết, để tiếp tục đẩy manh phát triển công nghiệp trên địa bàn, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 34 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về phát triển các khu, cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnh năm 2026 với tổng vốn đầu tư khái toán lên tới 7.080 tỷ đồng; trong đó vốn ngân sách nhà nước 1.280 tỷ đồng và vốn doanh nghiệp 5.800 tỷ đồng.

Dự án xây dựng mở rộng đoạn Yên Bái - Lào Cai thuộc tuyến cao tốc Nội Bài - Lào Cai. Ảnh: Tuấn Anh - TTXVN

Kế hoạch xác định 7 nhiệm vụ trọng tâm cần thực hiện trong năm 2026. Theo đó, tỉnh tập trung phát triển bền vững các khu công nghiệp, cụm công nghiệp đã thành lập thông qua việc hoàn thiện đồng bộ hạ tầng kỹ thuật gồm giao thông, cấp điện, cấp thoát nước, viễn thông, phòng cháy chữa cháy.

Tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu thành lập mới trên 500 ha các khu, cụm công nghiệp và hoàn thiện ít nhất 500 ha mặt bằng sạch để thu hút các nhà đầu tư thứ cấp. Đồng thời, hoàn thành di dời 1 Khu Công nghiệp Đông Phố Mới và 2 Cụm Công nghiệp Đông Phố Mới, Sơn Mãn trong quý IV/2026 để phục vụ đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hải Phòng.

Một nhiệm vụ đáng chú ý là thực hiện Đề án chuyển Khu Công nghiệp Tằng Loỏng sang mô hình khu công nghiệp sinh thái gắn với lộ trình di dời trên 400 hộ dân, hoàn thành xây dựng phương án giá dịch vụ vận hành hạ tầng Khu Công nghiệp Tằng Loỏng trong năm 2026. Về môi trường, kế hoạch đặt mục tiêu 100% các khu công nghiệp có công trình xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn và ít nhất 30% doanh nghiệp trong các khu, cụm công nghiệp được hỗ trợ ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Tuấn Anh chia sẻ, UBND tỉnh Lào Cai khi ban hành Kế hoạch đã nhấn mạnh định hướng phát triển các khu, cụm công nghiệp theo hướng xanh, sinh thái, ứng dụng công nghệ số và đổi mới sáng tạo. Địa phương sẽ ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và kinh tế tuần hoàn; áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt để rút ngắn tối đa thời gian cấp phép cho các dự án công nghệ cao đủ điều kiện. Chiến lược thu hút đầu tư được triển khai theo phương châm "Doanh nghiệp phát tài, Lào Cai phát triển" trên tinh thần "Lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ".

Ngoài ra, để công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục phát huy vai trò là động lực tăng trưởng, tỉnh Lào Cai đang triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính căn cơ và dài hạn. Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng giao thông, logistics nhằm giảm chi phí vận chuyển, tăng khả năng kết nối vùng nguyên liệu với khu công nghiệp và thị trường tiêu thụ.

Cùng đó, tập trung tháo gỡ các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, một trong những khó khăn lớn hiện nay đang ảnh hưởng đến tiến độ các dự án công nghiệp và nguồn cung nguyên liệu. Đồng thời yêu cầu các doanh nghiệp tăng cường đổi mới công nghệ, nâng cao tỷ lệ chế biến sâu, mở rộng quy mô sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường. Mặt khác, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với vùng nguyên liệu cũng cần được đẩy mạnh nhằm giảm chi phí trung gian và nâng cao hiệu quả sản xuất; đồng thời, đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật, đáp ứng yêu cầu sản xuất hiện đại để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.