Lai Châu: Chuyển biến tích cực trong xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh

Đồng bào dân tộc La Hủ ở Lai Châu thêu trang phục truyền thống. Ảnh: Thế Anh

Ban hành nghị quyết, tạo chuyển biến trong xóa bỏ hủ tục

Ngày 22/12/2023, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lai Châu ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TU về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong Nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu giai đoạn 2024-2030 (Nghị quyết 15). Cụ thể hóa nghị quyết, Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 15 đã ban hành Kế hoạch số 04-KH/BCĐ ngày 06/4/2026 về thực hiện nhiệm vụ năm 2026, xác định các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp nhằm tạo chuyển biến trong nhận thức, hành động của nhân dân, gắn với phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Các đơn vị trong tỉnh thường xuyên tuyên truyền, vận động công chức trong cơ quan và nhân dân các dân tộc nhận thức sâu sắc và thực hiện các chủ trương trên.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, việc triển khai nghị quyết tiếp tục được các cấp ủy quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo. Nghị quyết từng bước đi vào cuộc sống, tạo sức lan tỏa và nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng của cán bộ, đảng viên và nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh.

Nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác xóa bỏ hủ tục trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt nhiều kết quả tích cực. Toàn tỉnh đã xóa bỏ hoàn toàn 21/50 hủ tục được nhận diện. Trong việc tang, 14 hủ tục đã được bài trừ, tập trung vào việc thực hiện các nghi thức mai táng theo hướng văn minh, giảm những tập quán nặng nề, tốn kém. Trong lĩnh vực cưới hỏi và hôn nhân gia đình, 5 hủ tục được xóa bỏ, trong đó có tình trạng không đăng ký kết hôn, cản trở hôn nhân khác dân tộc, tôn giáo và tư tưởng bắt buộc phải có con trai nối dõi. Bên cạnh đó, các địa phương đã xóa bỏ tục di cư tự do, ở lán nương quanh năm và tục con dâu không được ngồi ghế khi ăn cơm.

Đáng chú ý, toàn tỉnh đã triển khai 210 mô hình xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu và xây dựng nếp sống văn minh, gồm 141 mô hình duy trì hiệu quả từ giai đoạn trước và 69 mô hình xây dựng mới trong năm 2026. Nhiều mô hình phát huy hiệu quả trong thực tiễn như “Đưa người chết vào quan tài ngay tại nhà của đồng bào dân tộc Mảng”, “Giảm bớt thủ tục rườm rà trong lễ cưới”, “Trường học không tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” và “Dòng họ tự quản thực hiện nếp sống văn minh”.

Tính đến nay, toàn tỉnh có 264/433 lượt xã, phường xác định không xuất hiện hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, đạt tỷ lệ 60,97%. Kết quả này cho thấy việc triển khai nghị quyết đã tạo chuyển biến tại cơ sở, góp phần nâng cao nhận thức và từng bước thay đổi tập quán trong đời sống cộng đồng.

Một số hạn chế và thách thức trong quá trình triển khai

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác xóa bỏ hủ tục ở Lai Châu vẫn còn những khó khăn. Toàn tỉnh còn 29/50 hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu chưa được xóa bỏ hoàn toàn. Trong đó, tảo hôn còn xuất hiện tại 27 xã, phường; tục cúng bái khi ốm đau, bệnh tật tồn tại ở 28 xã, phường. Tình trạng đám tang kéo dài, thủ tục rườm rà còn ở 13 xã, phường; tục rải tiền, vàng mã khi đưa tang xuất hiện tại 11 xã, phường. Hôn nhân cận huyết thống, thách cưới cao và sinh con tại nhà cũng là những vấn đề cần tiếp tục vận động, giải quyết.

Nguyên nhân chủ yếu là công tác lãnh đạo, chỉ đạo tại một số cấp ủy, chính quyền cơ sở có lúc chưa sâu sát, quyết liệt. Tuyên truyền ở một số vùng sâu, vùng xa còn hạn chế, chưa phát huy đầy đủ vai trò của già làng, trưởng dòng họ và người có uy tín. Nhận thức của một bộ phận người dân chưa chuyển biến thành hành động tự giác; một số cán bộ, đảng viên chưa thực sự gương mẫu trong vận động gia đình, dòng họ từ bỏ hủ tục. 

Huyện Sìn Hồ, Lai Châu phát triển cây dược liệu giúp dân thoát nghèo. Ảnh: Thế Anh

Tiếp tục đẩy mạnh xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh 

Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 15 tỉnh Lai Châu cho biết, để thực hiện các mục tiêu đề ra, địa phương tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo triển khai Nghị quyết 15; đưa nội dung xóa bỏ hủ tục vào sinh hoạt thường kỳ của cấp ủy, chi bộ, đồng thời đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu. Ban Chỉ đạo các cấp được kiện toàn, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên, phát huy vai trò của các ban vận động ở cơ sở trong việc vận động nhân dân thay đổi tập quán, ngăn ngừa hủ tục tái diễn. 

Công tác tuyên truyền tiếp tục được đổi mới theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng các sản phẩm truyền thông ngắn gọn, trực quan, biên soạn tài liệu bằng tiếng dân tộc thiểu số và lồng ghép nội dung bài trừ hủ tục vào các hoạt động ngoại khóa tại trường học. Các địa phương rà soát, bổ sung quy ước, hương ước thôn, bản, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng và sự tham gia của người có uy tín. Đặc biệt, việc nhận diện hủ tục cần bảo đảm chính xác, phân biệt rõ những giá trị văn hóa truyền thống cần gìn giữ, phát huy với những tập quán lạc hậu cần thay đổi, loại bỏ. 

Tỉnh Lai Châu phấn đấu đến hết năm 2026 xóa bỏ thêm ít nhất 2 hủ tục liên quan đến ma chay, cưới xin tốn kém; mỗi xã, phường duy trì và nhân rộng ít nhất 2 mô hình tiêu biểu. Công tác xóa bỏ hủ tục tiếp tục được gắn với phương châm “lấy xây để chống”, kết hợp với các chương trình giảm nghèo, đầu tư hạ tầng thiết yếu và thiết chế văn hóa. Cùng với đó, tỉnh tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời biểu dương các điển hình tiên tiến... 

Những kết quả đạt được bước đầu cho thấy sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của các cấp, các ngành và nhân dân. Tuy nhiên, với những hủ tục còn tồn tại, việc xây dựng nếp sống văn minh ở Lai Châu vẫn cần được thực hiện thường xuyên, kiên trì, lâu dài, với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, phát huy vai trò chủ thể của người dân, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên cùng uy tín của già làng, trưởng dòng họ và người có uy tín trong cộng đồng là yếu tố quan trọng để tạo chuyển biến bền vững. Vận động thay đổi tập quán cần đi đôi với nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, đồng thời bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.