Lai Châu: Lan tỏa sức mạnh người có uy tín trong cộng đồng

Lực lượng biên phòng tuyên truyền nâng cao nhận thức pháp luật tới người dân. Ảnh: N.T

Đưa pháp luật đến gần hơn với đồng bào

Là tỉnh miền núi, biên giới, địa hình chia cắt, dân cư phân bố không đồng đều, Lai Châu có hơn 85% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, với 20 dân tộc cùng sinh sống. Đặc điểm địa bàn đặt ra yêu cầu công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải linh hoạt, phù hợp với phong tục, tập quán và điều kiện tiếp cận thông tin của người dân.

Trong bối cảnh đó, đội ngũ người có uy tín và trưởng bản giữ vai trò quan trọng. Là những người gắn bó mật thiết với cộng đồng, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, họ có điều kiện giải thích, vận động bà con thực hiện pháp luật bằng ngôn ngữ và cách thức gần gũi, dễ hiểu.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào những vấn đề thiết thực như bảo vệ rừng, quản lý đất đai, hôn nhân và gia đình, phòng, chống tảo hôn, mua bán người, ma túy; bảo vệ đường biên, mốc giới và giữ gìn an ninh trật tự. Qua các buổi họp bản, sinh hoạt cộng đồng và gặp gỡ trực tiếp, quy định pháp luật được gắn với những tình huống cụ thể trong đời sống, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình.

Tại bản Tà Tổng, xã Tà Tổng, ông Giàng A Sính, người có uy tín trong cộng đồng, tích cực phối hợp với Công an xã và các đoàn thể đến từng hộ gia đình tuyên truyền, vận động người dân chấp hành pháp luật, nâng cao cảnh giác trước thông tin sai trái, tham gia phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Đặc biệt, ông chú trọng tuyên truyền phòng, chống ma túy, vận động bà con không trồng cây thuốc phiện.

Không chỉ phổ biến quy định, ông Sính còn chủ động nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, kịp thời phản ánh những vấn đề phát sinh với cấp ủy, chính quyền để phối hợp giải quyết. Sự sâu sát, kiên trì giúp ông trở thành cầu nối giữa chính quyền với nhân dân, góp phần giữ gìn bình yên bản làng.

Ở địa bàn biên giới, ông Vàng A Chỉnh, dân tộc Mông, Trưởng bản kiêm người có uy tín bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu, thường xuyên phối hợp với Bộ đội Biên phòng tuyên truyền, vận động bà con tham gia tuần tra, bảo vệ đường biên, cột mốc. Ông cũng tích cực vận động các gia đình giữ gìn tiếng nói, trang phục truyền thống, phát huy phong tục tốt đẹp, từng bước xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh.

Từ những việc làm cụ thể, ông Chỉnh góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của người dân trong bảo vệ chủ quyền biên giới, đồng thời gắn tuyên truyền pháp luật với gìn giữ bản sắc văn hóa và xây dựng cộng đồng đoàn kết.

Những tấm gương như ông Giàng A Sính, ông Vàng A Chỉnh cho thấy, khi người có uy tín trực tiếp tham gia tuyên truyền, pháp luật được chuyển tải bằng những câu chuyện, việc làm gần gũi, phù hợp với đời sống đồng bào. Đây cũng là lợi thế mà không phải hình thức tuyên truyền nào cũng có thể thay thế.

Vai trò ấy được ghi nhận tại chương trình “Điểm tựa của bản làng” tổ chức tháng 6/2026, biểu dương 130 trưởng bản, người có uy tín tiêu biểu đến từ 11 xã biên giới. Phát biểu tại chương trình, ông Tống Thanh Hải, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lai Châu khẳng định, đây là lực lượng gần dân, hiểu dân, có khả năng vận động, thuyết phục nhân dân; đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới.

Hòa giải từ cơ sở, giữ gìn đoàn kết bản làng

Hiệu quả tuyên truyền pháp luật không chỉ thể hiện ở nhận thức mà còn ở khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề phát sinh trong cộng đồng. Trong đó, hòa giải ở cơ sở là kênh quan trọng giúp hạn chế tranh chấp, giữ gìn tình làng nghĩa xóm và ổn định an ninh trật tự.

Tổ hòa giải tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người dân. Ảnh: Vương Trang

Theo số liệu của ngành Tư pháp Lai Châu, toàn tỉnh hiện duy trì 956 tổ hòa giải. Từ đầu năm 2026, các tổ đã tiếp nhận 402 vụ việc, hòa giải thành 336 vụ, đạt tỷ lệ 83,6%. Kết quả này cho thấy vai trò của mạng lưới hòa giải trong giải quyết kịp thời những bất đồng, mâu thuẫn tại cộng đồng dân cư.

Tại xã Sì Lở Pờ, công chức tư pháp Hà Văn Tuấn cho rằng, tuyên truyền pháp luật cần xuất phát từ những vấn đề người dân quan tâm, lựa chọn cách giải thích dễ hiểu, sát thực tế. Khi xảy ra mâu thuẫn, việc kiên trì vận động, phân tích đúng sai trên cơ sở quy định pháp luật giúp các bên hiểu và tự nguyện tìm tiếng nói chung.

Trong quá trình đó, trưởng bản và người có uy tín có thể phát huy vai trò kết nối, vận động các bên tham gia hòa giải, góp phần giải quyết vụ việc ngay tại cộng đồng. Tuy nhiên, hoạt động hòa giải phải bảo đảm đúng quy định, không thay thế trách nhiệm xử lý của cơ quan có thẩm quyền đối với những vụ việc không thuộc phạm vi hòa giải.

Tại các xã biên giới, lực lượng này còn tích cực vận động người dân phòng, chống tội phạm, ma túy, không tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật; tham gia bảo vệ đường biên, mốc giới. Bằng uy tín và sự gương mẫu, họ góp phần khơi dậy tinh thần tự quản, nâng cao trách nhiệm của mỗi người dân đối với an ninh, trật tự địa bàn.

Bồi dưỡng lực lượng nòng cốt, đổi mới cách thức tuyên truyền

Ngày 3/2/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 233/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035”. Đề án nhấn mạnh yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, chú trọng xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ nòng cốt tại cơ sở.

Giai đoạn 2026-2030, Đề án đặt mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng khoảng 650 người làm lực lượng nòng cốt triển khai công tác phổ biến pháp luật tại địa phương; mỗi xã đặc biệt khó khăn phấn đấu có ít nhất 2 người được bồi dưỡng. Đến năm 2030, ít nhất 50% hoạt động phổ biến pháp luật được thực hiện trên môi trường số và 30% hoạt động được thực hiện bằng ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số.

Đây là định hướng thiết thực đối với Lai Châu. Bởi dù có lợi thế về sự am hiểu địa bàn và uy tín trong cộng đồng, trưởng bản, người có uy tín vẫn cần được cập nhật kiến thức pháp luật, trang bị kỹ năng tuyên truyền, đối thoại và xử lý tình huống.

Ngày 8/10/2026, hội nghị phổ biến, giáo dục pháp luật của tỉnh được tổ chức với hơn 1.000 đại biểu tham dự, trong đó có lực lượng trưởng bản, người có uy tín tại các điểm cầu cơ sở. Hình thức kết nối này góp phần mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, tạo điều kiện để đội ngũ ở vùng sâu, vùng xa cập nhật chính sách và trao đổi nghiệp vụ.

Thời gian tới, Lai Châu cần tiếp tục lựa chọn, bồi dưỡng đội ngũ tuyên truyền viên có uy tín, trách nhiệm; chú trọng nội dung tập huấn sát với những vấn đề người dân thường gặp. Tài liệu phổ biến pháp luật cần ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp với ngôn ngữ, phong tục của từng dân tộc. Đồng thời, cần phát huy hệ thống thông tin cơ sở và nền tảng số để người dân tiếp cận kịp thời nguồn thông tin chính thống, chủ động nhận diện, tránh lan truyền thông tin sai lệch.

Cùng với nâng cao năng lực, việc quan tâm hỗ trợ, động viên đội ngũ trưởng bản, người có uy tín cũng rất cần thiết để duy trì nhiệt huyết, trách nhiệm trong công việc.

Từ tuyên truyền pháp luật, hòa giải mâu thuẫn đến vận động bảo vệ đường biên, giữ gìn an ninh trật tự, đội ngũ trưởng bản và người có uy tín đang góp phần đưa pháp luật đi vào đời sống bằng những việc làm cụ thể. Phát huy tốt lực lượng này là giải pháp quan trọng để xây dựng bản làng đoàn kết, kỷ cương, an toàn và phát triển bền vững.