Lai Châu từng bước hình thành hệ sinh thái năng lượng xanh

Mở không gian mới cho năng lượng tái tạo

Là tỉnh miền núi có địa hình chia cắt, dân cư phân tán và thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, phát triển nguồn năng lượng đối với Lai Châu không chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế mà còn gắn liền với an ninh năng lượng và cải thiện đời sống nhân dân.

Theo ông Trần Văn Hùng, Phó Giám đốc Sở Công Thương Lai Châu, tỉnh có tiềm năng rất lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là thủy điện, điện mặt trời và điện gió. Tính đến nay, địa phương đã đưa vào vận hành 73 dự án nguồn điện với tổng công suất hơn 3.268 MW, đóng góp khoảng 70% ngân sách.

Một hộ dân tại phường Đoàn Kết đầu tư lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà. Ảnh: Hoàng Anh

Theo định hướng quy hoạch, Lai Châu đang đề xuất bổ sung thêm các dự án điện mặt trời, thủy điện tích năng, điện gió và hệ thống pin lưu trữ. Chiến lược này giúp đa dạng hóa cơ cấu nguồn phát, giảm dần sự phụ thuộc vào thủy điện và nâng cao khả năng tự chủ an ninh năng lượng.

Một trong những dự án đáng chú ý là Nhà máy điện mặt trời Bản Chát I và Bản Chát II, tổng công suất 550 MW, tổng vốn khoảng 11.650 tỷ đồng. Theo kế hoạch, dự án dự kiến phát điện khoảng 370 MW vào tháng 12/2026. Việc nghiên cứu khai thác điện mặt trời trên lòng hồ mở ra không gian mới, giúp tối ưu hóa tài nguyên nước và mặt nước sẵn có thay vì gây áp lực lên quỹ đất.

Dòng điện sạch đến với bản sâu

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ và xu hướng sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, thị trường điện mặt trời mái nhà tại Lai Châu bắt đầu hình thành. Từ năm 2018 đến nay, Chi nhánh Công trình Viettel Lai Châu đã triển khai hơn 150 hệ thống điện mặt trời cho các hộ dân và doanh nghiệp trên địa bàn, cho thấy nhu cầu tiếp cận nguồn năng lượng sạch đang gia tăng rõ rệt.

Cũng trong xu hướng này, Công ty Điện lực Lai Châu đã lắp đặt hệ thống điện mặt trời tại trụ sở 7 đơn vị trực thuộc với tổng công suất hơn 106 kW, đồng thời khuyến khích cán bộ công nhân viên tiên phong áp dụng để lan tỏa thói quen sử dụng năng lượng xanh.

Đối với các hộ dân, điện mặt trời mái nhà cũng bắt đầu đi sâu vào đời sống thường nhật. Tại nhà nghỉ Hoàng Quân ở phường Đoàn Kết, hệ thống 30 tấm pin mặt trời với tổng công suất 18,75 kW đã được đưa vào sử dụng.

Chủ cơ sở cho biết, trước đây chi phí điện hàng tháng từ 4,5 đến 5,5 triệu đồng. Sau hơn một tháng vận hành hệ thống mới, hóa đơn tiền điện giảm xuống còn khoảng 1,2 triệu đồng. Dù cần thêm thời gian để đánh giá toàn diện hiệu quả đầu tư, mô hình đã chứng minh rõ khả năng tiết giảm chi phí khá tốt.

Đặc biệt, nguồn điện năng lượng mặt trời đang trở thành giải pháp cho những vùng sâu, vùng xa, nơi việc kéo điện lưới quốc gia còn khó khăn. Ngày 22/4/2026, HĐND tỉnh Lai Châu ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ hệ thống điện mặt trời tự sản tự tiêu và thiết bị điện sau công tơ. Chính sách hướng đến hỗ trợ 1.062 hộ tại 21 xã, với tổng kinh phí hơn 18 tỷ đồng; trong đó 180 hộ được hỗ trợ hệ thống điện mặt trời với trị giá 50 triệu đồng.

Đối với người dân vùng khó khăn, ý nghĩa của nguồn điện không dừng lại ở con số tiết kiệm kinh phí. Ánh sáng điện mặt trời giúp thắp sáng căn nhà, phục vụ sinh hoạt thiết yếu và tạo nền tảng nâng cao chất lượng cuộc sống cho đồng bào. Bức tranh năng lượng xanh Lai Châu vì thế được khắc họa đa tầng, vừa phục vụ sản xuất công nghiệp quy mô lớn, vừa giảm chi phí cho doanh nghiệp, lại vừa đáp ứng nhu cầu an sinh xã hội.

Khai thông điểm nghẽn hạ tầng

Sự phát triển nhanh chóng của các nguồn điện đặt ra yêu cầu cấp thiết về sự đồng bộ của hạ tầng truyền tải. Hiện nay, Lai Châu đã đưa điện lưới quốc gia đến 38/38 xã, phường, đạt tỷ lệ 98,8% số hộ dân sử dụng điện. Dù vậy, địa hình núi cao phức tạp và rủi ro thiên tai vẫn là thách thức lớn đối với công tác vận hành hệ thống.

Một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất là tình trạng nguồn điện và lưới điện phát triển lệch nhịp. Khi các nhà máy hoàn thành nhưng lưới truyền tải chưa kịp đáp ứng, nguy cơ suy giảm khả năng giải tỏa công suất.

Để khắc phục tình trạng này, Lai Châu đang tích cực phối hợp với Tập đoàn điện lực Việt Nam và các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm. Trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh dự kiến triển khai các trạm biến áp 220 kV Phong Thổ, Pắc Ta, Mường Tè, trạm biến áp 500 kV Lào Cai cùng hệ thống lưới 110 kV đồng bộ.

Địa phương cũng đề xuất bổ sung tuyến đường dây 765 kV 4 mạch Lai Châu - Bắc Hà Nội dài khoảng 380 km nhằm sẵn sàng cho vai trò trung tâm năng lượng vùng và đưa điện về khu vực đồng bằng. Bên cạnh đó, tỉnh kiến nghị nâng công suất trạm biến áp 500 kV Lai Châu từ 1.800 MVA lên 2.700 MVA.

Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu hỗ trợ các hộ dân trên tuyến biên giới lắp đặt hệ thống điện mặt trời. Ảnh: Đức Duẩn

Ngoài hạ tầng, thủ tục chuẩn bị đầu tư liên quan đến đất đai, lâm nghiệp và môi trường thường kéo dài cũng là rào cản cần tháo gỡ. Theo Phó Giám đốc Sở Công Thương Trần Văn Hùng, Lai Châu đang nghiên cứu cơ chế thực hiện song song các thủ tục hành chính với kỳ vọng rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư các dự án thủy điện từ 500 ngày xuống còn khoảng 6 tháng.

Những kết quả bước đầu của phát triển nguồn năng lượng xanh đã mở thêm một hướng tiếp cận cho quá trình chuyển dịch năng lượng tại Lai Châu. Từ những tấm pin trên mái nhà đến dự án công suất lớn, các nỗ lực riêng lẻ đang dần tích tụ để tạo nên sức bật mới. Nếu giải quyết triệt để các vướng mắc, dòng năng lượng từ núi rừng Lai Châu sẽ không chỉ là điện năng, mà còn mở rộng dư địa công nghiệp, nâng cao đời sống nhân dân và đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển của địa phương. Khi đó, năng lượng xanh sẽ trở thành nguồn lực đồng hành cùng sự phát triển bền vững của tỉnh.