Lái xe có quyền từ chối test cồn khi bảo hiểm yêu cầu?

Ai được quyền "test" cồn khi tai nạn?

Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, cảnh sát giao thông, cơ quan điều tra và các lực lượng được giao nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn giao thông có quyền dừng phương tiện, kiểm tra và yêu cầu người lái xe thực hiện việc đo nồng độ cồn theo quy định. Vì vậy, mọi kết quả đo nồng độ cồn chỉ có giá trị pháp lý khi được thực hiện bởi cơ quan có thẩm quyền theo đúng trình tự, thủ tục luật định.

Phía bảo hiểm không có quyền yêu cầu lái xe kiểm tra nồng độ cồn và việc lái xe từ chối "test" cồn không phải là căn cứ để bảo hiểm từ chối bồi thường (ảnh minh họa).

Việc kiểm tra nồng độ cồn phải được thực hiện bằng phương tiện, thiết bị chuyên dụng, bảo đảm tính hợp pháp và giá trị chứng cứ. Kết quả kiểm tra này là căn cứ để xác định hành vi vi phạm hành chính hoặc phục vụ quá trình điều tra, giải quyết tai nạn giao thông.

Do đó, doanh nghiệp bảo hiểm, cá nhân hoặc bên thứ ba không có quyền yêu cầu bắt buộc người lái xe phải kiểm tra nồng độ cồn khi xảy ra tai nạn. Mọi yêu cầu từ các chủ thể này (nếu có), chỉ mang tính chất đề nghị hợp tác và không có giá trị cưỡng chế thi hành.

Nếu phía doanh nghiệp bảo hiểm yêu cầu lái xe phải kiểm tra nồng độ cồn sau tai nạn. Người điều khiển phương tiện có quyền từ chối yêu cầu kiểm tra nồng độ cồn từ phía doanh nghiệp bảo hiểm bởi chủ thể này không có thẩm quyền thực hiện hoạt động kiểm tra nồng độ cồn theo quy định pháp luật hiện hành.

Việc từ chối trong trường hợp này không bị coi là hành vi vi phạm pháp luật, cũng không mặc nhiên làm phát sinh bất lợi cho người được bảo hiểm. Nghĩa vụ chứng minh vi phạm thuộc về phía doanh nghiệp bảo hiểm nếu họ muốn từ chối bồi thường.

Tuy vậy, bên mua bảo hiểm phải có nghĩa vụ phối hợp thông tin, cung cấp hồ sơ, tài liệu vụ việc tai nạn một cách trung thực, đầy đủ theo Luật Kinh doanh Bảo hiểm 2022 và các quy tắc, điều khoản bảo hiểm như biên bản tai nạn, kết luận của cơ quan công an và các tài liệu khác có liên quan.

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền tiến hành kiểm tra nồng độ cồn, người điều khiển phương tiện bắt buộc phải chấp hành. Nếu từ chối có thể bị xử lý theo quy định pháp luật và đồng thời có thể trở thành căn cứ để doanh nghiệp bảo hiểm xem xét từ chối bồi thường.

Từ chối kiểm tra nồng độ cồn có được bồi thường?

Lái xe từ chối yêu cầu "test" cồn của doanh nghiệp bảo hiểm không phải là căn cứ đương nhiên để từ chối bồi thường như đã phân tích ở trên. Do đó, việc từ chối một yêu cầu không có giá trị bắt buộc về mặt pháp lý từ phía doanh nghiệp bảo hiểm không thể bị suy diễn thành hành vi vi phạm pháp luật.

Doanh nghiệp bảo hiểm có quyền từ chối bồi thường nếu chứng minh được người điều khiển phương tiện vi phạm pháp luật. Trong đó, có hành vi điều khiển xe mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Đồng thời, Bộ luật Dân sự 2015, cũng yêu cầu bên từ chối thực hiện nghĩa vụ phải có trách nhiệm chứng minh lý do từ chối.

Nếu lái xe từ chối test cồn theo yêu cầu của doanh nghiệp bảo hiểm, nhưng không có bất kỳ tài liệu nào từ cơ quan có thẩm quyền xác nhận việc vi phạm nồng độ cồn, thì doanh nghiệp bảo hiểm không có đủ cơ sở pháp lý để từ chối bồi thường. Việc từ chối chỉ có thể được chấp nhận khi có chứng cứ hợp pháp như biên bản kiểm tra, kết luận điều tra, hoặc các tài liệu khác chứng minh rõ ràng hành vi vi phạm.

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ hiện hành cấm tuyệt đối người điều khiển phương tiện có nồng độ cồn trong máu hoặc khí thở, không phân biệt nguồn gốc cồn. Do đó, về mặt quản lý hành chính, chỉ cần có kết quả đo hợp lệ thể hiện có cồn là đã có thể bị xác định là vi phạm.

"Cồn nội sinh" có bị từ chối bồi thường?

Đặt ra giả thiết, nếu lái xe thử máu mà kết luận có cồn nhưng là "cồn nội sinh" thì bảo hiểm có bồi thường không? Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và nguyên tắc của Bộ luật Dân sự 2015, doanh nghiệp bảo hiểm muốn từ chối bồi thường phải chứng minh được người điều khiển phương tiện có hành vi vi phạm thuộc trường hợp loại trừ theo hợp đồng, ở trường hợp này là hành vi "sử dụng rượu, bia" hoặc "vi phạm nồng độ cồn".

Điểm mấu chốt ở đây là nếu kết quả xét nghiệm có cồn nhưng người lái xe đưa ra được các chứng cứ khoa học, y tế chứng minh đó là cồn nội sinh (ví dụ: bệnh lý chuyển hóa hiếm gặp, sử dụng thuốc có thành phần tạo cồn, hoặc các yếu tố sinh học đặc biệt), thì có thể phát sinh tranh chấp về việc áp dụng điều khoản loại trừ. Khi đó, nghĩa vụ chứng minh lại thuộc về doanh nghiệp bảo hiểm nếu họ muốn từ chối bồi thường.

Trong trường hợp này, thực tiễn thường đi theo hướng thu thập và đánh giá toàn diện chứng cứ. Người lái xe cần chủ động cung cấp hồ sơ y tế, kết luận chuyên môn của cơ sở khám chữa bệnh, hoặc đề nghị giám định độc lập để chứng minh nguồn gốc cồn không xuất phát từ việc sử dụng rượu, bia.

Ngược lại, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ căn cứ vào hồ sơ vụ việc, kết luận của cơ quan chức năng và nội dung hợp đồng để đánh giá. Trường hợp các bên không đạt được sự thống nhất, tranh chấp có thể được giải quyết thông qua thương lượng, hòa giải hoặc yêu cầu Tòa án có thẩm quyền phân xử theo quy định của pháp luật.

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn