Lái xe trên cao tốc: Những kỹ năng không thể chủ quan

Kiểm tra xe và chuẩn bị hành trình trước khi lên cao tốc

Trước những chuyến đi dài, tài xế nên kiểm tra tình trạng kỹ thuật của phương tiện, trong đó cần lưu ý các bộ phận ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn như lốp, hệ thống phanh, đèn chiếu sáng, nước làm mát và nhiên liệu.

Đối với ô tô điện, việc chuẩn bị hành trình cần tính toán kỹ hơn về quãng đường di chuyển, mức năng lượng còn lại, vị trí các trạm sạc và thời gian cần thiết để sạc. Không nên để xe rơi vào tình trạng năng lượng quá thấp mới tìm điểm sạc, đặc biệt trên những cung đường có ít trạm sạc.

Bên cạnh tình trạng phương tiện, tài xế cũng nên kiểm tra trước lộ trình, xác định các nút giao, điểm dừng nghỉ và những khu vực có khả năng ùn tắc. Việc chủ động nắm tuyến đường giúp người lái hạn chế tình trạng bất ngờ chuyển hướng hoặc thay đổi làn vào phút cuối.

Một trong những sai lầm dễ gặp khi đi cao tốc là để tốc độ của mình phụ thuộc vào các phương tiện xung quanh

Nếu đi cùng trẻ nhỏ, cần bố trí trẻ ngồi ở vị trí phù hợp, sử dụng thiết bị an toàn dành cho trẻ em khi cần thiết và thắt dây an toàn trước khi xe di chuyển. Các vật dụng trong khoang hành khách cũng nên được sắp xếp gọn gàng, tránh để những đồ vật có thể văng về phía người ngồi khi xe phanh gấp.

Giữ khoảng cách, đừng chạy quá sát xe phía trước

Trên cao tốc, tốc độ phương tiện thường cao nên khoảng cách an toàn có vai trò đặc biệt quan trọng. Khi xe phía trước giảm tốc hoặc phanh đột ngột, khoảng cách đủ lớn sẽ tạo thêm thời gian để tài xế quan sát, phản ứng và xử lý.

Một cách đơn giản để ước lượng khoảng cách là chọn một điểm cố định trên đường. Khi xe phía trước đi qua điểm đó, tài xế bắt đầu đếm khoảng 3 giây. Nếu xe của mình đã đi qua điểm này trước khi hết khoảng thời gian trên, khoảng cách đang quá ngắn và cần chủ động giảm tốc.

Theo quy định, người điều khiển phương tiện phải chấp hành tốc độ và khoảng cách an toàn tối thiểu với xe chạy liền trước, đồng thời điều chỉnh tốc độ phù hợp với mật độ phương tiện, thời tiết và điều kiện mặt đường.

Trong điều kiện đường khô ráo, tài xế có thể tham khảo khoảng cách tối thiểu 35 m khi chạy ở tốc độ 60 km/h, 55m ở tốc độ trên 60 đến 80 km/h, 70m ở tốc độ trên 80 đến 100 km/h và 100m ở tốc độ trên 100 đến 120 km/h. Khi trời mưa, đường trơn hoặc tầm nhìn hạn chế, khoảng cách cần được tăng thêm.

Với những xe được trang bị hệ thống ga hành trình thích ứng (ACC), công nghệ này có thể hỗ trợ duy trì khoảng cách với xe phía trước. Tuy nhiên, ACC không thay thế người lái. Tài xế vẫn phải quan sát diễn biến giao thông và sẵn sàng can thiệp khi xuất hiện tình huống bất thường.

Kiểm soát tốc độ, không chạy theo xe khác

Một trong những sai lầm dễ gặp khi đi cao tốc là để tốc độ của mình phụ thuộc vào các phương tiện xung quanh.

Khi thấy dòng xe phía trước chạy nhanh, một số tài xế có tâm lý tăng tốc để không bị bỏ lại. Ngược lại, khi xe phía trước giảm tốc, việc đạp phanh đột ngột theo phản xạ cũng có thể khiến phương tiện phía sau không kịp xử lý.

Tài xế cần duy trì tốc độ trong giới hạn cho phép nhưng không nên mặc định rằng tốc độ tối đa là tốc độ phù hợp trong mọi tình huống. Khi trời mưa, sương mù, tầm nhìn hạn chế hoặc mật độ phương tiện tăng cao, việc chủ động giảm tốc sẽ giúp tăng thời gian phản ứng và kiểm soát xe tốt hơn.

Với những chuyến đi cùng gia đình, đặc biệt trong dịp lễ, việc đến nơi sớm hơn vài chục phút không nên đánh đổi bằng việc chạy quá nhanh hoặc liên tục thay đổi tốc độ. Một hành trình ổn định, đúng tốc độ và ít thao tác đột ngột luôn là lựa chọn an toàn hơn.

Chuyển làn, vượt xe: Không phải cứ thấy trống là chuyển

Chuyển làn và vượt xe trên cao tốc đòi hỏi tài xế phải quan sát kỹ hơn so với khi di chuyển trong đô thị.

Khi có nhu cầu chuyển làn, người lái cần quan sát phía trước, kiểm tra gương chiếu hậu, đánh giá điểm mù, bật tín hiệu báo hướng chuyển làn và đặc biệt chú ý tốc độ của phương tiện đang đi phía sau.

Một khoảng trống nhìn bằng mắt thường chưa chắc đã là khoảng trống an toàn. Phương tiện phía sau đang di chuyển với tốc độ cao có thể nhanh chóng tiến đến vị trí của xe nếu tài xế đánh giá sai khoảng cách.

Vì vậy, thay vì hình thành phản xạ đơn giản là “bật xi-nhan rồi chuyển làn”, tài xế cần thực hiện đầy đủ các bước: quan sát, kiểm tra gương, kiểm tra điểm mù, bật tín hiệu, đánh giá tốc độ xe phía sau và chỉ chuyển làn khi bảo đảm an toàn.

Khi vượt xe, tài xế cũng cần tuân thủ quy định về sử dụng làn đường. Làn trái không nên được hiểu đơn giản là làn để chạy nhanh liên tục. Sau khi hoàn thành thao tác vượt, người lái nên trở về làn phù hợp khi điều kiện giao thông cho phép.

Cao tốc ùn tắc, càng đông càng không nên đổi làn liên tục

Trong các dịp lễ, lưu lượng phương tiện trên cao tốc và tại các cửa ngõ thường tăng mạnh. Khi dòng xe bắt đầu chậm lại, không ít tài xế có xu hướng liên tục chuyển làn với hy vọng tìm được khoảng trống để đi nhanh hơn.

Tuy nhiên, việc thay đổi làn liên tục trong dòng xe đông có thể làm tăng nguy cơ va chạm. Khi nhiều phương tiện cùng chuyển làn, khoảng cách an toàn dễ bị thu hẹp và người lái khó dự đoán được hướng di chuyển của các xe xung quanh.

Trong tình huống này, tài xế nên quan sát xa phía trước để nhận biết sớm dấu hiệu dòng xe giảm tốc, đồng thời chủ động giảm tốc thay vì chỉ phản ứng khi phương tiện ngay phía trước đã phanh.

Đặc biệt, không sử dụng làn dừng khẩn cấp để vượt dòng phương tiện đang ùn tắc. Đây là khu vực dành cho các trường hợp khẩn cấp hoặc phương tiện gặp sự cố, không phải làn đường thay thế khi giao thông đông.

Xe gặp sự cố, phải cảnh báo để phương tiện phía sau nhận biết

Xe hỏng hoặc gặp sự cố trên cao tốc là tình huống tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cao, bởi các phương tiện phía sau thường tiếp cận với tốc độ lớn.

Nếu xe vẫn còn khả năng di chuyển, tài xế nên nhanh chóng đưa phương tiện vào làn dừng khẩn cấp, bật đèn cảnh báo nguy hiểm và tìm cách đưa xe ra khỏi phần đường xe chạy.

Trong trường hợp buộc phải dừng xe trên phần đường xe chạy do sự cố hoặc tình huống bất khả kháng, người điều khiển phải bật đèn cảnh báo và đặt biển cảnh báo “Chú ý xe đỗ” hoặc đèn cảnh báo phía sau xe theo đúng quy định, với khoảng cách tối thiểu 150 m.

Thiết bị cảnh báo vì vậy nên được chuẩn bị sẵn trong xe trước mỗi chuyến đi dài. Không nên đợi đến khi phương tiện gặp sự cố mới tìm cách xử lý.

Sau khi triển khai cảnh báo, tài xế và hành khách cần di chuyển đến vị trí an toàn, tránh đứng phía sau xe hoặc đứng ngay trên phần đường xe chạy để chờ cứu hộ. Trên cao tốc, một tình huống tưởng như đơn giản có thể trở nên nghiêm trọng nếu phương tiện khác không kịp nhận biết xe đang dừng.

Buồn ngủ, mệt mỏi không nên cố lái thêm

Với những chuyến đi dài, tình trạng mệt mỏi và buồn ngủ có thể khiến khả năng quan sát, phản ứng và xử lý tình huống của tài xế suy giảm đáng kể.

Ngáp liên tục, mí mắt nặng, phản ứng chậm, khó nhớ đoạn đường vừa đi qua hoặc xe có dấu hiệu chệch khỏi quỹ đạo đều là những dấu hiệu cho thấy người lái cần nghỉ.

Trong trường hợp này, cố lái thêm vài chục kilomet để đến một địa điểm nào đó không phải là lựa chọn an toàn. Tài xế nên chủ động tìm khu vực dừng nghỉ phù hợp để nghỉ ngơi trước khi tiếp tục hành trình.

Với những chuyến đi dài, nếu có người đi cùng đủ điều kiện và được phép điều khiển phương tiện, việc thay phiên lái xe cũng giúp giảm áp lực và hạn chế tình trạng một người phải ngồi sau vô-lăng liên tục trong nhiều giờ.

An toàn phải được đặt trước thời gian đến nơi

Một chuyến đi bằng ô tô trong dịp lễ có thể bắt đầu bằng việc lên kế hoạch về điểm đến, nhưng sự an toàn của cả hành trình lại phụ thuộc vào những thao tác tưởng như rất nhỏ của người cầm lái.

Giữ khoảng cách với xe phía trước, kiểm soát tốc độ, chuyển làn đúng cách, không liên tục đổi làn khi ùn tắc, biết cách cảnh báo khi xe gặp sự cố và chủ động dừng nghỉ khi mệt mỏi là những kỹ năng tài xế cần chuẩn bị trước khi đưa gia đình lên cao tốc.

Đi đúng tốc độ, giữ khoảng cách và bình tĩnh xử lý tình huống không chỉ giúp giảm nguy cơ tai nạn mà còn góp phần biến mỗi chuyến đi thành một hành trình an toàn hơn cho chính mình và những người cùng tham gia giao thông.