Làm chủ công nghệ để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu

Ngày 8/10 vừa qua, Chính phủ ban hành Quyết định số 1951/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia giai đoạn 2026-2035. Đề án chỉ rõ hướng đi mới trong triển khai các chương trình khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo hướng tập trung nguồn lực vào những trọng tâm, trọng điểm của đất nước, góp phần nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, phát triển kinh tế số và củng cố năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam.

Theo Đề án, các cơ quan chức năng cần rà soát toàn bộ các chương trình khoa học, công nghệ quốc gia đang triển khai và tổ chức thành sáu nhóm, với những mục tiêu, nội dung và kết quả dự kiến riêng, nhằm tránh trùng lặp về mục tiêu, sản phẩm và nguồn lực.

Quyết định số 1951 nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức, quản lý và sử dụng nguồn lực, thúc đẩy phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của đất nước theo những lộ trình cụ thể hơn, thiết thực hơn, đó là: Từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ đến chuyển giao, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Trong đó, quá trình, mục tiêu nghiên cứu phát triển khoa học, công nghệ cần phải gắn với nhu cầu của thị trường.

Đáng chú ý, Đề án đưa ra các chỉ tiêu: Đến năm 2030, 100% chương trình thuộc phạm vi Đề án được theo dõi, đánh giá trên một nền tảng số chung; hình thành 30 nhóm nghiên cứu mạnh đạt chuẩn khu vực; hình thành tối thiểu 20 sản phẩm trọng điểm quốc gia và sản phẩm công nghệ chiến lược; hình thành ít nhất 20 doanh nghiệp làm chủ công nghệ, trong đó có ít nhất 5 doanh nghiệp có sản phẩm tham gia chuỗi giá trị toàn cầu…

Đề án xác định doanh nghiệp là trung tâm của ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ và thương mại hóa, còn nhu cầu thị trường là thước đo và định hướng nghiên cứu. Có thể nói, đây là nền tảng, là cơ sở để các cơ quan, bộ, ngành liên quan nghiên cứu, rà soát và đổi mới phương thức đầu tư, quản lý, vận hành các chương trình theo hướng hiệu quả thực chất, tập trung nguồn lực với những hướng đi, mục tiêu rõ ràng. Công tác nghiên cứu khoa học, công nghệ sẽ được chú trọng ở việc đưa ra được những sản phẩm cụ thể chứ không chỉ bằng các đề tài nghiên cứu và các bài báo khoa học được công bố rộng rãi.

Như vậy, chủ trương, quyết định trong tái cấu trúc các chương trình khoa học, công nghệ đã rõ. Vấn đề quan trọng là các bộ, ngành, địa phương, các doanh nghiệp cần triển khai hiệu quả. Vấn đề lớn, bài toán lớn đặt ra là các chương trình trong phạm vi Đề án phải hướng đến mục tiêu làm chủ công nghệ và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu… Bên cạnh đó, các cơ chế, quy định liên quan đầu tư, tài chính, quản lý đặc thù và quản trị rủi ro cần được cụ thể và minh bạch.

Đề án đặt ra mục tiêu có 30 nhóm nghiên cứu mạnh đạt chuẩn khu vực và đây là một trong những nội dung quan trọng cần triển khai cấp bách để hiện thực hóa các nhiệm vụ lớn của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, trước khi hình thành các nhóm nêu trên, các cơ quan, bộ ngành cần có cơ chế đãi ngộ nhân tài vượt trội, khả thi và gây ấn tượng ngay khi ban hành. Cùng với đó là đầu tư phòng thí nghiệm, xây dựng hệ thống dữ liệu và điều kiện làm việc toàn diện.

Thực hiện đề án này, cần tiếp tục quan tâm, đầu tư nghiên cứu cơ bản và khoa học xã hội, nhất là nghiên cứu cơ bản bởi đây được xem là nền tảng cốt lõi cho sự phát triển khoa học, công nghệ của một quốc gia. Đây cũng sẽ là cơ sở, nền tảng quan trọng để xác định những tiêu chí đánh giá cụ thể, chuyển đổi số thành công, đầu tư hiệu quả thực chất và doanh nghiệp có định hướng để mạnh dạn đầu tư phát triển công nghệ, đáp ứng yêu cầu quan trọng, cấp thiết của đất nước.

Con đường để Việt Nam tạo ra những sản phẩm được khẳng định trong chuỗi giá trị toàn cầu được định hình ngày càng rõ nét và nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị là chung tay nỗ lực triển khai thực hiện thành công những mục tiêu đã đặt ra, góp phần đưa đất nước vững tiến trong kỷ nguyên phát triển mới.