Làm chủ kỹ thuật ghép tạng, nâng tầm y học Việt Nam

Một số hình ảnh chuyển giao kỹ thuật ghép tạng nói chung và ghép gan nói riêng của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Ghép đa tạng, domino, bước phát triển  đột phá

Theo thông tin từ Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cả nước hiện có 34 trung tâm ghép tạng, thực hiện ghép các cơ quan như tim, gan, phổi, thận và giác mạc. Từ những ca ghép đơn tạng, chuyên ngành ghép tạng Việt Nam đã phát triển lên các kỹ thuật phức tạp hơn, trong đó có ghép đa tạng và ghép tạng domino.

Ghép đa tạng là kỹ thuật ghép từ hai cơ quan trở lên cho cùng một người bệnh khi có chỉ định phù hợp. Phương pháp này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa, từ đánh giá tình trạng người bệnh, lựa chọn và điều phối nguồn tạng đến tổ chức phẫu thuật, gây mê hồi sức và theo dõi sau ghép.

Trong khi đó, ghép tạng domino là hình thức ghép đặc biệt, trong đó một cơ quan được lấy ra từ người nhận tạng ghép có thể tiếp tục được sử dụng để ghép cho người bệnh khác nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện chuyên môn. Việc triển khai kỹ thuật này đòi hỏi quy trình đánh giá, lựa chọn và sử dụng tạng nghiêm ngặt, cùng khả năng phối hợp hiệu quả giữa các ê-kíp.

Theo TS.BS. Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, năng lực triển khai các kỹ thuật ghép tạng phức tạp của Việt Nam đã đạt trình độ không thua kém các trung tâm ghép tạng hàng đầu thế giới.

Những bước tiến này cho thấy chuyên ngành ghép tạng trong nước không chỉ tiếp nhận các kỹ thuật tiên tiến mà còn từng bước nâng cao năng lực làm chủ, phát triển và ứng dụng vào thực tiễn điều trị. Tuy nhiên, cùng với tiến bộ kỹ thuật, việc hoàn thiện hệ thống hiến, lấy, điều phối tạng và nâng cao chất lượng chăm sóc sau ghép vẫn là những yêu cầu quan trọng để mở rộng cơ hội điều trị cho người bệnh.

Trong bức tranh phát triển chung của chuyên ngành ghép tạng Việt Nam, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 là một trong những cơ sở có nhiều dấu ấn về nghiên cứu, ứng dụng và phát triển kỹ thuật ghép tạng, đặc biệt là ghép gan.

Tháng 12/2016, bệnh viện thực hiện ca ghép thận đầu tiên, mở đầu hành trình phát triển kỹ thuật ghép mô, tạng. Sau 10 năm, đơn vị từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật phức tạp, đồng thời nâng cao năng lực phẫu thuật, gây mê hồi sức và điều phối ghép tạng. Tính đến ngày 25/2/2026, bệnh viện đã thực hiện 1.305 ca ghép mô, tạng.

Riêng trong lĩnh vực ghép gan, bệnh viện đã triển khai thường quy kỹ thuật ghép gan từ người hiến sống; thực hiện phẫu thuật nội soi hỗ trợ ở người nhận ghép gan, nội soi lấy mảnh gan từ người hiến sống và kỹ thuật chia gan từ người hiến chết não để ghép cho hai người bệnh.

Từ năm 2021, bệnh viện tiếp tục làm chủ kỹ thuật ghép gan bất đồng nhóm máu ABO ở cả người lớn và trẻ em, góp phần mở rộng cơ hội điều trị cho những trường hợp khó tìm được nguồn tạng tương thích. Đây là hướng phát triển có ý nghĩa chuyên môn, bởi ghép gan bất đồng nhóm máu đòi hỏi quy trình lựa chọn người bệnh, chuẩn bị trước ghép và kiểm soát miễn dịch chặt chẽ.

Không chỉ ghi dấu bằng những tiến bộ kỹ thuật, hoạt động ghép tạng tại bệnh viện còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Ngày 30 Tết Giáp Thìn năm 2024, các y, bác sĩ thực hiện lấy và ghép đa tạng từ một người hiến chết não, góp phần cứu sống 8 người bệnh.

Năm 2025, bệnh viện thực hiện thành công ca cấy ghép thiết bị hỗ trợ thất trái thế hệ thứ ba LVAD - HeartMate 3 đầu tiên tại Việt Nam, đồng thời lập kỷ lục thực hiện 19 ca ghép mô, tạng trong một tuần. Những dấu mốc này phản ánh năng lực tổ chức, phối hợp chuyên môn và sự phát triển của hệ thống điều trị chuyên sâu.

Theo Trung tướng, GS.TS. Lê Hữu Song, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hành trình 10 năm ghép tạng là minh chứng cho tinh thần dám dấn thân, dám chịu trách nhiệm và sự tận tâm của đội ngũ thầy thuốc đối với người bệnh.

Phẫu thuật bằng robot tại Bệnh viện Bình Dân về ghép tạng. (Ảnh: MST)

Công trình ghép gan và ý nghĩa của Giải thưởng Hồ Chí Minh

Một trong những thành tựu nổi bật của bệnh viện là công trình “Ứng dụng, phát triển và chuyển giao thành công kỹ thuật ghép gan góp phần nâng cao vị thế của chuyên ngành ghép tạng Việt Nam”, hiện được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ.

Điểm đáng chú ý của công trình không chỉ nằm ở việc ứng dụng và phát triển kỹ thuật chuyên sâu mà còn ở khả năng đưa kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm chuyên môn vào thực tiễn điều trị, đồng thời thúc đẩy hoạt động đào tạo và chuyển giao kỹ thuật.

Theo thông tin bệnh viện công bố, đến tháng 2/2026, đơn vị đã và đang hỗ trợ đào tạo, chuyển giao kỹ thuật ghép thận, ghép gan và ghép phổi cho 10 bệnh viện tuyến Trung ương và địa phương. Hoạt động hỗ trợ được triển khai từ tư vấn thiết kế phòng mổ, xây dựng quy trình pháp lý, tổ chức điều phối hiến tạng đến trực tiếp hướng dẫn và hỗ trợ các kíp phẫu thuật.

Đây là minh chứng cho hoạt động chuyển giao kỹ thuật ghép tạng nói chung của bệnh viện. Tuy nhiên, số liệu 10 bệnh viện bao gồm nhiều loại hình ghép tạng, vì vậy không thể mặc nhiên xem toàn bộ kết quả này là thành tích riêng của công trình ghép gan khi chưa có hồ sơ xác nhận cụ thể.

Giá trị của công trình cần được xem xét trên cơ sở những kết quả nghiên cứu, mức độ làm chủ kỹ thuật, hiệu quả ứng dụng và đóng góp thực tế đối với sự phát triển của chuyên ngành ghép gan. Việc chuyển giao tri thức, đào tạo nhân lực và hỗ trợ các cơ sở y tế từng bước nâng cao năng lực chuyên môn cũng là những khía cạnh quan trọng cần được đánh giá bằng các minh chứng cụ thể.

Theo Điều 10 Nghị định số 18/2024/NĐ-CP của Chính phủ, công trình ứng dụng công nghệ được xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh phải đặc biệt xuất sắc, có giá trị rất cao về công nghệ, có tác dụng lớn phục vụ sự nghiệp cách mạng, ảnh hưởng rộng lớn và lâu dài trong đời sống nhân dân, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, khoa học và công nghệ của đất nước.

Vì vậy, việc công trình được đề nghị xét tặng giải thưởng là dấu mốc đáng chú ý, đồng thời đặt ra yêu cầu đánh giá toàn diện giá trị khoa học, công nghệ và hiệu quả thực tiễn theo các tiêu chuẩn của giải thưởng cấp Nhà nước.

Trong giai đoạn tới, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 xác định ghép mô, tạng tiếp tục là lĩnh vực mũi nhọn, tập trung phát triển nguồn tạng từ người hiến chết não, đẩy mạnh ghép đa tạng, nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật robot và mở rộng hợp tác quốc tế.

Định hướng này phù hợp với yêu cầu phát triển chuyên ngành ghép tạng theo hướng nâng cao chất lượng điều trị, tăng khả năng tiếp cận kỹ thuật tiên tiến và phát huy hiệu quả nguồn tạng hiến. Đặc biệt, việc phát triển nguồn tạng từ người hiến chết não có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhu cầu ghép tạng ngày càng lớn, trong khi nguồn tạng hiến vẫn là một thách thức đối với hệ thống y tế.

Từ ghép đơn tạng đến ghép đa tạng, ghép domino, những bước tiến của y học Việt Nam cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong điều trị bệnh lý phức tạp. Với Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hành trình 10 năm phát triển kỹ thuật ghép tạng không chỉ được ghi dấu bằng số lượng ca ghép hay những kỹ thuật mới mà còn ở nỗ lực đào tạo, chuyển giao và lan tỏa năng lực chuyên môn.

Khi thành tựu khoa học được chuyển hóa thành cơ hội điều trị cho người bệnh, giá trị của nghiên cứu không chỉ dừng lại trong phòng thí nghiệm hay phòng mổ. Đó còn là khả năng cứu sống những người bệnh hiểm nghèo, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và góp phần nâng cao vị thế của y học Việt Nam trên bản đồ ghép tạng thế giới.

29 công trình được xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ

Vừa qua, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức phiên họp Hội đồng cấp Nhà nước xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7, do Bộ trưởng Vũ Hải Quân, Chủ tịch Hội đồng, điều hành.

Trước đó, Bộ nhận được 30 hồ sơ đăng ký. Qua rà soát, 29 công trình đủ điều kiện đưa ra xét giải, gồm 17 công trình đề nghị tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và 12 công trình đề nghị tặng Giải thưởng Nhà nước. Tuy nhiên, hai công trình sau đó xin rút khỏi đợt xét giải lần này.

Để đánh giá các công trình, Bộ thành lập 23 hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước. Các hội đồng thực hiện nhận xét, phản biện, thảo luận và bỏ phiếu đánh giá từng công trình theo tiêu chuẩn của giải thưởng tương ứng, bảo đảm yêu cầu bảo vệ bí mật Nhà nước.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân yêu cầu các thành viên hội đồng làm việc công tâm, trách nhiệm, đánh giá nghiêm túc từng công trình, bảo đảm chất lượng và giá trị khoa học. Những công trình được trao giải phải xứng đáng với tầm vóc của hai giải thưởng cao nhất trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Thông tin về các công trình sẽ được công khai trên các phương tiện truyền thông, báo chí chính thống để tiếp nhận ý kiến phản ánh từ giới khoa học và người dân.

Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ được tổ chức lần đầu năm 1996, định kỳ 5 năm một lần, nhằm tôn vinh các tác giả có công trình xuất sắc, mang giá trị cao về khoa học, công nghệ và thực tiễn. Qua sáu lần tổ chức, đã có 263 công trình đoạt giải, trong đó 105 công trình nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh và 158 công trình nhận Giải thưởng Nhà nước.