Lâm Đồng giới thiệu sắc màu di sản văn hóa Chăm

Khu di tích tháp Pô Sah Inư. (Ảnh: Hồng Hiếu/TTXVN)

Nhân dịp Lễ hội Katê và hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Bảo tàng Lâm Đồng tổ chức triển lãm chuyên đề “Sắc màu Di sản văn hóa Chăm” tại số 4 Hùng Vương, phường Xuân Hương-Đà Lạt.

Với 125 hình ảnh, hiện vật tiêu biểu, triển lãm giới thiệu những nét đặc sắc trong đời sống tín ngưỡng, phong tục, kiến trúc, nghệ thuật và hoạt động sản xuất của cộng đồng người Chăm trên địa bàn tỉnh.

Không gian trưng bày mở ra hành trình tìm hiểu một nền văn hóa có chiều sâu lịch sử, được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ những nghi lễ vòng đời, lễ hội truyền thống đến kiến trúc đền tháp, trang phục, nghề thủ công, mỗi hình ảnh và hiện vật góp phần phác họa đời sống văn hóa phong phú của người Chăm, đồng thời giúp công chúng hiểu hơn về sự đa dạng văn hóa trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Từ nghi lễ truyền thống đến những dấu tích lịch sử

Một trong những nội dung đáng chú ý của triển lãm là hệ thống hình ảnh giới thiệu các nghi lễ, phong tục gắn với đời sống tinh thần của người Chăm. Lễ hội Katê của người Chăm theo đạo Bàlamôn, Lễ Ramưwan cùng những nghi thức tang lễ, trưởng thành của người Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni được tái hiện qua các tư liệu trực quan, giúp người xem hình dung rõ hơn về đời sống tín ngưỡng và tập quán của từng cộng đồng.

Hình ảnh về lễ cưới truyền thống cũng cho thấy dấu ấn của chế độ mẫu hệ trong xã hội Chăm. Theo tập tục, nhà gái giữ vai trò chủ động trong hôn nhân, người đàn ông sau khi kết hôn về sống tại nhà vợ. Những phong tục ấy không chỉ phản ánh đặc trưng tổ chức gia đình mà còn thể hiện cách cộng đồng gìn giữ các giá trị văn hóa riêng trong đời sống hiện đại.

Bộ vương miện của Vua Pô Klong Mơh Nai và búi tóc của Hoàng hậu Po Bia Som bằng chất liệu vàng với đường nét chạm khắc hoa văn tinh xảo, độc đáo đầu thế kỷ XVII. (Ảnh: Nguyễn Thanh/TTXVN)

Bên cạnh di sản phi vật thể, triển lãm dành không gian giới thiệu các dấu tích kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng Chăm thông qua hình ảnh đền tháp, tượng thờ, bia đá, bộ Kut, vương miện, trang phục cùng những vật dụng phục vụ nghi lễ hoàng tộc. Các tư liệu giúp công chúng tiếp cận những dấu ấn lịch sử của vương quốc Chămpa xưa, cũng như tìm hiểu sự phát triển của nghệ thuật tạo hình và kiến trúc Chăm qua thời gian.

Tư liệu về hoạt động khai quật tại các di tích tháp Chăm Mương Mán, làng Gọ và Bình Tân cũng được giới thiệu tại triển lãm. Những phát hiện khảo cổ góp phần bổ sung thông tin về dấu tích cư trú, lịch sử hình thành và quá trình phát triển văn hóa Chăm trên địa bàn tỉnh.

Mỗi nhóm hiện vật mang đến một góc nhìn riêng, từ đời sống cung đình, tín ngưỡng đến sinh hoạt thường ngày. Qua đó, di sản Chăm hiện lên không chỉ qua những công trình kiến trúc cổ mà còn trong các tập quán, quan niệm sống và sinh hoạt cộng đồng được duy trì đến hôm nay.

Gìn giữ nghề truyền thống, phát huy giá trị di sản

Một phần trưng bày khác tập trung vào hoạt động sản xuất và nghề thủ công truyền thống của người Chăm, trong đó có nghề dệt thổ cẩm và làm gốm. Hình ảnh khung dệt, hoa văn trên vải, kỹ thuật tạo hình và nung gốm cho thấy sự khéo léo của người thợ cùng quá trình tích lũy kinh nghiệm qua nhiều thế hệ. Các sản phẩm gốm, trang sức, vật dụng bằng đồng, nhạc cụ và tư liệu về chữ viết Chăm góp phần làm phong phú không gian trưng bày.

Nghệ nhân gốm Bàu Trúc đang tạo tác sản phẩm. (Ảnh: TTXVN )

Tại Lâm Đồng, cộng đồng người Chăm có hơn 43.346 người, sinh sống tập trung ở một số địa bàn như Tuy Phong, Bắc Bình và Hàm Thuận Bắc. Trong đời sống hiện nay, đồng bào tiếp tục duy trì nhiều phong tục, lễ hội và nghề truyền thống, đồng thời tích cực tham gia phát triển kinh tế, góp phần củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc.

Khu vực phía Đông Nam tỉnh còn lưu giữ nhiều di sản có giá trị, tiêu biểu như cụm tháp Pô Sah Inư tại phường Phú Thủy, Bộ sưu tập di sản Hoàng tộc Chăm ở xã Hồng Thái và hệ thống di tích tháp Chăm gắn với lịch sử vùng đất. Năm 2024, Linga vàng phát hiện tại tháp Pô Dam được công nhận là Bảo vật quốc gia, tiếp tục khẳng định giá trị nổi bật của di sản Chăm tại địa phương.

Ở lĩnh vực văn hóa phi vật thể, Lễ hội Katê đã được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nghề làm gốm, dệt thổ cẩm, các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống cùng tiếng trống ghi-năng, kèn saranai vẫn được cộng đồng duy trì, trao truyền.

Việc kết nối di sản với du lịch cần được thực hiện trên cơ sở tôn trọng không gian văn hóa và vai trò của cộng đồng. Những trải nghiệm tại di tích, chương trình trình diễn nghệ thuật, giới thiệu nghề thủ công và ẩm thực truyền thống có thể giúp du khách hiểu sâu hơn về văn hóa Chăm, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân. Cùng với đó, công tác bảo tồn, tư liệu hóa, số hóa và quảng bá di sản cần được quan tâm để các giá trị truyền thống tiếp tục được lan tỏa.

Thông qua triển lãm “Sắc màu Di sản văn hóa Chăm,” Bảo tàng Lâm Đồng mong muốn góp phần nâng cao nhận thức của công chúng về giá trị di sản, khuyến khích gìn giữ và trao truyền các phong tục, lễ hội, nghề thủ công truyền thống.

Triển lãm mở cửa phục vụ khách tham quan đến hết ngày 25/11/2026, là dịp để người dân và du khách tìm hiểu thêm về một sắc màu văn hóa giàu bản sắc trong bức tranh đa dạng của các dân tộc Việt Nam./.