Lâm Đồng hướng tới cơ giới hóa đồng bộ sản xuất nông nghiệp

Cơ giới hóa giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và đáp ứng yêu cầu sản xuất nông nghiệp quy mô lớn

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng, trong giai đoạn 2022-2026, cơ giới hóa trong sản xuất trồng trọt đã từng bước được mở rộng, góp phần giảm lao động thủ công và nâng cao hiệu quả sản xuất. Cùng với tuyên truyền, tập huấn và chuyển giao kỹ thuật, nhiều mô hình ứng dụng máy móc, thiết bị, công nghệ cao và công nghệ thông minh được giới thiệu đến người sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Sự thay đổi thể hiện rõ ở nhiều nhóm cây trồng. Với lúa và ngô, máy móc đã được đưa vào các khâu làm đất, thu hoạch, sấy và xử lý phụ phẩm; thiết bị bay không người lái được sử dụng trong bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật. Ở vùng rau, hoa, các hệ thống gieo hạt, tưới tiết kiệm kết hợp cung cấp dinh dưỡng và công nghệ IoT đang được ứng dụng ngày càng nhiều.

Đối với cà phê, chè và cây ăn quả, cơ giới hóa tập trung vào các khâu làm đất, đào hố, tưới nước, cung cấp dinh dưỡng, phun thuốc và chăm sóc. Một số công nghệ như drone, tưới tự động, công nghệ sấy, chế biến ướt và chế biến khô cũng từng bước được đưa vào sản xuất.

Trong lĩnh vực dâu tằm, máy móc được sử dụng trong làm đất, chăm sóc, tưới nước và băm lá dâu; trong khi ở các vùng cây ăn quả, thiết bị cơ giới được ứng dụng từ khâu làm đất, đào hố đến tưới, phun thuốc, bảo vệ trái và thu hoạch.

Điểm đáng chú ý là cơ giới hóa không chỉ được nhìn nhận ở khía cạnh thay thế sức người bằng máy móc. Theo định hướng của ngành trồng trọt, việc ứng dụng thiết bị và công nghệ còn hướng đến sử dụng chính xác, tiết kiệm nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, qua đó giảm chi phí đầu vào và hạn chế tác động đến môi trường.

Thiết bị bay không người lái, hệ thống tưới tiết kiệm, IoT và các giải pháp tự động hóa nếu được vận hành phù hợp có thể giúp người sản xuất kiểm soát tốt hơn lượng nước, dinh dưỡng và thuốc sử dụng trên đồng ruộng. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý sức khỏe cây trồng (IPHM) và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, hiệu quả.

Cùng với cơ giới hóa, chuyển đổi số đang tạo thêm nền tảng để quản lý sản xuất. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã phát triển, nâng cấp một số hệ thống quản lý như phần mềm quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; hệ thống báo cáo sản xuất trồng trọt và phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu không gian địa lý dùng chung của tỉnh.

Thiết bị bay không người lái được ứng dụng trong chăm sóc, bón phân và phun thuốc, góp phần giảm lao động thủ công và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp

Tuy nhiên, bức tranh cơ giới hóa giữa các ngành hàng và các khâu sản xuất vẫn chưa đồng đều. Cây lúa có mức độ cơ giới hóa tương đối đồng bộ ở nhiều công đoạn, trong khi cà phê, rau, hoa và cây ăn quả chủ yếu mới tập trung ở khâu làm đất, đào hố, tưới, chăm sóc và phun thuốc. Những công đoạn như gieo trồng, thu hoạch, phân loại vẫn còn hạn chế, nhất là đối với những công việc cần thiết bị chuyên dụng.

Nguyên nhân một phần đến từ đặc điểm sản xuất của Lâm Đồng với quy mô nông hộ còn phổ biến, diện tích sản xuất phân tán, địa hình đa dạng và nhiều loại cây trồng cùng tồn tại. Khi diện tích canh tác nhỏ lẻ, việc đầu tư một hệ thống máy móc đồng bộ có thể chưa phát huy hết công suất, trong khi chi phí đầu tư, yêu cầu kỹ thuật và khả năng vận hành vẫn là rào cản đối với một bộ phận người sản xuất.

Liên kết sản xuất và hình thành các vùng nguyên liệu tập trung vì vậy được xem là một trong những điều kiện quan trọng để cơ giới hóa đi vào chiều sâu. Khi sản xuất được tổ chức theo vùng, theo chuỗi và có quy mô đủ lớn, máy móc, thiết bị chuyên dụng và dịch vụ cơ giới hóa sẽ có điều kiện phát huy hiệu quả tốt hơn.

Giai đoạn 2026-2030, Lâm Đồng định hướng chuyển từ cơ giới hóa từng phần sang cơ giới hóa đồng bộ các khâu làm đất, đào hố, gieo trồng, tưới, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản đối với các cây trồng chủ lực. Các mô hình quy mô lớn, liên kết theo chuỗi, gắn với vùng sản xuất tập trung và ứng dụng công nghệ cao sẽ được ưu tiên; mục tiêu đặt ra là các vùng sản xuất tập trung đạt mức cơ giới hóa trên 70%.

Trên đồng ruộng, định hướng này sẽ được cụ thể hóa bằng việc mở rộng sử dụng máy làm đất phù hợp với quy mô và điều kiện địa phương; thay thế dần phương thức gieo trồng thủ công bằng máy gieo hạt, máy trồng cây; sử dụng máy vun, xới, làm cỏ, máy phun thuốc và drone trong chăm sóc; mở rộng tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa và ứng dụng IoT.

Ở khâu thu hoạch và vận chuyển, tỉnh hướng đến sử dụng các loại máy có tính năng kỹ thuật cao nhằm giảm hao hụt, giảm sức lao động và nâng cao chất lượng nông sản sau thu hoạch.

Một nội dung khác được đặt ra là phát triển đội ngũ có khả năng vận hành công nghệ ngay tại đồng ruộng. Cùng với chuyển giao máy móc, thiết bị, ngành nông nghiệp dự kiến tăng cường tập huấn, đào tạo kỹ thuật cho nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cán bộ kỹ thuật; đồng thời khuyến khích phát triển các dịch vụ cơ giới hóa phục vụ sản xuất.

Về lâu dài, cơ giới hóa không chỉ là câu chuyện đưa máy móc vào đồng ruộng mà còn là một bước chuyển trong phương thức tổ chức sản xuất. Khi máy móc, công nghệ số, tưới tiết kiệm và tự động hóa được kết nối với vùng nguyên liệu, liên kết chuỗi và yêu cầu thị trường, nông nghiệp có thêm điều kiện giảm phụ thuộc vào lao động thủ công, hạn chế tổn thất sau thu hoạch, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên và nâng cao giá trị nông sản.

Đây cũng là hướng mà Lâm Đồng đặt ra trong giai đoạn tới: phát triển cơ giới hóa gắn với sản xuất xanh, giảm phát thải carbon, sử dụng năng lượng tiết kiệm và thích ứng với biến đổi khí hậu, qua đó tạo nền tảng cho một nền nông nghiệp hiện đại và bền vững hơn./.