Lâm Đồng tìm lời giải phát triển bền vững ngành bô xít - alumin - nhôm

Hội thảo nằm trong khuôn khổ thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh “Đề án xây dựng và phát triển tỉnh Đắk Nông (cũ) trở thành Trung tâm công nghiệp khai thác, chế biến bô xít - alumin - nhôm đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, do Trung tâm Kinh tế Môi trường (Hội Kinh tế môi trường Việt Nam) chủ trì, PGS.TS Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Kinh tế Môi trường - làm Chủ nhiệm nhiệm vụ.

Theo các chuyên gia, hội thảo nhằm tham vấn ý kiến phục vụ xây dựng Đề án phát triển ngành công nghiệp bô xít - nhôm đến năm 2045, đồng thời nghiên cứu định hướng phát triển chuỗi công nghiệp bô xít - alumin - nhôm theo hướng hiện đại, tuần hoàn và bền vững cho khu vực Tây Nguyên.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học Hệ sinh thái công nghiệp khai thác, chế biến bô xít - alumin - nhôm lâm đồng.

Giải bài toán bùn đỏ, phát triển hệ sinh thái công nghiệp nhôm

Tại hội thảo, nhóm tác giả TS Nguyễn Việt Thái, TS Nguyễn Xuân Trường và ThS Phạm Thị Mai trình bày báo cáo Công nghệ khai thác và chế biến bô xít – alumin – nhôm - thu hồi Ga và các nguyên tố kim loại quý đi kèm.

Theo nghiên cứu, thách thức lớn nhất hiện nay của ngành công nghiệp alumin là quản lý bùn đỏ phát sinh sau chế biến. Trung bình mỗi tấn alumin tạo ra khoảng 1,2 - 1,5 tấn bùn đỏ. Dự báo đến năm 2037, diện tích quy hoạch hồ chứa theo phương pháp thải ướt truyền thống sẽ không còn đáp ứng nhu cầu.

Để giải quyết vấn đề này, nhóm nghiên cứu đề xuất chuyển sang công nghệ lọc ép áp lực cao để “thải khô”. Sau lọc ép, bùn đỏ có độ ẩm dưới 28%, tính chất cơ học tương đương vật liệu đắp nền đường, giúp giảm khoảng 50% diện tích hồ chứa và thu hồi tối đa lượng xút dư thừa.

Các chuyên gia cho biết, ngoài alumin, bùn đỏ Tây Nguyên còn chứa nhiều kim loại quý có giá trị kinh tế cao như Gali và Vanadi. Trong đó, Gali là nguyên tố quan trọng trong sản xuất linh kiện bán dẫn, thiết bị quang điện tử; còn Vanadi là phụ gia chế tạo thép cường độ cao phục vụ ngành cơ khí và động cơ. Việc tận dụng bùn đỏ để sản xuất gạch không nung, xi măng kết hợp thu hồi kim loại quý được xem là giải pháp quan trọng nhằm hình thành chuỗi giá trị khép kín cho ngành công nghiệp nhôm.

Cũng tại hội thảo, nhóm nghiên cứu của PGS.TS Lưu Đức Hải và PGS.TS Trần Văn Thụy trình bày Mô hình hệ sinh thái công nghiệp khai thác và chế biến bô xít – alumin – nhôm. Đây là mô hình chế biến bô xít - alumin - nhôm theo hướng kinh tế tuần hoàn, gắn với phục hồi môi trường và phát triển hạ tầng logistics.

Theo nội dung nghiên cứu, nhiều giải pháp được đề xuất như sử dụng bùn quặng đuôi để phục hồi đất tại các moong sau khai thác; tận dụng bùn đỏ và tro xỉ để sản xuất vật liệu xây dựng; nghiên cứu công nghệ tận dụng các giá trị tài nguyên đi kèm trong quá trình chế biến alumin.

PGS.TS. Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Kinh tế Môi trường phát biểu tại Hội nghị

Nhóm nghiên cứu cũng kiến nghị xây dựng các trung tâm xử lý bùn đỏ, chất thải nguy hại và trung tâm quản lý, phục hồi đất phục vụ ngành công nghiệp bô xít - alumin - nhôm. Đối với hạ tầng logistics, các chuyên gia đề xuất định hướng đầu tư tuyến đường sắt kết nối Gia Nghĩa với các vùng sản xuất alumin và các cảng biển như Kê Gà hoặc Vĩnh Tân nhằm phục vụ vận chuyển than, xút và xuất khẩu alumin.

Ngoài ra, các trường đại học trên địa bàn cũng được đề xuất xây dựng chương trình đào tạo đại học và sau đại học cho các ngành nghề liên quan đến hệ sinh thái công nghiệp khai thác, chế biến bô xít - alumin - nhôm.

Theo nhóm nghiên cứu, với điều kiện công nghệ và nguồn lực hiện nay, giới hạn tối đa đến năm 2030 tại khu vực là khai thác và chế biến khoảng 10 triệu tấn alumin, 0,5 triệu tấn nhôm thỏi và sản xuất từ 100 - 500 triệu viên gạch phục vụ nhu cầu vật liệu xây dựng.

Hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành bô xít - nhôm

Nhóm tác giả GS.TS Nguyễn Xuân Cự và TS Phạm Tiến Đức trình bày Mô hình kinh tế tuần hoàn trong khai thác bô xít và sản xuất alumin tại Lâm Đồng.

Theo nghiên cứu, hệ sinh thái công nghiệp bô xít - alumin - nhôm tại Lâm Đồng được định hướng phát triển theo chuỗi giá trị khép kín từ khai thác quặng bô xít, tuyển rửa, sản xuất alumin đến chế biến sâu các sản phẩm nhôm.

Trong đó, trọng tâm là tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, kéo dài vòng đời vật liệu và giảm thiểu chất thải phát sinh trong toàn bộ chu trình sản xuất. Một trong những nội dung quan trọng là tận dụng tối đa phụ phẩm và chất thải, đặc biệt là bùn đỏ.

GS.TS. Nguyễn Xuân Cự báo cáo về Mô hình kinh tế tuần hoàn trong khai thác bô xít và sản xuất alumin tại tỉnh Lâm Đồng

Theo nhóm nghiên cứu, bùn đỏ được nghiên cứu tái sử dụng trong sản xuất vật liệu xây dựng, gạch không nung, xi măng hoặc thu hồi các nguyên tố có giá trị nhằm giảm áp lực lên hồ chứa và hạn chế rủi ro môi trường. Bên cạnh đó, mô hình cũng khuyến nghị tái sử dụng nước tuần hoàn trong nhà máy, tối ưu hóa tiêu hao năng lượng và từng bước ứng dụng năng lượng tái tạo nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Việc khép kín dòng vật chất và tối ưu hóa năng lượng được xác định là đặc trưng cốt lõi của mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành công nghiệp nhôm.

Theo đánh giá của các chuyên gia, Lâm Đồng có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển mô hình này nhờ trữ lượng bô xít lớn, hệ thống các dự án alumin đang hoạt động và định hướng phát triển công nghiệp chế biến sâu.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như công nghệ xử lý chất thải chưa đồng bộ, đặc biệt với bùn đỏ có tính kiềm cao; nhu cầu năng lượng lớn và lượng phát thải CO₂ cao trong toàn chuỗi sản xuất. Ngoài ra, hạ tầng logistics chưa đồng bộ cũng làm gia tăng chi phí vận chuyển alumin và nhôm.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Lưu Đức Hải và PGS.TS Trần Văn Thụy kiến nghị UBND tỉnh Lâm Đồng sớm ban hành cơ chế khuyến khích doanh nghiệp thử nghiệm mô hình kinh tế tuần hoàn; cho phép sử dụng bùn đuôi quặng để hoàn nguyên đất, sử dụng bùn đỏ sản xuất gạch và thành lập thí điểm Trung tâm xử lý bùn đỏ chất thải nguy hại.

Các đại biểu, khách mời chụp ảnh kỷ niệm tại Hội thảo