Làm gì để chủ động lập 'lá chắn' dự phòng suốt vòng đời?
Trước thực trạng già hóa dân số diễn ra nhanh chóng cùng gánh nặng kép từ cả bệnh truyền nhiễm lẫn bệnh mạn tính không lây, ngành Y tế đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ tư duy chăm sóc sức khỏe, bảo đảm sức khỏe cộng đồng.
Thách thức từ "gánh nặng kép" bệnh tật
Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh hàng đầu thế giới. Sự chuyển dịch nhân khẩu học này kéo theo những biến đổi lớn về mô hình bệnh tật xã hội.
PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền, Trưởng khoa Nội tiết - Cơ xương khớp (Bệnh viện Lão khoa Trung ương) cho biết, tốc độ gia tăng của nhóm người cao tuổi đang vượt xa mức tăng dân số chung. Đáng chú ý, gần 2/3 người trên 60 tuổi đang phải sống chung với ít nhất một bệnh lý nền mạn tính và khoảng phân nửa trong số đó mắc đồng thời nhiều bệnh.
PGS.TS Vũ Thị Thanh Huyền, Trưởng khoa Nội tiết - Cơ xương khớp, Bệnh viện Lão khoa Trung ương chia sẻ về tình trạng già hóa dân số và bệnh lý mạn tính tại Việt Nam. Ảnh: Thư Quyên
Khi mắc các bệnh nền mạn tính (như tim mạch, đái tháo đường, hô hấp), hệ miễn dịch suy giảm khiến người cao tuổi đối mặt với nguy cơ bội nhiễm các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như cúm, phế cầu, zona thần kinh hay virus hợp bào hô hấp (RSV). Sự cộng hưởng này không chỉ làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh sẵn có mà còn làm tăng tỷ lệ nhập viện, tạo gánh nặng lớn lên hệ thống an sinh xã hội và kinh tế gia đình.
Cùng với đó, nguy cơ bùng phát bệnh truyền nhiễm cấp tính ở nhóm người trẻ tuổi cũng là vấn đề đáng báo động. Điển hình là bệnh não mô cầu xâm lấn - một căn bệnh diễn tiến cực kỳ nhanh, có thể đe dọa tính mạng trong vòng 24 giờ kể từ khi phát bệnh. Dữ liệu giám sát y tế cho thấy, bệnh xuất hiện phổ biến ở trẻ nhỏ và thanh thiếu niên (15-24 tuổi). Điều đáng lo ngại là có tới 25-32% người trẻ khỏe mạnh mang vi khuẩn này trong vùng hầu họng mà không có biểu hiện lâm sàng, vô tình trở thành nguồn lây âm thầm nhưng nguy hiểm cho cộng đồng.
Trước những thách thức y tế hiện hữu, thông điệp cốt lõi được nhiều nhà khoa học nhấn mạnh là chuyển từ tâm lý “chờ bệnh mới chữa” sang “chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa”. Dự phòng không còn bó hẹp ở trẻ sơ sinh mà phải được mở rộng thành chiến lược tiêm chủng theo vòng đời.
Đối với thanh thiếu niên, việc chủ động tiêm phòng các chủng não mô cầu nguy hiểm là biện pháp hữu hiệu nhằm ngăn chặn các ca bệnh kịch phát cũng như cắt đứt chuỗi lây truyền trong các môi trường tập trung như trường học, ký túc xá.
Một ca bệnh viêm não mô cầu được can thiệp kịp thời. Ảnh: Nguyễn Thanh
Đối với người cao tuổi và người có bệnh nền, tiêm chủng chủ động được xác định là một cấu phần không thể tách rời của phác đồ quản lý bệnh toàn diện. Việc tạo miễn dịch chủ động giúp người bệnh giảm đáng kể các đợt cấp, bảo toàn chức năng tạng và duy trì chất lượng cuộc sống độc lập, khỏe mạnh.
Đột phá điều trị chuyên sâu, trúng đích
Bên cạnh giải pháp phòng ngừa, việc nâng cao chất lượng điều trị các bệnh mạn tính không lây - đặc biệt là bệnh đường hô hấp như hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) - cũng ghi nhận nhiều bước tiến quan trọng.
Nếu liệu pháp hít tiếp tục là nền tảng cốt lõi trong kiểm soát triệu chứng thường quy, thì đối với các trường hợp hen nặng chưa đáp ứng với phác đồ chuẩn, y học hiện đại đã mở ra hướng đi mới mang tính đột phá: Cá thể hóa điều trị bằng thuốc sinh học.
PGS.TS Phan Thu Phương, Phó Chủ nhiệm Bộ môn Nội Tổng hợp - Trường Đại học Y Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Hô hấp - Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ về những bước tiến trong việc nâng cao chất lượng điều trị bệnh đường hô hấp. Ảnh: Thư Quyên
PGS.TS Phan Thu Phương, Phó Chủ nhiệm Bộ môn Nội Tổng hợp - Trường Đại học Y Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Hô hấp (Bệnh viện Bạch Mai) nhấn mạnh, việc áp dụng liệu pháp sinh học giúp can thiệp trúng đích vào cơ chế bệnh sinh của từng cá thể người bệnh. Phương pháp này giúp giảm thiểu rõ rệt các cơn hen kịch phát, hạn chế tối đa việc lạm dụng corticoid đường uống vốn tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ nguy hiểm, qua đó mở ra cơ hội đưa bệnh nhân tiến tới giai đoạn thoái lui bệnh.
Để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao tầm vóc và tuổi thọ khỏe mạnh cho người dân Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung, y tế cơ sở và cộng đồng cần có cái nhìn đồng bộ. Một mặt, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác truyền thông, giúp người dân nâng cao ý thức chủ động khám sàng lọc và tiêm phòng đầy đủ theo lứa tuổi. Mặt khác, các cơ sở y tế cần không ngừng cập nhật các tiến bộ khoa học, ứng dụng liệu pháp điều trị trúng đích nhằm tối ưu hóa hiệu quả can thiệp.
Sự kết hợp hài hòa giữa "lá chắn" dự phòng vững chắc từ sớm và các giải pháp điều trị chuyên sâu chính là chìa khóa vàng giúp hệ thống y tế thích ứng an toàn, hiệu quả.
