Làm gì để đưa thực phẩm Việt lên kệ siêu thị châu Âu?

Siêu thị châu Âu đặt tiêu chí thu mua riêng

Một số nhà bán lẻ châu Âu yêu cầu dư lượng của nhiều hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật được phát hiện trong sản phẩm phải dưới 50% giới hạn dư lượng tối đa theo quy định. Đây là ví dụ được ThS. Lương Phước Vinh, Tổng Giám đốc Tentamus Việt Nam, nêu ở Hội nghị quốc tế ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2026, diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, trong khuôn khổ Vietnam Foodexpo 2026 khi phân tích cách các hệ thống bán lẻ đánh giá nguồn hàng.

Theo ông Lương Phước Vinh, tiêu chí của từng nhà bán lẻ có thể bao gồm ngưỡng dư lượng, số hoạt chất được phép phát hiện và danh sách hoạt chất cần kiểm soát riêng. Có hệ thống đặt ngưỡng chặt hơn cho một số hoạt chất được xếp vào nhóm cần chú ý. Tài liệu Tentamus cũng đưa ví dụ về cách bộ phận thu mua chấm điểm dựa trên số lượng hoạt chất phát hiện và mức dư lượng so với giới hạn. Kết quả chấm điểm được dùng để xác định lô hàng có đáp ứng tiêu chí mua hàng của hệ thống hay không.

Với doanh nghiệp Việt Nam, điều này đặt ra hai đầu việc ngay khi xác định đối tác. Trước hết, doanh nghiệp cần tra cứu giới hạn dư lượng tối đa (MRL) theo từng mặt hàng và hoạt chất. Tiếp đó, doanh nghiệp cần thu thập bộ tiêu chí của nhà bán lẻ, xác định những chỉ tiêu phải bổ sung vào kế hoạch kiểm soát. Nếu cùng cung ứng một mặt hàng cho nhiều hệ thống, doanh nghiệp cần biết yêu cầu nào áp dụng cho từng đơn hàng để bố trí nguồn nguyên liệu và kiểm nghiệm phù hợp.

ThS. Lương Phước Vinh - Tổng Giám đốc Tentamus Việt Nam

Đại diện Tentamus cho rằng công việc này cần được triển khai từ vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp phải biết nguyên liệu đến từ đâu, có hồ sơ để đối chiếu khi phát sinh vấn đề và có khả năng cập nhật yêu cầu đến các nhà cung cấp. Với một kết quả thử nghiệm, điều bộ phận thu mua cần xác định là mẫu đại diện cho lô nào, các hoạt chất đã được kiểm tra ra sao và kết quả có đáp ứng tiêu chí của hệ thống hay không. Hồ sơ truy xuất giúp doanh nghiệp trả lời những câu hỏi đó khi làm việc với khách hàng.

Để hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin, Tentamus Việt Nam giới thiệu hệ thống tra cứu MRL và theo dõi thông báo từ Hệ thống cảnh báo nhanh về thực phẩm và thức ăn chăn nuôi của EU (RASFF) bằng tiếng Việt. Doanh nghiệp có thể theo dõi các cảnh báo liên quan đến mặt hàng đang xuất khẩu, rà soát hoạt chất cần kiểm soát và điều chỉnh danh mục chỉ tiêu thử nghiệm. Thông tin cảnh báo cũng là căn cứ để trao đổi với vùng nguyên liệu và nhà cung cấp về những thay đổi cần thực hiện trước khi giao hàng.

Cùng với yêu cầu về an toàn thực phẩm, năng lực cung ứng là yếu tố được các nhà bán lẻ xem xét khi chọn đối tác. Theo ông Gustavo Ferro, chuyên gia ngành hàng thuộc Chương trình Xúc tiến nhập khẩu Thụy Sĩ (SIPPO), sản xuất nhãn riêng là một hướng tiếp cận đáng chú ý. Theo mô hình này, sản phẩm do doanh nghiệp cung ứng được bán dưới thương hiệu của nhà bán lẻ. Các dòng nhãn riêng hiện diện ở nhiều phân khúc, từ hàng có giá cạnh tranh đến sản phẩm cao cấp, hữu cơ, thương mại công bằng hoặc có nguồn gốc xuất xứ cụ thể.

Ông Ferro cho biết, khi tiếp cận nhóm khách hàng này, doanh nghiệp vừa và nhỏ cần tìm hiểu cách từng nhà bán lẻ tìm nguồn hàng, quy trình đánh giá nhà cung cấp và yêu cầu về chứng nhận an toàn thực phẩm. Tham luận đề cập các chương trình chứng nhận được Sáng kiến An toàn thực phẩm toàn cầu (GFSI) công nhận, đồng thời lưu ý mỗi đối tác có thể áp dụng quy trình đánh giá riêng. Năng lực cung ứng cần được xem xét cả về sản lượng, mức độ ổn định của chất lượng và dòng tiền để thực hiện đơn hàng.

Ông Gustavo Ferro - Chuyên gia ngành hàng, Swiss Import Promotion Programme (SIPPO).

Phạm vi khách hàng tiềm năng gồm các chuỗi siêu thị lớn, hệ thống bán lẻ chuyên biệt và nhà phân phối có nhãn riêng. Với từng nhóm, doanh nghiệp cần đối chiếu nhu cầu mua hàng với năng lực hiện có. Một đơn hàng phù hợp về sản lượng vẫn cần được tính toán về chi phí kiểm nghiệm, yêu cầu chất lượng và khả năng duy trì nguồn cung qua các đợt giao hàng. Đây là những thông tin doanh nghiệp cần chuẩn bị trước khi trao đổi về giá và điều kiện hợp tác.

Phát triển sản phẩm từ nhu cầu người tiêu dùng

Theo ông Gustavo Ferro, thực phẩm hướng đến sức khỏe là một trong những xu hướng doanh nghiệp Việt Nam có thể nghiên cứu khi tiếp cận thị trường châu Âu. Với nhóm sản phẩm này, khách hàng cần được cung cấp thông tin rõ ràng về thành phần, thông số kỹ thuật và nguồn gốc nguyên liệu. Những thông tin đó giúp nhà mua hàng đánh giá sản phẩm phù hợp với ứng dụng nào, có thể bán ở phân khúc nào và cần giải thích đặc tính sản phẩm ra sao với người tiêu dùng.

Quá trình phát triển sản phẩm vì vậy bắt đầu từ việc xác định nhóm khách hàng và yêu cầu cụ thể của họ. Tham luận SIPPO đề cập các thị trường chuyên biệt, trong đó có dịch vụ ăn uống và các dòng sản phẩm phục vụ nhu cầu ăn uống cụ thể, chẳng hạn sản phẩm không chứa gluten. Khi phát triển công thức cho một phân khúc như vậy, doanh nghiệp cần xem xét khả năng truy xuất nguyên liệu, lựa chọn phương pháp chế biến và có căn cứ cho các tuyên bố về thành phần, dinh dưỡng hoặc sức khỏe.

Nhu cầu người tiêu dùng cũng được làm rõ qua khảo sát Toluna do ông Nguyễn Nam Phương, Quản lý Kinh doanh giải pháp Tetra Recart® của Tetra Pak Việt Nam, trình bày tại hội nghị. Khảo sát được thực hiện tháng 10/2026 với 1.028 người tại Pháp, Italy, Tây Ban Nha, Đức, Vương quốc Anh và Ba Lan, tập trung vào thực phẩm đóng gói bảo quản ở nhiệt độ thường. Trên thang điểm 5, người trả lời đánh giá hương vị ở mức 4,46 điểm, chất lượng sản phẩm và nguyên liệu 4,32 điểm, nguyên liệu tự nhiên 4,16 điểm và giá 4,09 điểm. Nguồn gốc nguyên liệu đạt 3,86 điểm.

Toàn cảnh Hội nghị quốc tế ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2026

Kết quả khảo sát cho thấy, với nhóm thực phẩm được hỏi, hương vị và chất lượng nguyên liệu là hai đặc tính được đánh giá cao nhất. Khi giới thiệu sản phẩm với bộ phận thu mua, doanh nghiệp có thể cụ thể hóa hai đặc tính này bằng mẫu sản phẩm, thông tin về thành phần và nguồn gốc nguyên liệu. Đối tác từ đó có cơ sở đánh giá hương vị, mức giá và mức độ phù hợp của sản phẩm với nhóm người tiêu dùng mà hệ thống đang phục vụ.

Ở cùng nhóm thực phẩm bảo quản ở nhiệt độ thường, khảo sát còn ghi nhận sự quan tâm đến việc giữ chất lượng thực phẩm theo thời gian và sự tiện lợi khi sử dụng. Trong nhóm câu hỏi về đặc tính bao bì, khả năng bảo quản chất lượng thực phẩm đạt 4,50/5. An toàn khi mở đạt 4,10/5 và dễ mở, dễ sử dụng đạt 4,05/5. Những điểm này có thể được xem xét khi doanh nghiệp xây dựng quy cách sản phẩm cho từng nhóm người dùng, từ kích cỡ đến cách mở và lấy thực phẩm.

Từ góc độ kinh doanh, lựa chọn sản xuất nhãn riêng hay phát triển thương hiệu riêng kéo theo những khoản đầu tư khác nhau. Với nhãn riêng, doanh nghiệp cần tính chi phí đáp ứng quy cách, đánh giá nhà máy, kiểm nghiệm và duy trì nguồn cung trong suốt hợp đồng. Với thương hiệu riêng, doanh nghiệp cần tính thêm nguồn lực xây dựng nhận diện, tiếp cận kênh bán và truyền đạt đặc tính sản phẩm đến người tiêu dùng. Theo ông Ferro, khả năng xây dựng nhận diện thương hiệu và hiệu quả đầu tư là những yếu tố doanh nghiệp vừa và nhỏ cần cân nhắc khi lựa chọn mô hình.