Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Công nghệ chiến lược phải giải quyết bài toán lớn của đất nước

Theo Phó Thủ tướng, thực hiện Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, thời gian qua, Chính phủ tập trung triển khai bốn nhiệm vụ trọng tâm.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng. (Ảnh: Media Quốc hội).

Thứ nhất, rà soát, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát đầu vào sang kiểm soát đầu ra. 

Thứ hai, bố trí nguồn lực bảo đảm thực hiện ba trụ cột gồm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực, bao gồm nguồn nhân lực hiện có tại các viện, trường và giao nhiệm vụ đào tạo nhân lực cho các trường đại học. 

Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ cách thức triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ, gắn với giải quyết những bài toán lớn của đất nước.

Từ những nhiệm vụ trên, Phó Thủ tướng cho biết, Việt Nam đã đạt được một số kết quả đáng khích lệ, thể hiện qua các chỉ số đánh giá quốc tế.

Cụ thể, Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026 do Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới công bố, Việt Nam đứng thứ 43 trong số 139 quốc gia, tăng một bậc so với năm 2025.

Đặc biệt, Chỉ số Xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026 do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) công bố mới nhất, Việt Nam xếp thứ 37 trong số 70 nền kinh tế, đứng thứ 3 khu vực Đông Nam Á. Theo Phó Thủ tướng, kết quả này đã đạt mục tiêu đến năm 2030 mà Nghị quyết 57 đề ra.

Bên cạnh đó, năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) năm 2025 tăng 4,51%, đóng góp 56,3% vào tăng trưởng GDP. Năm 2026, dự kiến tốc độ tăng trưởng TFP đạt khoảng 5,5-5,8%, tiếp tục đóng góp khoảng 55-58% vào tăng trưởng.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, qua ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Chính phủ cũng nhận diện nhiều tồn tại, bất cập cần tập trung giải quyết. Những vấn đề này liên quan đến nguồn kinh phí, nguồn lực chiến lược; thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ; hệ thống phòng thí nghiệm; đột phá trong nghiên cứu; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hoạt động nghiên cứu khoa học của doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như việc kiến tạo đầu tư công nghệ cho doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng thẳng thắn nhìn nhận, nghiên cứu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là lĩnh vực khó, không thể giải quyết trong thời gian ngắn như một số lĩnh vực khác mà cần có thời gian để tạo ra sản phẩm và kết quả cụ thể. Chính phủ mong nhận được sự chia sẻ, đồng hành của các đại biểu Quốc hội trong quá trình triển khai.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Lê Minh Hưng; Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú; Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài tham dự phiên chất vấn của Quốc hội chiều 12/11. (Ảnh: Media Quốc hội).

Làm rõ quan điểm của Chính phủ trước những vấn đề được đại biểu quan tâm, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, nhiệm vụ công nghệ chiến lược và nghiên cứu khoa học công nghệ trước hết phải hướng đến giải quyết những bài toán lớn của đất nước.

Theo đó, nghiên cứu khoa học phải gắn với cải thiện đời sống người dân, nâng cao chất lượng cuộc sống, tăng năng suất lao động và giải quyết những yêu cầu thực tiễn đặt ra từ người dân, doanh nghiệp.

Riêng đối với công nghệ chiến lược, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, Chính phủ đã có sự đổi mới quyết liệt trong cách tiếp cận và tổ chức thực hiện. Lần đầu tiên, Chính phủ xác định 20 bài toán lớn, 30 sản phẩm và lựa chọn 10 bộ trưởng gắn trách nhiệm trực tiếp với việc giải quyết các bài toán công nghệ chiến lược.

Trên cơ sở đó, các bộ trưởng đã phê duyệt nhiệm vụ, lựa chọn cơ quan chủ trì và doanh nghiệp tham gia triển khai. Đáng chú ý, lần đầu tiên Chính phủ áp dụng cơ chế cấp kinh phí cho doanh nghiệp chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu công nghệ chiến lược.

Đến nay, Chính phủ đã phê duyệt khoảng 19 nhiệm vụ. Phó Thủ tướng đánh giá, dù kết quả còn chậm, nhưng cách làm và bước đi hiện nay là đúng hướng. Ông tin tưởng thời gian tới, Việt Nam sẽ có được những công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược như mục tiêu Nghị quyết 57 cũng như chỉ đạo của Tổng Bí thư.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu quan tâm là thương mại hóa, đưa kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ vào cuộc sống. Theo Phó Thủ tướng, thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều nghiên cứu khoa học chưa gắn chặt với doanh nghiệp và đầu ra sản phẩm.

Nếu trước đây, các viện, trường đề xuất đề án nghiên cứu và Nhà nước cấp kinh phí thực hiện thì thời gian tới, cách tiếp cận sẽ thay đổi theo hướng kiên quyết gắn hoạt động nghiên cứu khoa học với triển khai thương mại hóa sản phẩm.

Đối với trí tuệ nhân tạo (AI), Phó Thủ tướng đánh giá đây là bước đột phá có khả năng tạo ra năng suất, tri thức và năng lực sáng tạo mới. Tuy nhiên, công nghệ này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đòi hỏi phải tính toán thận trọng trong quá trình ứng dụng và khai thác.

Quan điểm của Chính phủ là phát triển, sử dụng AI phải gắn với bảo đảm chủ quyền, an ninh, an toàn, lấy người dân làm trung tâm và từng bước làm chủ công nghệ. Việt Nam cần phát triển các sản phẩm AI mang thương hiệu "Make in Vietnam".

Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát việc sử dụng AI ở mức độ mà Việt Nam có thể làm chủ công nghệ. Vì vậy, trong quá trình ban hành khung kiến trúc quốc gia số cũng như triển khai các nhiệm vụ liên quan, Chính phủ đã cân nhắc kỹ các yêu cầu về AI, đặc biệt là bảo đảm an ninh, an toàn trong sử dụng trí tuệ nhân tạo.