Làm mới chất liệu dân gian, khơi mở bản sắc nhạc Việt

Tôn vinh bản sắc văn hóa

Trong hơn 180 phút nhạc hội Dân chơi dân ca của ca sĩ Phương Mỹ Chi vừa qua, bên cạnh âm nhạc, nghệ thuật múa rối cạn đã được đưa vào thành mạch dẫn sân khấu. Hệ thống hình ảnh, ánh sáng, thiết kế sân khấu liên tục chuyển đổi theo hành trình từ Bắc vào Nam.

Không khí lễ hội bản làng miền Bắc được chuyển hóa thành ngôn ngữ sân khấu trẻ trung qua tiết mục Chọn mặt gửi vàng với sáo mèo, điệu nhảy sạp, múa xòe; bản mashup Đẩy xe bò - Vũ trụ có anh lấy cảm hứng từ dân ca quan họ và ca trù; Thử lòng quân tử đưa chất liệu hát xoan cùng trích đoạn xoan cổ Xin Huê Đố Huê vào bản phối đương đại…

Đặc biệt, tiết mục Dắt anh chơi hội mở ra không gian tín ngưỡng của cộng đồng ngư dân miền biển với sự tham gia của đoàn hò Bả trạo Long Minh Ban (phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng), đưa những nét đặc trưng của lễ cầu ngư lên sân khấu.

Ở chuỗi concert Anh trai vượt ngàn chông gai 2026 tại TPHCM, chương nội dung Cội nguồn là một điểm nhấn, nơi chất liệu dân gian được đặt vào không gian đại nhạc hội hiện đại.

Chương nhạc được xây dựng từ chuỗi ca khúc Trên đất mình, Đại khải hoàn, Chim sáo ngày xưa, Lý ngựa ô (Huế), Tích tịch tình tang, Tiếng ru cội nguồn… Mỗi tiết mục tiếp cận văn hóa theo góc nhìn riêng, được thể hiện bởi đội hình đông đảo nghệ sĩ cùng cách phối khí hoành tráng, phù hợp sân khấu quy mô lớn.

Trước đó, chất liệu dân gian cũng xuất hiện tại Chị Đẹp concert qua việc khai thác chầu văn, dân ca vùng cao, dân ca miền Trung trong các tiết mục Phong nữ - Cô Đôi thượng ngàn, Inh lả ơi, Giận mà thương…, hay tại V concert - Rạng rỡ Việt Nam với các tiết mục Bắc Bling, Cô Sáu Sơn Trang, Bài ca đất phương Nam…

Phối hợp để tạo nên chiều sâu, giàu bản sắc

Từ ca khúc, album đến sân khấu đại nhạc hội, thế giới âm nhạc được mở rộng bằng không gian, âm thanh, ánh sáng, mỹ thuật, phục trang, kiến trúc, nghệ thuật trình diễn và công nghệ sân khấu. Một sản phẩm âm nhạc có thể trở thành trải nghiệm văn hóa đa giác quan, tạo sợi dây kết nối giữa bản sắc dân tộc và thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, để hành trình ấy có chiều sâu và tránh rơi vào việc sử dụng chất liệu dân gian một cách hời hợt, đòi hỏi sự phối hợp tốt nhất của nghệ sĩ và nhà sản xuất âm nhạc, đạo diễn sân khấu, biên đạo múa, họa sĩ thiết kế mỹ thuật, chuyên gia phục trang… Đặc biệt, quá trình sáng tạo cần có sự tham gia của những người am hiểu và trực tiếp thực hành di sản. Nghệ nhân, nghệ sĩ truyền thống, các đoàn nghệ thuật và người gìn giữ văn hóa địa phương xuất hiện không để trình diễn vài động tác hay âm thanh đặc trưng, mà có thể trở thành những người truyền nghề, hướng dẫn và cung cấp tri thức thực hành cho ê-kíp.

Ở nhạc hội Dân chơi dân ca, Phương Mỹ Chi kết nối cố vấn văn hóa - TS Lương Thị Thu Hường, NSƯT Trinh Trinh, ThS Thạch Thị Út Linh…

Tiết mục Thử lòng quân tử đưa chất liệu hát xoan vào bản phối đương đại của Phương Mỹ Chi tại Nhạc hội Dân chơi dân ca. Ảnh: NVCC

Tại Anh trai vượt ngàn chông gai 2026, để đưa múa rối nước truyền thống lên sân khấu, ê-kíp chương trình đã phối hợp các nghệ sĩ múa rối tại Nhà hát Múa rối nước. Đây là những ví dụ cho thấy việc đưa di sản vào đại nhạc hội đòi hỏi sự cộng tác thực chất với những người có chuyên môn.

Khi nghệ sĩ đương đại cùng học hỏi, tập luyện với nghệ sĩ truyền thống, sự kết hợp mới có cơ sở để tạo nên hình thức trình diễn vừa mới mẻ vừa tôn trọng nguyên bản.

Bản sắc của nhạc Việt trong không gian đại nhạc hội nằm ở cách nghệ sĩ đối thoại với di sản, ở sự cộng hưởng giữa cảm hứng sáng tạo và tri thức chuyên môn, giữa công nghệ hiện đại và kinh nghiệm của những người gìn giữ văn hóa. Khi có sự kết nối đúng nghĩa, chất liệu dân gian không bị đóng khung trong hoài niệm mà tiếp tục được trao truyền, làm mới và có đời sống riêng trong lòng khán giả.