Làm rõ khả năng cân đối nguồn lực cho dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội

Sáng 6/8, Quốc hội đã nghe Tờ trình, Báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng

Theo Tờ trình của Chính phủ, việc sớm đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội là cấp thiết nhằm hiện thực hóa chủ trương, định hướng của Đảng, các nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị; phát triển hành lang kinh tế gắn với Vành đai 5, có vai trò quan trọng đối với Vùng Thủ đô nói chung và Thủ đô Hà Nội nói riêng.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày tờ trình tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Dự án có chiều dài khoảng 349 km, đi qua địa bàn 7 địa phương gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Tuyến chính cao tốc có quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120 km/giờ; đường song hành có quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80 km/giờ.

Phạm vi giải phóng mặt bằng được thực hiện trên toàn bộ quy mô mặt cắt ngang Vành đai 5. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.011 ha, gồm 1.776 ha đất trồng lúa, 465 ha đất ở, 210 ha đất lâm nghiệp và 1.560 ha đất khác. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng. Toàn bộ dự án dự kiến được chia thành 22 dự án thành phần.

Chính phủ cho biết dự án đã được nghiên cứu theo cả phương thức đối tác công tư và hình thức đầu tư công. Tuy nhiên, kết quả tính toán sơ bộ cho thấy phương án tài chính đối với phương thức PPP chưa bảo đảm tính khả thi.

Trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm của các hình thức đầu tư, Chính phủ đề xuất trước mắt đầu tư dự án theo hình thức đầu tư công và triển khai thu phí sau khi hoàn thành, tương tự dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, các cơ quan chức năng sẽ tiếp tục nghiên cứu khả năng đầu tư theo phương thức PPP.

Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 288.268 tỷ đồng. Trong đó, phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách trung ương; phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách địa phương.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Chính phủ dự kiến bố trí cho dự án khoảng 59.700 tỷ đồng. Theo phương án phân kỳ, toàn bộ tuyến đường dài 349 km sẽ được chuẩn bị đầu tư để làm cơ sở huy động nguồn vốn.

Đối với phần tuyến chính cao tốc, dự án sẽ ưu tiên đầu tư khoảng 116 km đoạn tuyến phía Đông, từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn. Đoạn tuyến này được đầu tư công với quy mô 6 làn xe.

Dự án dự kiến được chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, bắt đầu thực hiện từ năm 2027. Những đoạn được cân đối đủ vốn dự kiến cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác từ năm 2031. Đối với các đoạn còn lại, trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tiếp tục huy động các nguồn vốn để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Tờ trình của Chính phủ cũng đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt. Trong đó, 8 chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án. Hai chính sách mới gồm chính sách bồi thường, hỗ trợ đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Đức Thanh

Thẩm tra hồ sơ dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, thống nhất số liệu giữa các tài liệu; làm rõ phạm vi thu hồi đất, số hộ bị ảnh hưởng, nhu cầu tái định cư và các đối tượng yếu thế để bảo đảm tính đầy đủ, chính xác của hồ sơ.

Về tổng mức đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục cập nhật suất vốn đầu tư, đơn giá, chi phí dự phòng và các yếu tố biến động giá, bảo đảm sát thực tế, hạn chế phải điều chỉnh trong quá trình thực hiện.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Chính phủ bổ sung, làm rõ nguồn vốn, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng cân đối và bố trí vốn của ngân sách trung ương, ngân sách địa phương theo từng giai đoạn. Trong đó, cần đặc biệt làm rõ khả năng cân đối của những địa phương dự kiến được giao bố trí số vốn lớn như Hà Nội, Hải Phòng và cung cấp căn cứ chứng minh khả năng cân đối vốn, làm cơ sở đánh giá tính khả thi của dự án.

Cùng với đó, cần đánh giá kỹ tác động của dự án đến kế hoạch đầu tư công trung hạn và nhu cầu vốn dành cho nhiều dự án quan trọng quốc gia khác được triển khai đồng thời trong cùng giai đoạn.

Ngoài ra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị bổ sung văn bản cam kết của đủ 7 địa phương có dự án đi qua về khả năng, tiến độ bố trí ngân sách địa phương cho phần đường song hành và công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; báo cáo Quốc hội trước khi thông qua chủ trương đầu tư dự án.Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị phân tích đầy đủ hơn về hiệu quả đầu tư, thời gian hoàn vốn, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công và hiệu quả khai thác trong từng giai đoạn, nhất là nguy cơ giảm hiệu quả nếu các dự án kết nối triển khai chậm.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Đức Thanh

Nguồn vốn sau năm 2030 chưa được xác định cụ thể

Vấn đề cân đối nguồn lực cho dự án là một trong những băn khoăn của các đại biểu khi thảo luận tại tổ sáng 6/8.

Theo đại biểu Nguyễn Tuấn Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Cần Thơ, nhu cầu vốn ngân sách trung ương để bồi thường, giải phóng mặt bằng và đầu tư tuyến đường chính khoảng 215.192 tỷ đồng. Tuy nhiên, trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Tài chính mới dự kiến cân đối được 59.700 tỷ đồng, tương đương khoảng 27% nhu cầu vốn, để xây dựng tuyến cao tốc chính. Phần thiếu hụt lên tới khoảng 155.000 tỷ đồng, chiếm hơn 70% tổng nhu cầu.

Đại biểu dẫn quy định của Luật Đầu tư công, theo đó việc quyết định chủ trương đầu tư phải phù hợp với khả năng cân đối nguồn vốn; việc bố trí vốn phải bảo đảm đủ để hoàn thành dự án theo tiến độ được phê duyệt.

“Việc trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư khi nguồn vốn thực tế còn thiếu khoảng 72% nhu cầu cần được cân nhắc, làm rõ hơn để tránh nguy cơ dự án không thể triển khai hoặc phải kéo dài tiến độ thực hiện” - đại biểu Nguyễn Tuấn Anh đề nghị.

Cùng quan tâm đến tính khả thi của phương án huy động vốn, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh, cho biết nhu cầu vốn của dự án sau năm 2030 còn khoảng 155.492 tỷ đồng nhưng chưa xác định được nguồn vốn cụ thể.

Trong khi đó, Chính phủ đặt mục tiêu hoàn thành dự án trước năm 2035. Theo đại biểu, việc chưa xác định rõ nguồn vốn cho giai đoạn 2031 - 2035 sẽ ảnh hưởng đến tính khả thi của mục tiêu này. Chính phủ cần làm rõ nguyên tắc, thứ tự ưu tiên và lộ trình huy động, bố trí nguồn vốn cho giai đoạn tiếp theo nhằm bảo đảm tiến độ thực hiện, tránh tình trạng dự án kéo dài hoặc đầu tư dở dang.

Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ cũng lưu ý, ngân sách địa phương dự kiến phải bố trí hơn 73.000 tỷ đồng cho dự án, đây là khoản kinh phí rất lớn. Thực tiễn triển khai các dự án đầu tư công thời gian qua cho thấy việc điều chỉnh tổng mức đầu tư vẫn diễn ra khá phổ biến, do đó cần đánh giá kỹ khả năng cân đối nguồn lực của các địa phương.

Hiện mới có một số địa phương có văn bản cam kết bố trí vốn. Vì vậy, đại biểu đề nghị các địa phương còn lại sớm rà soát, tính toán và có cam kết cụ thể về khả năng, tiến độ bố trí ngân sách địa phương, bảo đảm đồng bộ với công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; báo cáo Quốc hội trước khi thông qua chủ trương đầu tư dự án.