Làm rõ mục tiêu, tránh chồng chéo nguồn lực phòng, chống ma túy và tội phạm

Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị rà soát kỹ hệ thống chỉ tiêu, tránh trùng lặp nội dung chi ngân sách, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan và bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Tránh trùng lặp nguồn vốn

Đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) cho rằng việc tích hợp Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đã được Quốc hội phê duyệt với nội dung phòng, chống tội phạm là hướng đi phù hợp. Cách làm này giúp tập trung nguồn lực, giảm đầu mối, tăng cường phối hợp và nâng cao hiệu quả thực hiện.

Đại biểu đặc biệt đồng tình với việc chương trình chú trọng các loại tội phạm mới, đang diễn biến phức tạp như tội phạm trên không gian mạng, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát một số mục tiêu, chỉ tiêu do có nội dung chưa rõ về nội hàm, phương pháp đo lường hoặc chưa đủ cơ sở bảo đảm tính khả thi như mục tiêu đến năm 2030 có 100% băng nhóm tội phạm được nhận diện, phát hiện, quản lý; 100% cơ sở, khu vực, địa điểm ô nhiễm nghiêm trọng về môi trường được chuyển hóa xanh.

Theo đại biểu, tội phạm khi đã được phát hiện phải được xử lý, chứ không phải tiếp tục đặt vấn đề quản lý. Chương trình có nhiệm vụ đấu tranh với tội phạm về môi trường, nhưng không phải là chương trình trực tiếp giải quyết toàn bộ vấn đề ô nhiễm môi trường. Vì vậy, cần xác định đúng phạm vi trách nhiệm, tránh đưa vào những mục tiêu vượt quá chức năng, nhiệm vụ của chương trình.

Một vấn đề khác được đại biểu Trần Văn Lâm đặc biệt lưu ý là nguy cơ trùng lặp nội dung chi. Với tổng kinh phí 45.000 tỷ đồng cho giai đoạn 2026-2030, chương trình dự kiến đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, hệ thống công nghệ thông tin, phương tiện nghiệp vụ. Đại biểu đồng tình với yêu cầu hiện đại hóa năng lực của các cơ quan thực hiện nhiệm vụ, nhưng cho rằng cần chi đúng vào những nội dung chưa có, tránh việc lãng phí hoặc chi trùng.

Đại biểu dẫn chứng hệ thống cơ sở dữ liệu, hạ tầng công nghệ thông tin, thiết bị phục vụ quản lý nhà nước về an ninh, trật tự của ngành Công an đã được đầu tư từ nhiều nguồn. Hệ thống camera an ninh ở cơ sở cũng có nội dung giao thoa với chương trình xây dựng nông thôn mới. Do đó, đại biểu đề nghị Quốc hội giao Chính phủ rà soát các nội dung chi trước khi phê duyệt, phân bổ kinh phí hằng năm, bảo đảm đầu tư đúng, trúng, không trùng lặp nhưng cũng không để thiếu nguồn lực thực hiện nhiệm vụ.

Đáng chú ý, đại biểu Trần Văn Lâm bày tỏ quan ngại về tiến độ giải ngân vốn. Đến nay, gần hết năm 2026, chương trình phòng, chống ma túy mới giải ngân được 1,79%, trong khi hai năm 2027 và 2028 đặt mục tiêu giải ngân 57% tổng kinh phí của cả giai đoạn. Đây là áp lực rất lớn, đòi hỏi Chính phủ và các bộ, ngành phải có kế hoạch giải ngân chi tiết, sát thực tế, làm rõ khả năng triển khai từng dự án.
Cùng quan tâm đến tính khả thi của chương trình, đại biểu Trần Đình Gia (Hà Tĩnh) đề nghị làm rõ phạm vi đối tượng, phương pháp xác định các chỉ tiêu về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phòng, chống tội phạm và áp dụng giám sát điện tử đối với người chấp hành án hình sự tại cộng đồng. Việc đặt ra các mục tiêu này cần gắn với quy định pháp luật, điều kiện hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực, kinh phí và năng lực tổ chức thực hiện của các địa phương.

Phòng ngừa từ cơ sở, xác định rõ trách nhiệm từng cấp, từng ngành

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) đồng tình với chủ trương tích hợp hai nội dung phòng, chống ma túy và phòng, chống tội phạm, cho rằng đây là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn. Tội phạm ma túy có mối liên hệ chặt chẽ với tội phạm hình sự và nhiều loại tội phạm khác, được xác định là tội phạm nguồn của các loại tội phạm. Trong bối cảnh tội phạm sử dụng công nghệ cao ngày càng phức tạp, mối liên hệ giữa các loại tội phạm này càng đan xen.

Đại biểu nhấn mạnh phòng, chống ma túy không chỉ dừng ở điều tra, xử lý tội phạm mà còn bao gồm quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, xác định tình trạng nghiện, cai nghiện, điều trị, quản lý sau cai, tư vấn và hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng. Đây là những nhiệm vụ mang tính y tế, xã hội và quản lý hành chính chuyên ngành, không thể thu hẹp trong khái niệm đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Từ thực tiễn đó, đại biểu cho rằng chính quyền cấp xã giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong quản lý người nghiện, phát hiện người sử dụng trái phép chất ma túy, tổ chức cai nghiện và quản lý sau cai. Đại biểu nhất trí với mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu có 50% xã, phường, đặc khu không có ma túy, đồng thời nhấn mạnh cần phát huy trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong kiểm soát nguồn cầu ma túy, bên cạnh đấu tranh với các đường dây sản xuất, vận chuyển, cung cấp ma tuý từ bên ngoài.

Đồng quan điểm, đại biểu Bùi Trung Thành (Hải Phòng) đề nghị chuyển mạnh tư duy từ xử lý sang chủ động phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa và từ cơ sở. Bên cạnh xử lý nghiêm hành vi vi phạm, cần đầu tư có hệ thống cho việc nhận diện nguyên nhân, điều kiện, địa bàn và nhóm người có nguy cơ để can thiệp sớm. Phòng ngừa từ sớm, từ xa phải có căn cứ, có trọng tâm, gắn với quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Cách tiếp cận này đòi hỏi kết hợp giữa truyền thông, giáo dục, trợ giúp pháp lý, hòa giải và quản lý địa bàn, dữ liệu cảnh báo và các biện pháp nghiệp vụ đúng quy định của pháp luật; không đồng nhất với việc mở rộng các biện pháp cưỡng chế.

Đối với mục tiêu xây dựng xã, phường, đặc khu không ma túy, đại biểu Bùi Trung Thành cho rằng cấp xã phải là nơi trực tiếp phát hiện nguy cơ, tổ chức phòng ngừa và huy động người dân tham gia ngay từ đầu, thay vì chỉ tiếp nhận kết quả của các biện pháp đấu tranh, xử lý. Việc công nhận địa bàn không ma túy cần dựa trên tiêu chí rõ ràng, thống nhất, có cơ chế rà soát, kiểm tra và duy trì kết quả, không nên để sức ép dẫn đến tâm lý né tránh về trách nhiệm của người sử dụng trái phép chất ma túy hoặc không báo cáo đầy đủ về vụ việc.

“Một địa bàn làm tốt công tác phát hiện, quản lý, điều trị và hỗ trợ người nghiện cần được nhìn nhận bằng chất lượng quản trị nguy cơ, không chỉ bằng con số mang tính hình thức”, đại biểu lưu ý.

Bên cạnh phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, đại biểu đề nghị chú trọng bảo vệ người bị hại, trẻ em và các nhóm yếu thế. Chương trình cần bảo đảm người thuộc diện trợ giúp pháp lý được tiếp cận thông tin, dịch vụ hỗ trợ đúng thời điểm, đúng nhu cầu.

Đại biểu Trần Đình Gia (Hà Tĩnh) đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp, phân công trách nhiệm giữa các cơ quan bởi chương trình không chỉ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm mà còn bao gồm nhiều nhiệm vụ về y tế, cai nghiện, giáo dục, truyền thông, trợ giúp pháp lý, quản lý xã hội và ứng dụng công nghệ. Nếu không xác định rõ nhiệm vụ của từng cơ quan rất dễ xảy ra tình trạng nhiệm vụ liên ngành nhưng thiếu cơ quan chịu trách nhiệm chính.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về thẩm quyền điều chỉnh kinh phí, vốn trong dự thảo nghị quyết để bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức chính quyền địa phương, tránh phát sinh vướng mắc khi triển khai.