Làm rõ quan hệ lao động để bảo đảm quyền lợi tài xế xe công nghệ

Chiều 21-10, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH được Quốc hội cho ý kiến tại phiên thảo luận tổ.

Thảo luận về quy định mở rộng diện bao phủ BHXH bắt buộc đối với người làm việc trên nền tảng số, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, đây là chủ trương đúng đắn theo Nghị quyết số 28-NQ/TW (ngày 23-5-2018 về cải cách chính sách BHXH), hướng tới mục tiêu xây dựng hệ thống BHXH đa tầng, linh hoạt và bao phủ toàn dân. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, quy định hiện hành trong dự thảo còn quá rộng, chưa làm rõ ai đóng, đóng trên thu nhập nào và trách nhiệm của đơn vị chủ quản nền tảng ra sao.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, quy định bắt buộc khi chưa xác định rõ đối tượng sẽ khó thực thi, dễ phát sinh tranh chấp. Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ đối tượng và lộ trình áp dụng, có thể nghiên cứu thực hiện từ năm 2028, khi hoàn thiện pháp luật lao động và kết nối dữ liệu giữa cơ quan BHXH, thuế và các nền tảng số. Trường hợp chưa rõ hoặc chưa đạt đồng thuận, cần giữ quy định hiện hành.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn góp ý về quy định mở rộng diện bao phủ BHXH bắt buộc. Ảnh: QUANG PHÚC

Đồng quan điểm, ĐB Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nhận định, lao động tự do, tài xế xe công nghệ, người giao hàng đang lo ngại thu nhập bấp bênh nhưng vẫn phải đóng BHXH bắt buộc. ĐB lưu ý, dự luật chưa quy định rõ tiêu chí về đối tượng, căn cứ đóng và trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng mà giao cho cấp dưới quy định sẽ khó bảo đảm tính khả thi. ĐB đề nghị bổ sung các tiêu chí cụ thể vào luật, và lùi thời điểm áp dụng sang năm 2028 hoặc muộn hơn để hoàn thiện hạ tầng dữ liệu.

Ở góc nhìn khác, ĐB Trần Thị Diệu Thúy, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐB Quốc hội TPHCM, chỉ ra rằng dù ký kết dưới hình thức “hợp đồng hợp tác”, doanh nghiệp vận hành nền tảng (Grab, Be…) vẫn nắm quyền kiểm soát thông qua việc quy định thời gian làm việc, phân bổ đơn hàng, khấu trừ thu nhập, áp dụng cơ chế thưởng phạt, yêu cầu tài xế chịu chi phí khuyến mãi (voucher) và đơn phương khóa tài khoản.

“Đây thực chất là quan hệ lao động chứ không phải quan hệ hợp tác bình đẳng”, ĐB Trần Thị Diệu Thúy nhận định, đồng thời đề xuất đưa tài xế xe công nghệ vào diện tham gia BHXH bắt buộc, với cơ chế đóng góp giữa ba bên: doanh nghiệp nền tảng trích nộp theo tỷ lệ thu nhập chi trả cho tài xế, người lao động đóng góp và Nhà nước hỗ trợ.

ĐB Trần Thị Diệu Thúy (TPHCM) phát biểu tại phiên thảo luận tổ, chiều 21-10. Ảnh: QUANG PHÚC

ĐB Trần Thị Diệu Thúy tán thành giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định bổ sung đối tượng tham gia BHXH bắt buộc theo từng thời điểm. Tuy nhiên, ĐB đề xuất quy định cụ thể thời hạn rà soát: Định kỳ 1 năm/lần, Chính phủ đánh giá và trình cấp có thẩm quyền bổ sung các nhóm lao động mới, kịp thời mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội, bảo đảm quyền lợi người lao động.

ĐB Trần Thị Diệu Thúy lưu ý, để đưa lao động trên nền tảng số vào diện tham gia BHXH bắt buộc, cần sửa đổi đồng bộ Luật Việc làm, Bộ luật Lao động và Luật BHXH. Trong đó, Luật Việc làm và Bộ luật Lao động cần công nhận đây là một nhóm lao động chính thức, tạo cơ sở pháp lý để Luật BHXH điều chỉnh.

Cùng với đó, cơ quan quản lý nhà nước về lao động ở địa phương phải được cung cấp và quản lý đầy đủ danh sách lao động nền tảng số đang hoạt động trên địa bàn, tạo cơ sở pháp lý cho cơ quan chức năng và công đoàn can thiệp, hỗ trợ giải quyết tranh chấp quyền lợi hoặc ngưng việc tập thể.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tổ ĐB Quốc hội TPHCM, chiều 21-10. Ảnh: QUANG PHÚC

Đánh giá về danh mục đầu tư Quỹ BHXH, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh quy mô quỹ hiện đạt trên 1,5 triệu tỷ đồng, với hơn 82% gửi trái phiếu Chính phủ, lãi suất bình quân 3,72%/năm, xấp xỉ Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) khiến quỹ gần như không tăng trưởng thực.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đây là tiền tích lũy của hàng chục triệu người lao động nên tuyệt đối không được đánh đổi an toàn lấy lợi suất. Đồng chí Trần Thanh Mẫn yêu cầu quán triệt 4 nguyên tắc: an toàn là tiên quyết; bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; hiệu quả là bắt buộc; minh bạch trách nhiệm là cơ chế bảo đảm. Dự luật phải quy định bộ tiêu chí định lượng chuẩn mực, không thiết kế cơ chế riêng hay ngoại lệ cho bất kỳ ngân hàng nào.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý các quy định về quyền, nghĩa vụ và thời điểm phát sinh quyền lợi của người thụ hưởng phải tiếp tục được giữ trong luật, không chuyển toàn bộ thẩm quyền sang văn bản dưới luật.