Làm rõ thẩm quyền cấp phép trong hành lang bảo vệ công trình an ninh quốc gia

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đại biểu Quốc hội TP Hà Nội phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Đóng góp ý kiến để góp phần hoàn thiện dự thảo Luật, các đại biểu cơ bản thống nhất với các nội dung của dự thảo, cho rằng dự thảo Luật đã kịp thời khắc phục, xử lý những hạn chế, vướng mắc, bất cập trong xác định danh mục công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia; bắt kịp sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ và đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, an ninh chính quyền trong tình hình mới; phân công, phân cấp trách nhiệm cho các lực lượng chức năng và tổ chức thực hiện công tác bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.

Cho ý kiến đối với dự án Luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ không chỉ đối với công trình mà cả các hoạt động thiết yếu gắn với công trình, nhất là hệ thống điện, giao thông, dữ liệu có ảnh hưởng đến nhiều ngành, nhiều địa phương và đời sống nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị xác định rõ tiêu chí đưa công trình vào danh mục bảo vệ, phân loại theo mức độ thiết yếu, hậu quả nếu gián đoạn hoạt động và quy định cụ thể trách nhiệm cập nhật danh mục để tránh vừa phân tán nguồn lực, vừa bỏ sót nguy cơ mất an ninh, an toàn. Trong bối cảnh chuyển đổi số, cần bổ sung các yêu cầu bảo vệ đồng bộ công trình, dữ liệu và hệ thống điều khiển; tăng cường phòng, chống tấn công mạng, quy định rõ đầu mối điều phối, cơ chế chỉ đạo và trách nhiệm của từng cơ quan trong quản lý, vận hành công trình.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đại biểu Quốc hội TP Hà Nội phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Đồng thời, dự thảo Luật cần tạo cơ sở để xử lý kịp thời các tình huống khẩn cấp nhưng phải quy định chặt chẽ điều kiện, thẩm quyền, phạm vi, thời hạn áp dụng các biện pháp bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo quy định của pháp luật. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý việc xác lập hành lang bảo vệ công trình phải hài hòa với quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, quy định rõ cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và phát huy vai trò của người dân trong công tác bảo vệ công trình.

Khẳng định việc xác lập hành lang bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là biện pháp bắt buộc để phòng ngừa nguy cơ xâm hại từ sớm, từ xa, tuy nhiên, khi rà soát quy định về biện pháp áp dụng đối với hành lang bảo vệ quy định tại khoản 2 Điều 29, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) nhận thấy có bất cập pháp lý và thực tiễn, cụ thể là nội dung liên quan đến thẩm quyền hạn chế quyền con người, quyền công dân và nguy cơ phát sinh cơ chế "xin - cho".

Đại biểu nêu rõ, theo quy định tại khoản 2 Điều 14 Hiến pháp, quyền con người, quyền công dân (trong đó có quyền tự do cư trú, quyền tự do kinh doanh) chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Tuy nhiên, khoản 2 Điều 29 lại trao quyền chấp thuận, cho phép hạn chế quyền cư trú, sản xuất, kinh doanh cho "cơ quan, tổ chức quản lý công trình".

Trên thực tế, phần lớn các công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia (như hệ thống truyền tải điện, nhà máy năng lượng, viễn thông, kho xăng dầu, logistics...) do các doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp kinh tế trực tiếp quản lý, vận hành. Theo đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà, việc trao thẩm quyền quản lý hành chính mang tính công quyền cho một pháp nhân kinh tế để quyết định người dân có được cư trú, kinh doanh hay không, là chưa thực sự phù hợp với bản chất quản lý nhà nước, biến một chủ thể kinh doanh bình đẳng thành cơ quan có quyền tài phán hành chính đối với người dân.

Bất cập thứ hai được đại biểu thành phố Hà Nội đề cập là nguy cơ phát sinh một loại "giấy phép con" tùy nghi, triệt tiêu quyền khiếu nại và quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Dự thảo Luật không quy định tiêu chí, trình tự, thủ tục, thời hạn giải quyết và căn cứ từ chối của cơ quan, tổ chức quản lý công trình. Trong khi doanh nghiệp quản lý công trình không phải là cơ quan hành chính nhà nước, người đứng đầu doanh nghiệp không ban hành quyết định hành chính, do đó nếu doanh nghiệp tùy tiện từ chối hoặc gây khó khăn, người dân hoàn toàn không có cơ sở thực hiện quyền khiếu nại theo Luật Khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính theo Luật Tố tụng hành chính. Đại biểu nhấn mạnh, điều này tiềm ẩn nguy cơ nhũng nhiễu, tiêu cực, cản trở quyền tự do kinh doanh và làm phát sinh xung đột xã hội phức tạp tại các địa bàn có hành lang bảo vệ công trình.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, bảo đảm tính minh bạch, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 29 theo hướng: “Việc cư trú, sản xuất, kinh doanh trong khu vực hành lang bảo vệ công trình quan trọng khác liên quan đến an ninh quốc gia phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật an toàn, phương án bảo vệ công trình và được Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền cấp phép sau khi có ý kiến chuyên môn bằng văn bản của cơ quan Công an có thẩm quyền và cơ quan, tổ chức trực tiếp quản lý công trình. Chính phủ quy định chi tiết trình tự, thủ tục, thời hạn cấp phép, việc công khai quy hoạch hành lang và cơ chế giải quyết khiếu nại của tổ chức, cá nhân”.

Thảo luận tại tổ, đại biểu Phạm Minh Tuấn (Khánh Hòa) đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung một khoản tại Điều 41 của dự thảo Luật về trách nhiệm quản lý Nhà nước bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. Theo đó, quy định thêm Bộ Quốc phòng chỉ đạo các lực lượng thuộc thẩm quyền có liên quan phối hợp bảo vệ các công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia nằm ở các vùng biên giới, hải đảo, thềm lục địa, phối hợp kiểm soát không phận, thiết bị bay không người lái vi phạm vùng trời của công trình. Lý giải cho đề xuất này, đại biểu cho rằng, có những công trình quan trọng trên địa bàn đặc thù không thuộc công trình quốc phòng, khu quân sự, như giếng khoan dầu khí, cáp quang trên biển, các công trình quan trọng nằm ở khu vực vành đai biên giới...