Lần đầu công bố hai tác phẩm được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh của danh họa Tô Ngọc Vân

Triển lãm do nhà sưu tập Vũ Đặng Hải Yến (Yến Vũ) phối hợp với gia đình danh hoạ tổ chức, nhân kỷ niệm 120 năm ngày sinh danh họa Tô Ngọc Vân (1906-2026) và 30 năm ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (1996-2026).

BTC ra mắt, công bố 2 tác phẩm "Xưởng quân giới" và "Bừa trên đồi"

Giá trị đặc biệt của triển lãm không chỉ nằm ở số lượng 141 tác phẩm được giới thiệu, mà còn ở cấu trúc và tính đại diện của bộ sưu tập. Theo danh mục các sáng tác của Tô Ngọc Vân được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật tại Quyết định số 991 KT/CTN ngày 10.9.1996 của Chủ tịch nước, bộ sưu tập hiện lưu giữ 2 trong tổng số 5 tác phẩm độc lập được vinh danh, gồm “Xưởng quân giới” và “Bừa trên đồi”.

Đồng thời, bộ sưu tập còn có một phần tác phẩm thuộc hai bộ ký họa cũng nằm trong danh mục được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh: Bộ tranh ký họa về nông dân trong cải cách ruộng đất (1953) và Bộ tranh ký họa về bộ đội trong Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954).

Sự hiện diện đồng thời của hai tác phẩm độc lập cùng các ký họa thuộc hai bộ tác phẩm được vinh danh đã tạo nên dấu ấn đặc biệt cho triển lãm. Qua đó, công chúng có thêm cơ hội tiếp cận một mạch sáng tác quan trọng của Tô Ngọc Vân trong những năm tháng lịch sử có ý nghĩa quyết định đối với đất nước cũng như sự phát triển của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam.

Tác phẩm "Bừa trên đồi”

Tác phẩm "Xưởng quân giới"

“Xưởng quân giới” và “Bừa trên đồi” là hai tác phẩm lần đầu được giới thiệu tới công chúng trong khuôn khổ triển lãm

“Xưởng quân giới” và “Bừa trên đồi” là hai tác phẩm lần đầu được giới thiệu tới công chúng trong khuôn khổ triển lãm. Cả hai đều là những tác phẩm độc lập thuộc danh mục sáng tác đã được Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật cho danh họa Tô Ngọc Vân năm 1996.

Sáng tác năm 1951 trên chất liệu sơn dầu, “Xưởng quân giới” ghi lại không khí lao động, sản xuất quân khí phục vụ cuộc kháng chiến. Trong không gian ấy, người lao động không xuất hiện như những hình ảnh minh họa đơn thuần, mà trở thành chủ thể của hành động, của kỹ năng và tinh thần cống hiến.

Bức tranh cho thấy sự chuyển động mạnh mẽ trong quan niệm nghệ thuật của Tô Ngọc Vân khi ông hướng ngòi bút, cây cọ về hiện thực của đất nước đang trong những năm tháng kháng chiến.

Không còn chỉ tìm kiếm vẻ đẹp trong không gian thị thành hay những hình tượng thiếu nữ quen thuộc của hội họa trước năm 1945, người nghệ sĩ đã bước vào đời sống mới, tìm thấy vẻ đẹp ở những con người bình dị đang trực tiếp góp phần làm nên sức mạnh của dân tộc.

Nếu “Xưởng quân giới” ghi dấu một không gian lao động đặc biệt của thời chiến thì “Bừa trên đồi”, sáng tác năm 1953 bằng chất liệu bột màu, lại đưa người xem đến với đời sống lao động của người nông dân.

Những tác phẩm ký hoạ của Tô Ngọc Vân

Qua những mảng màu cô đọng, bố cục chắc khỏe và không gian đặc trưng của miền đồi núi, tác phẩm không chỉ phản ánh một công việc thường nhật mà còn gợi lên sức bền, sự gắn bó của con người với đất đai và niềm tin vào một cuộc sống mới.

Đặt cạnh nhau, “Xưởng quân giới” và “Bừa trên đồi” cho thấy một hành trình sáng tạo giàu ý nghĩa. Từ xưởng sản xuất quân khí đến nương đồi, từ người công nhân phục vụ kháng chiến đến người nông dân lao động, Tô Ngọc Vân đã phát hiện vẻ đẹp trong chính những con người đang góp phần tạo nên diện mạo của đất nước.

Ông Tô Ngọc Thành - con trai (thứ 4 từ trái sang) và bà Nguyễn Thị Thu Lâm (thứ 5 từ trái sang) - con dâu danh hoạ Tô Ngọc Vân tại triển lãm

Việc lần đầu công bố hai tác phẩm cũng góp phần làm rõ hơn một chặng sáng tác có ý nghĩa cốt lõi trong sự nghiệp của danh họa, đồng thời cho thấy giá trị của những tác phẩm đã được Nhà nước ghi nhận.

Một điểm nhấn khác của triển lãm là phần tác phẩm thuộc Bộ tranh ký họa về nông dân trong cải cách ruộng đất năm 1953 và Bộ tranh ký họa về bộ đội trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Đây cũng là hai bộ tác phẩm nằm trong danh mục sáng tác được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật cho danh hoạ Tô Ngọc Vân.