Lan tỏa ẩm thực bằng nghệ thuật

Khi món ăn trở thành chất liệu nghệ thuật

Nhiều năm qua, Hàn Quốc cho thấy cách một quốc gia có thể lan tỏa văn hóa thông qua ẩm thực đại chúng. Không ít khán giả quốc tế biết đến kim chi, tokbokki, mì tương đen hay rượu soju nhờ phim truyền hình, chương trình giải trí và âm nhạc K-pop. Những món ăn xuất hiện trong các tác phẩm nghệ thuật không đơn thuần là chi tiết minh họa mà trở thành chất liệu kể chuyện, phản ánh đời sống và tạo nên cảm giác gần gũi với khán giả toàn cầu.

Từ đó, các ngành công nghiệp văn hóa của Hàn Quốc tạo thành chuỗi liên kết chặt chẽ giữa điện ảnh, âm nhạc, du lịch và ẩm thực. Một món ăn khi gắn với câu chuyện nghệ thuật hấp dẫn có thể vượt khỏi giá trị vật chất để trở thành biểu tượng văn hóa.

Món bánh bột lọc từng khiến khán giả đi Huế ngay sau khi xem bộ phim "Gái già lắm chiêu 3". Ảnh minh họa

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang hiện diện ngày càng rõ nét. Nhiều nghệ sĩ trẻ không còn xem ẩm thực là “phông nền” mà coi đó như một phần linh hồn của tác phẩm. Những món ăn quen thuộc bước vào phim ảnh, âm nhạc với vai trò lưu giữ ký ức, kể câu chuyện vùng miền và tạo bản sắc văn hóa.

Ẩm thực Việt từng được lan tỏa thông qua các bộ phim: “Mùi đu đủ xanh”, “Mùa hè chiều thẳng đứng”, “Mùi ngò gai”, "Trăng nơi đáy giếng", "Tiệc trăng máu", "Gái già lắm chiêu 3"...

Gần đây, bộ phim “Mùi phở” tiếp tục khai thác chiều sâu văn hóa từ một món ăn tưởng chừng rất quen thuộc. Phở trong phim không chỉ là món ăn nổi tiếng mà còn gắn với ký ức gia đình, nghề truyền đời và niềm tự hào của những con người gìn giữ tinh hoa ẩm thực Việt.

MV “Bắc Bling” của Hòa Minzy là ví dụ điển hình cho xu hướng ấy. Tác phẩm gây chú ý không chỉ bởi âm nhạc mà còn nhờ cách lồng ghép khéo léo những biểu tượng văn hóa Kinh Bắc như quan họ, làng nghề, trầu cau hay các món ăn dân dã.

Trong MV, producer Tuấn Cry có cảnh ăn một món bánh đầy thích thú, khiến nhiều khán giả tò mò về món ăn dân dã này và từ đó món đậu gù Trà Lâm - đặc sản có tuổi đời hàng trăm năm tại đây được nhiều người biết đến.

Hình ảnh của Tuấn Cry trong MV "Bắc Bling" khiến khán giả tò mò về ẩm thực địa phương. Ảnh internet

Từ thành công của món ăn của Bắc Ninh trở nên viral theo MV trên mạng xã hội, Tuấn Cry mới đây tiếp tục phối hợp thực hiện MV “Bà Tuyết hơi non” và đảm nhận sáng tác toàn bộ nhạc và lời, đồng thời đảm nhận sản xuất.

Sản phẩm góp phần kể câu chuyện về tinh thần vượt khó của một người phụ nữ nông dân bước vào thời đại số. Ẩm thực ở đây trở thành cầu nối để truyền tải cảm hứng sống.

Từ thành công của "Bắc Bling", nghệ sĩ Tuấn Cry tiếp tục lan tỏa âm thực qua âm nhạc. Ảnh: Phương Lê

Ở một màu sắc khác, các sản phẩm như “Chàng dâng cá nàng ăn hoa”, “Kungfu phở” hay nhiều dự án âm nhạc mang âm hưởng dân gian đương đại cũng cho thấy nghệ sĩ trẻ đang quan tâm nhiều hơn tới chất liệu bản địa. Họ tìm cách làm mới nghệ thuật bằng những hình ảnh gần gũi của đời sống Việt Nam thay vì chạy theo công thức toàn cầu hóa đơn thuần.

Xu hướng mới của công nghiệp sáng tạo

Anh Nguyễn Mạnh Cường - nhân viên một công ty truyền thông tại Hà Nội cho rằng sự kết hợp giữa nghệ thuật và ẩm thực hiện nay không còn là hiện tượng riêng lẻ mà đang dần trở thành xu hướng của công nghiệp sáng tạo. Trong thời đại số, khán giả không chỉ muốn nghe hay xem mà còn muốn được “sống” trong không gian văn hóa mà tác phẩm tạo ra.

Trong khi đó, Hải Anh - sinh viên trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho biết: "Khi xem một bộ phim có món ăn ngon chúng em rất tò mò muốn thử thưởng thức xem hương vị món ăn đó thế nào. Tương tự như vậy, khi xem một MV có thể khiến khán giả muốn đến thăm vùng đất nơi bài hát được sinh ra. Đó chính là hiệu ứng lan tỏa mà nhiều quốc gia đã tận dụng để quảng bá hình ảnh văn hóa và du lịch".

Việt Nam có lợi thế lớn cho xu hướng này bởi kho tàng ẩm thực phong phú trải dài khắp các vùng miền. Phở Hà Nội, bún bò Huế, bánh xèo miền Tây.., mỗi món ăn đều mang theo câu chuyện lịch sử, phong tục và nhịp sống riêng. Khi bước vào nghệ thuật, chúng không chỉ tạo cảm giác gần gũi mà còn giúp tác phẩm có chiều sâu văn hóa rõ rệt.

Việt Nam có nhiều món ngon nổi tiếng đang chờ cú "bắt tay" giữa ẩm thực và nghệ thuật để lan tỏa công nghiệp sáng tạo. Ảnh minh họa

Điều đáng chú ý là khán giả trẻ hiện nay đặc biệt yêu thích những sản phẩm mang tính bản địa nhưng được kể bằng ngôn ngữ hiện đại. Họ muốn tiếp cận văn hóa qua âm nhạc, hình ảnh, trải nghiệm cảm xúc thay vì những bài giới thiệu khô cứng. Chính mạng xã hội cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này khi mọi khoảnh khắc đẹp, món ăn hấp dẫn hay câu chuyện văn hóa đều có thể nhanh chóng lan tỏa thành xu hướng.

Trong bối cảnh đó, sự “bắt tay” giữa nghệ thuật và ẩm thực vừa là chiến lược truyền thông vừa mở ra cơ hội lớn cho công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Rất có thể, chính những món ăn quen thuộc của căn bếp Việt sẽ trở thành “đại sứ mềm” giúp văn hóa Việt lan tỏa mạnh mẽ hơn trên bản đồ sáng tạo khu vực và thế giới.