Lan tỏa đạo học từ Thăng Long đến vùng đất khoa bảng xứ Đoài

Công chúng tham quan trưng bày tại Văn miếu Sơn Tây - Ảnh: BTC.

Nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026), ngày 7/11 tại Văn miếu Sơn Tây diễn ra lễ khai mạc trưng bày chuyên đề “Quốc Tử Giám Thăng Long (1076 - 2026) với truyền thống hiếu học Sơn Tây”, giới thiệu mối liên hệ giữa trung tâm giáo dục quốc gia thời quân chủ với truyền thống khoa bảng của vùng đất xứ Đoài.

Trưng bày do Trung tâm Hoạt động VHKH Văn Miếu – Quốc Tử Giám phối hợp với Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Sơn Tây tổ chức, nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Không gian trưng bày.

Thành lập năm 1076 tại kinh đô Thăng Long, Quốc Tử Giám là trường Quốc học đầu tiên của Việt Nam. Trong hơn 700 năm tồn tại, nơi đây quy tụ nhiều danh sư như Tư nghiệp Chu Văn An, Tế tửu Nguyễn Trực, Phùng Khắc Khoan, Tư nghiệp Nguyễn Bá Lân... góp phần đào tạo hàng nghìn bậc đại khoa, hiền tài cho đất nước. Di tích hiện còn lưu giữ 82 bia Tiến sĩ triều Lê – Mạc, được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thế giới, khắc ghi tên tuổi những người đỗ đại khoa từ năm 1442 đến 1779.

Từ lịch sử Quốc Tử Giám, trưng bày mở rộng câu chuyện về truyền thống giáo dục, khoa cử Sơn Tây. Theo phạm vi địa danh được xác định trên bản đồ năm 1909 và 1940, vùng đất này có 70 người đỗ đại khoa, trong đó 40 người được khắc tên trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám.

Nhiều nhà khoa bảng Sơn Tây từng đảm nhiệm công việc giảng dạy, quản lý tại Quốc Tử Giám như Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Bá Lân, Phan Cận, Nguyễn Quý Hiển. Một số Giám sinh người Sơn Tây từng theo học tại đây cũng được giới thiệu, trong đó có Nguyễn Thì Lượng, Phan Nhuệ.

Không gian trải nghiệm.

Truyền thống hiếu học của Sơn Tây còn được nuôi dưỡng qua hệ thống trường công, trường tư và các lớp học do nhà Nho, người đỗ đạt mở tại làng xã. Những dòng họ nhiều thế hệ khoa bảng như họ Phan Huy ở Sài Sơn, họ Lê ở Mai Trai, họ Kiều ở Đông Sàng, họ Đỗ ở Hương Ngải cũng góp phần làm nên diện mạo văn hóa xứ Đoài.

Các di tích Nho học như Văn miếu Sơn Tây, Văn chỉ Đông Sàng, Thế Trụ, Hương Ngải, Phùng Xá tiếp tục lưu giữ dấu tích của truyền thống ấy.

Bên cạnh hệ thống tư liệu, hình ảnh, trưng bày có các hoạt động trải nghiệm văn hóa truyền thống, giúp công chúng, nhất là học sinh, tìm hiểu nền giáo dục khoa cử xưa.

Trải nghiệm in mộc bản.

Qua đó, câu chuyện về Quốc Tử Giám không chỉ dừng ở lịch sử một thiết chế giáo dục mà còn gợi mở quá trình lan tỏa đạo học, tinh thần tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài từ kinh đô đến các vùng quê.