Lăng kính kiểm toán thấy rõ những bất cập trong đầu tư phát triển

Hoạt động của Kiểm toán nhà nước tại địa phương. Ảnh: QUỲNH ANH

Dự toán chi đầu tư phát triển chưa sát thực

Năm 2024, cơ quan chức năng đã chậm thông báo kế hoạch vốn nguồn ngân sách trung ương (NSTW) dự kiến phân bổ; qua thẩm định phương án điều chỉnh kế hoạch đầu tư công (KHĐTC) trung hạn giai đoạn 2021-2025 vốn NSTW giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương chưa kiên quyết loại bỏ những dự án chưa thật sự cần thiết, cấp bách theo quy định, dẫn đến phải điều chỉnh nhiều dự án.

Cơ quan chức năng cũng chưa làm rõ khả năng thực hiện, hoàn thành đối với các hạng mục, dự án khởi công mới hoàn thành sau năm 2025 trong giai đoạn 2023-2025 khi tham mưu Chính phủ trình danh mục dự án sử dụng nguồn dự phòng chung KHĐTC trung hạn tương ứng với nguồn tăng thu NSTW năm 2022 theo quy định.

Qua kiểm toán, KTNN chỉ rõ, một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương cũng chậm hoàn chỉnh dự kiến KHĐTC như TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Khánh Hòa, Bình Dương, Quảng Bình, Thừa Thiên Huế, Long An, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Công Thương (tên các Bộ, ngành, địa phương theo thời điểm năm 2024); chưa phân bổ, chậm phân bổ hoặc chưa chi tiết từ đầu năm, chưa đảm bảo thứ tự ưu tiên; phân bổ không phù hợp khả năng thực hiện dẫn đến phải điều chỉnh, kéo dài, cắt giảm hoặc hủy bỏ kế hoạch vốn.

Việc phân bổ chưa phù hợp cơ cấu, nhiệm vụ chi; phân bổ cho dự án khi chưa đủ điều kiện, trùng lặp nhiệm vụ hoặc không phù hợp. Tình trạng phân bổ cho dự án vượt thời gian quy định vẫn diễn ra. Vấn đề nữa là chưa ưu tiên bố trí vốn xử lý dứt điểm nợ xây dựng cơ bản hoặc nợ khối lượng hoàn thành; chưa bố trí đủ vốn đối ứng, vốn để thanh toán nợ gốc và lãi vay đến hạn, vốn để hoàn trả ứng trước NSTW.

Nhiều Bộ, cơ quan không thực hiện rà soát, cắt giảm vốn của những dự án không giải ngân được số vốn hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng, để bổ sung cho các dự án khác theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thủ tục đầu tư các dự án sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi và nguồn dự phòng chung KHĐTC trung hạn còn chậm, đến tháng 12/2024 mới đủ điều kiện giao vốn nên không giải ngân được hoặc giải ngân rất thấp, như tại 04 dự án của Bộ Y tế (Dự án đầu tư mua sắm trang thiết bị y tế tại Bệnh viện K cơ sở Quán Sứ đợt 2; Dự án đầu tư trang thiết bị y tế Bệnh viện Bạch Mai; Dự án đầu tư xây dựng khoa khám bệnh - Bệnh viện Bạch Mai; Dự án mua sắm trang thiết bị y tế, cải tạo sửa chữa Bệnh viện Chợ Rẫy) được giao 2.420,7 tỷ đồng không giải ngân được, hay Dự án đầu tư mua sắm trang thiết bị y tế - Dự án đầu tư XD tòa nhà Trung tâm khoa khám bệnh và kỹ thuật NV Đại học Y dược) được giao 500 tỷ đồng chỉ giải ngân đạt 0,6%.

Thậm chí, nguồn dự phòng chung KHĐTC trung hạn giai đoạn 2021-2025 tương ứng với nguồn tăng thu NSTW năm 2022 mới chỉ giao được 12% cho 31/51 nhiệm vụ, dự án (7.588,8/60.396,98 tỷ đồng).

Qua kiểm toán, Kiểm toán nhà nước đã phát hiện nhiều bất cập trong đầu tư phát triển. Ảnh: QUỲNH ANH

Nhiều vấn đề tồn tại trong chi đầu tư phát triển

Theo kết quả kiểm toán của KTNN, nguồn vốn đầu tư phát triển năm 2023 kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2024 chỉ giải ngân được 68% (40.464,9/59.458,4 tỷ đồng). Đáng chú ý trong đó, hầu hết các dự án đều không giải ngân 100% số vốn - kết quả này phản ánh sự chưa tuân thủ theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, dẫn đến phải hủy dự toán theo quy định, cá biệt có 40 dự án với số vốn kéo dài 435,11 tỷ đồng song không giải ngân được.

Tương tự, với nguồn vốn đầu tư phát triển năm 2024 kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2025 tại một số địa phương cũng đã thực hiện kéo dài vốn nhưng chưa đủ cơ sở pháp lý chứng minh thuộc trường hợp được kéo dài theo quy định. Cụ thể như Hà Nội (55 dự án, tổng số vốn 1.267,39 tỷ đồng); Bình Định (18 công trình, tổng số vốn 32,12 tỷ đồng), Đắk Lắk (02 dự án), Bắc Giang (03 dự án), Đồng Nai (02 dự án). Một số địa phương chưa nộp trả NSTW số vốn không được phép kéo dài như: Đắk Nông (123,99 tỷ đồng), Thanh Hóa (33,04 tỷ đồng), Quảng Bình (39,5 tỷ đồng), Quảng Trị (5,61 tỷ đồng), Long An (11,14 tỷ đồng), Khánh Hòa (18,15 tỷ đồng), Hà Tĩnh (19,61 tỷ đồng)...

Về tình hình nợ đọng xây dựng cơ bản, KTNN chỉ rõ, công tác tổng hợp, theo dõi nợ đọng chưa được thực hiện nghiêm theo quy định. Chính phủ chưa báo cáo Quốc hội được số nợ đọng xây dựng cơ bản và việc xử lý nợ đọng đến 31/12/2024 theo quy định. Qua rà soát báo cáo của một số đơn vị gửi về Bộ Tài chính cho thấy còn chưa xác định rõ nợ đọng xây dựng cơ bản theo từng nguồn vốn, số liệu còn tạm tính hoặc chưa phù hợp quy định của Luật Đầu tư công năm 2019.

Đánh giá về giải ngân vốn đầu tư, KTNN nêu rõ tỷ lệ giải ngân đạt thấp, bình quân cả nước đạt 81,8%, trong đó có một số Bộ, cơ quan trung ương, địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp; thậm chí có đơn vị giải ngân vốn trong nước 2 năm liên tục dưới 30%; có dự án quan trọng quốc gia tỷ lệ giải ngân thấp không đạt so với mục tiêu phấn đấu đề ra. Tỷ lệ giải ngân vốn ODA thấp (51,8%), trong đó có những Bộ, cơ quan trung ương, địa phương không giải ngân được vốn (như Bình Dương 02 dự án không giải ngân được 1.001,8 tỷ đồng, Lâm Đồng 02 dự án không giải ngân được 126,5 tỷ đồng).

Công tác giám sát đánh giá đầu tư chưa được các đơn vị thực hiện nghiêm theo quy định. Công tác quyết toán dự án hoàn thành còn thiếu sót khi 11.615 dự án có thời gian quyết toán chậm; 13 Bộ, cơ quan trung ương và 06 địa phương chậm gửi báo cáo tình hình quyết toán vốn đầu tư công dự án hoàn thành về Bộ Tài chính. Báo cáo của một số đơn vị còn thiếu phụ lục, sai mẫu biểu, sai đơn vị tính, thiếu một số nội dung...

Ngoài ra, qua kết quả kiểm toán hoạt động xây dựng và quản lý vốn đầu tư cũng chỉ ra một số tồn tại, hạn chế trong công tác lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư; lập, thẩm định, phê duyệt dự án, điều chỉnh dự án; công tác khảo sát, lập, thẩm định và phê duyệt thiết kế, dự toán; công tác đàm phán, ký kết hợp đồng xây dựng, quản lý chất lượng, nghiệm thu, thanh toán, quyết toán cũng như quản lý tiến độ dự án./.