Làng nghề cũ giá trị mới

Người dân Làng nghề Tương Úc Kỳ kiểm tra sản phẩm trước khi xuất bán.

Gần 500 chum tương xếp kín khu sản xuất của gia đình chị Dương Thị Hương. Mỗi chum là một mẻ sản phẩm đòi hỏi sự tỉ mỉ, công phu, từ lựa chọn nguyên liệu, chế biến đến theo dõi quá trình lên men. Công việc duy trì đều đặn quanh năm mang lại cho gia đình chị mức thu nhập bình quân 20 triệu đồng/tháng.

Chị Hương chia sẻ: So với chỉ làm nông nghiệp, nghề làm tương mang lại thu nhập tốt và ổn định hơn. Hiện mỗi tháng, gia đình xuất bán khoảng 3.000 lít sản phẩm. Điều tôi mong muốn là con cháu và thế hệ trẻ trong làng tiếp tục học nghề, giữ nghề, bởi khi sản phẩm còn thị trường, nghề truyền thống vẫn có thể nuôi sống người làm nghề.

Câu chuyện của gia đình chị Hương phần nào cho thấy sức sống của tương Úc Kỳ. Được công nhận Làng nghề năm 2015, nơi đây hiện tập trung chủ yếu tại các xóm Hồng Kỳ 1, Hồng Kỳ 2, với 130 hộ tham gia sản xuất, tạo việc làm ổn định cho khoảng 250-300 lao động; thu nhập bình quân đạt từ 8-15 triệu đồng/người/tháng.

Đáng chú ý, nghề làm tương ngày càng gắn kết chặt chẽ với sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Gạo nếp Thầu Dầu dùng làm nguyên liệu được trồng ngay trên địa bàn; vùng sản xuất đã được chứng nhận VietGAP và cấp mã số vùng trồng. Nhờ đó, giá trị của Làng nghề không chỉ được tạo ra ở khâu chế biến mà còn góp phần mở rộng đầu ra cho nông sản, đưa người trồng lúa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và tạo cơ sở kiểm soát nguồn nguyên liệu.

Làng nghề Mộc Phương Độ, xã Phú Bình vẫn tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 125 lao động với thu nhập ổn định.

Nếu Tương Úc Kỳ phát triển từ nông sản bản địa thì Mộc mỹ nghệ Phương Độ lại cho thấy khả năng thích ứng thông qua đổi mới công nghệ và phương thức sản xuất. Được công nhận Làng nghề năm 2010, Phương Độ từng có thời điểm có 62 hộ sản xuất. Làng nghề tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 125 lao động, vào dịp cuối năm có thể sử dụng trên 200 người; thu nhập bình quân đạt 10-18 triệu đồng/người/tháng. Các sản phẩm chủ yếu gồm bàn ghế, trường kỷ, tủ, kệ, sập và đồ nội thất, được tiêu thụ tại Thái Nguyên, Hà Nội, Bắc Ninh cùng nhiều địa phương khác.

Thay đổi dễ nhận thấy ở Phương Độ là việc đưa máy móc, thiết bị hiện đại vào sản xuất. Những công đoạn đòi hỏi nhiều thời gian, công sức đang dần được hỗ trợ bằng máy CNC và các thiết bị chuyên dụng. Máy móc giúp nâng cao năng suất, nhưng để tạo nên đường nét, độ tinh xảo và giá trị thẩm mỹ của sản phẩm, kinh nghiệm cùng đôi bàn tay khéo léo của người thợ vẫn giữ vai trò quan trọng.

Ông Đồng Văn Tin, Nghiệp đoàn Làng nghề Mộc Phương Độ, cho rằng, đồ gỗ nội thất vẫn có thị trường do nhu cầu của người dân còn lớn, tạo niềm tin để người làm nghề tiếp tục đầu tư sản xuất. 

Từ hai làng nghề có thể thấy, nghề truyền thống chỉ có thể tồn tại bền vững khi tạo ra giá trị kinh tế. Theo ông Trần Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Bình, địa phương xác định hai làng nghề cần được quan tâm trong phát triển kinh tế. Xã sẽ tiếp tục định hướng các hộ ứng dụng khoa học, kỹ thuật; hướng dẫn chấp hành các quy định trong sản xuất, nhất là về môi trường và nguồn gốc nguyên liệu; nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP, kết nối thị trường và từng bước mở rộng tiêu thụ trên các nền tảng thương mại điện tử.