Làng nghề Hà Nội trước bài toán sử dụng năng lượng tiết kiệm

Chuyển đổi thiết bị để giảm áp lực năng lượng

Tại làng gốm Bát Tràng, năng lượng là khoản chi phí không nhỏ trong hoạt động sản xuất. Chủ cơ sở Gốm sứ Tâm linh Hồng Phát cho biết, các xưởng quy mô trung bình phải chi khoảng 15-20 triệu đồng tiền điện mỗi tháng, trong khi những cơ sở lớn có thể tiêu tốn tới 30 triệu đồng. Với mức chi phí như vậy, việc tìm kiếm giải pháp chủ động nguồn năng lượng và kiểm soát tiêu thụ điện ngày càng được các hộ sản xuất quan tâm.

Một số nhà xưởng có diện tích lớn đã tiên phong lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà, qua đó bổ sung nguồn điện phục vụ sản xuất và giảm phụ thuộc vào điện lưới. Cùng với đó, việc đầu tư lò nung tự động, thiết bị điều khiển nhiệt độ bằng laser cũng được một số cơ sở triển khai nhằm kiểm soát quá trình nung và nâng cao mức độ chủ động trong vận hành.

Đáng chú ý, quá trình thay đổi công nghệ tại Bát Tràng không chỉ diễn ra ở các thiết bị phụ trợ mà còn tác động đến công đoạn tiêu thụ năng lượng lớn là nung gốm. Nghệ nhân Phạm Ngọc Huy, người có 56 năm gắn bó với nghề gốm cổ truyền từ năm 1970, cho biết hơn 90% hộ sản xuất tại làng đã loại bỏ hoàn toàn lò nung đốt than, củi truyền thống để chuyển sang sử dụng lò nung bằng gas và điện.

Chưa kể toàn bộ quy trình xử lý nguyên liệu thô bao gồm nghiền đập hàm, nghiền bi ướt, lọc hồ, ép lọc bản, luyện đất và đổ rót sản phẩm thô đều được cơ giới hóa bằng máy điện, tiết kiệm chi phí và sức lao động hơn nhiều so với dùng xăng dầu hoặc giã tay như trước

Các khuôn và phôi gốm được chuẩn bị tại cơ sở sản xuất ở Bát Tràng (ảnh: CT)

Sự chuyển đổi này cho thấy các hộ sản xuất đã từng bước thay đổi phương thức vận hành, tiếp cận công nghệ mới thay vì duy trì hoàn toàn cách làm truyền thống. Tuy nhiên, chuyển từ nhiên liệu than, củi sang gas và điện mới là bước thay đổi về công nghệ và loại hình năng lượng; để thực sự tiết kiệm, hiệu quả, các cơ sở vẫn cần quan tâm đến hiệu suất thiết bị, quy trình vận hành và mức tiêu hao năng lượng trên mỗi sản phẩm.

Bởi vậy, việc đầu tư lò nung tự động, thiết bị kiểm soát nhiệt độ và hệ thống điện mặt trời mái nhà có ý nghĩa không chỉ ở khả năng giảm chi phí trước mắt, mà còn mở ra hướng sản xuất chủ động hơn, hạn chế phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng bên ngoài.

Mỗi làng nghề, một bài toán sử dụng năng lượng

Nếu tại Bát Tràng, lò nung là công đoạn tiêu thụ năng lượng đáng chú ý, thì ở làng mây tre đan Phú Vinh, nhu cầu năng lượng lại phân bổ ở nhiều khâu sản xuất khác nhau. Các thiết bị sấy, hút ẩm, máy chẻ mây và máy móc phục vụ sản xuất đều cần điện để vận hành.

Ông Vương Văn Thập, chủ một cơ sở sản xuất có 30 lao động, cho biết mỗi tháng xưởng phải chi khoảng 20-30 triệu đồng cho tiền điện, bao gồm chi phí phục vụ sản xuất, sấy khô, hút ẩm và vận hành máy nổ dự phòng. Đây là khoản chi đáng kể đối với một cơ sở sản xuất làng nghề, nhất là khi hoạt động sản xuất còn chịu tác động từ nhiều yếu tố đầu vào khác.

Không chỉ tiền điện, biến động giá xăng dầu còn làm tăng chi phí vận chuyển nguyên liệu mây tre từ các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên ra phía Bắc, cũng như chi phí đưa hàng hóa đến thị trường xuất khẩu. Bà Đỗ Thị Quyên, thợ đan mây tại Phú Vinh, cho biết tiền điện phục vụ sấy tăng cùng cước vận chuyển nguyên liệu từ xa khiến lợi nhuận của người làm nghề bị thu hẹp đáng kể.

Thực tế này cho thấy bài toán năng lượng ở Phú Vinh không chỉ nằm ở việc sử dụng điện trong từng thiết bị, mà còn gắn với cách tổ chức các công đoạn sản xuất và kiểm soát chi phí vận hành. Đối với những cơ sở có nhu cầu sấy, hút ẩm thường xuyên, việc lựa chọn thiết bị phù hợp, hạn chế thất thoát nhiệt, bố trí thời gian vận hành hợp lý và bảo dưỡng máy móc có thể là những hướng cần được quan tâm.

Tại làng lụa Vạn Phúc, việc cơ giới hóa sản xuất cũng khiến điện năng trở thành đầu vào không thể thiếu. Bà Nguyễn Thị Minh Hạnh, thợ dệt tại xưởng dệt lụa Lan Sơn, cho biết công đoạn dệt là khâu tiêu tốn điện nhiều nhất; bên cạnh đó, công đoạn suốt tơ, tức chuyển tơ từ ống sang suốt để đưa vào máy dệt, cũng sử dụng điện. Do mức tiêu thụ điện của nghề dệt lụa thấp hơn so với những làng nghề khác nên cơ sở chưa có giải pháp tiết kiệm điện riêng biệt.

Tuy nhiên, các chủ cơ sở ở các làng nghề đều đang ý thức được, trong bối cảnh hiện nay, năng lượng ngày càng gắn chặt với hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh của sản phẩm làng nghề. Do đó, bên cạnh nỗ lực tự đổi mới của từng hộ sản xuất, họ cũng mong muốn được cung cấp thông tin về công nghệ và tư vấn giải pháp phù hợp với từng ngành nghề cũng cần đánh giá cụ thể mức tiêu thụ của từng công đoạn, thay vì đầu tư thiết bị theo phong trào.