Làng nghề Thủ đô vào xuân cùng nhịp chuyển đổi số

Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 331 làng nghề truyền thống được công nhận. Từ gốm sứ Bát Tràng (xã Bát Tràng), đúc đồng Ngũ Xã (phường Ba Đình), lụa Vạn Phúc (phường Hà Đông), đến sơn mài Hạ Thái, mây tre đan Phú Vinh…, mỗi làng nghề là một miền ký ức văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế kỷ. Trong không khí rộn ràng những ngày Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, khi đơn hàng tăng, du khách tìm về đông hơn, câu chuyện chuyển đổi số càng khẳng định bước đi tất yếu để làng nghề giữ nhịp phát triển bền vững.

Làng gốm Bát Tràng được biết đến như một điểm sáng về ứng dụng thương mại điện tử. Ảnh: PV

Từ nếp chợ quê đến “phiên chợ” trên không gian mạng

Có dịp về Bát Tràng những ngày cuối năm, giữa sắc men rực rỡ và mùi đất nung ấm nồng, dễ nhận thấy sự hiện diện của công nghệ số trong từng cửa hàng. Ngôi làng gần 700 năm tuổi này không chỉ nổi tiếng với các di tích như chùa Tiêu Giao, đình Giang Cao, miếu Bản, đình Bát Tràng, đền Mẫu, chùa Kim Trúc, văn chỉ Bát Tràng…, mà còn được biết đến như một điểm sáng trong ứng dụng thương mại điện tử.

Theo nghệ nhân Phùng Văn Hoàn (xã Bát Tràng), trước đây sản phẩm của làng chủ yếu được bán trực tiếp tại cửa hàng hoặc qua các mối quen. Với quy mô sản xuất ngày càng lớn, nếu không tiếp cận các kênh thương mại điện tử, thì rất khó cạnh tranh. Chính vì vậy, nhiều hộ đã chủ động đưa sản phẩm lên các sàn trực tuyến, sử dụng mạng xã hội để quảng bá, kết nối giao thương.

Câu chuyện của anh Trần Dương Quý là một minh chứng rõ nét. Sau gần 5 năm xây dựng kênh bán hàng qua Facebook, Zalo…, riêng trang Facebook của gia đình anh đã tiếp cận gần 9 triệu người tiêu dùng. Nhờ đó, mỗi sản phẩm mới đều nhanh chóng được biết đến, không chỉ trong nước, mà còn tới các đầu mối buôn bán ở nhiều địa phương. Từ một cửa hàng truyền thống, gian hàng của anh Quý nay đã mở rộng sang không gian số, tạo thêm động lực phát triển.

Dòng chảy ấy cũng đang lan tỏa tại làng lụa Vạn Phúc. Bên tiếng khung cửi rộn ràng, không ít hộ dân đã đầu tư hệ thống livestream để giới thiệu sản phẩm. Có hộ chỉ cần một chiếc điện thoại và đèn chiếu sáng; có hộ xây dựng website, fanpage bài bản, bố trí nhân viên trực tuyến.

Ứng dụng công nghệ giúp nâng cao chất lượng và lan tỏa thương hiệu lụa Vạn Phúc. Ảnh: PV

Chị Nguyễn Thị Thanh Vân (cửa hàng lụa Phúc Hưng, Vạn Phúc) cho biết, ngoài bán hàng trực tiếp, chị thường xuyên quảng bá sản phẩm trên website và tổ chức livestream giới thiệu mẫu mã mới. Lượng hàng bán online hiện tăng gấp đôi so với năm trước. Khi thói quen tiêu dùng chuyển sang mua sắm trực tuyến, việc chủ động thích ứng đã giúp các hộ kinh doanh duy trì nhịp sản xuất sôi động.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch Hiệp hội làng nghề lụa Vạn Phúc cho rằng, chuyển đổi số không chỉ dừng ở khâu bán hàng, mà đã được áp dụng từ nghiên cứu sản phẩm, sản xuất đến tiếp cận thị trường. Các hộ tham gia lớp học chụp ảnh, tìm hiểu thông tin trên mạng, chủ động tìm kiếm khách hàng, nắm bắt nhu cầu để điều chỉnh mẫu mã phù hợp. Nhờ đó, phương thức kinh doanh thay đổi theo hướng linh hoạt, hiện đại và hiệu quả hơn.

Nâng tầm giá trị sản phẩm

Nếu chuyển đổi số được ví như cánh cửa mở ra thị trường rộng lớn, thì việc đưa công nghệ vào từng công đoạn sản xuất lại chính là nền móng để sản phẩm làng nghề khẳng định chất lượng và vị thế.

Tại làng lụa Vạn Phúc, câu chuyện đổi mới bắt đầu từ chính những họa tiết hoa văn. Bà Trần Thị Ngọc Lan, Phó Chủ tịch Hội Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc cho biết, trước đây, công đoạn đục mẫu hoàn toàn làm thủ công, có khi mất vài tháng mới hoàn thiện một bộ mẫu. Sự tỉ mỉ ấy tạo nên giá trị riêng, nhưng cũng khiến thời gian sản xuất kéo dài, chi phí tăng cao. Nay, với sự hỗ trợ của máy vi tính, việc thiết kế và đục mẫu được rút ngắn đáng kể; hoa văn rõ nét, tinh xảo hơn; năng suất tăng lên, chi phí giảm xuống. Từ một khâu kỹ thuật, hiệu quả lan tỏa ra toàn bộ quá trình sản xuất, giúp lụa Vạn Phúc vừa giữ được vẻ mềm mại truyền thống, vừa đáp ứng tốt hơn yêu cầu thị trường.

Sản phẩm mây, tre đan Phú Vinh có mặt tại nhiều quốc gia trên thế giới như Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Đức... Ảnh: PV

Nhịp chuyển mình ấy cũng hiện hữu tại làng làng mây tre đan Phú Vinh, sự kết hợp giữa sáng tạo và công nghệ càng thể hiện rõ nét. Từ những vật dụng quen thuộc phục vụ sinh hoạt hằng ngày, các nghệ nhân đã phát triển hàng trăm mẫu sản phẩm mỹ nghệ đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Sản phẩm của làng hiện đã có mặt tại các thị trường, như: Nhật Bản, Mỹ, Hà Lan, Đức, Tây Ban Nha…, kim ngạch xuất khẩu ngày càng tăng.

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Phương Quang chia sẻ, thay vì chờ khách hàng truyền tai nhau tìm đến như trước, ông đã xây dựng trang Facebook, website để giới thiệu sản phẩm, đồng thời tích cực tham gia hội chợ, hoạt động xúc tiến thương mại. Còn theo Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Văn Trung, Chủ tịch Hội mây tre đan Phú Vinh, việc ứng dụng công nghệ vào xử lý nguyên liệu đã giúp tiết kiệm chi phí, hạ giá thành và nâng cao sức cạnh tranh. Ông cũng đánh giá cao hiệu quả của việc quảng bá sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử. Dưới sự hỗ trợ của Sở Công Thương và Liên minh Hợp tác xã Hà Nội, nhiều doanh nghiệp, hộ gia đình trong làng đã từng bước tiếp cận bán hàng trực tuyến. So với phương thức thủ công trước đây, hình thức này mang lại hiệu quả và sức lan tỏa rõ rệt, giúp thương hiệu làng nghề được nhận diện rộng rãi hơn.

Hay như tại làng rèn Đa Sĩ, những sản phẩm ngỡ như ít thu hút được sự quan tâm của khách hàng, nhưng nay nhờ sự ứng dụng công nghệ vào từ từng công đoạn sản xuất, các sản phẩm dao, kéo ở đây đã từng bước vươn tầm thế giới khi thường xuyên có khác nước ngoài đặt hàng và tới du lịch trải nghiệm.

Sản phẩm từ các làng ngề truyền thống được khách hàng ưa chuộng. Ảnh: PV

Sự đổi thay ấy không tách rời vai trò đồng hành của thành phố Hà Nội. Thông qua các chương trình, đề án hỗ trợ chuyển đổi số trong lĩnh vực công thương, đặc biệt ưu tiên làng nghề, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ, thành phố đã tạo nền tảng để người làm nghề tự tin bước vào môi trường số. Được biết, từ đầu năm 2025 đến nay, Sở Công Thương Hà Nội đã phối hợp tổ chức hơn 40 lớp tập huấn; gần 1.000 sản phẩm thủ công mỹ nghệ, nông sản, thực phẩm OCOP được gắn mã truy xuất nguồn gốc và đưa lên sàn thương mại điện tử. Những con số ấy cho thấy quá trình chuyển đổi đang được triển khai bài bản, có định hướng.

Theo ông Nguyễn Thế Hiệp, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, thương mại điện tử và công nghệ số ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong sự phát triển của làng nghề. Ứng dụng nền tảng số không chỉ nâng cao hiệu quả quảng bá mà còn khẳng định sự năng động, nhạy bén của người thợ Thủ đô trước xu thế mới.

Xuân mới đang về trên từng nẻo đường làng nghề. Bên ánh lửa lò gốm, bên khung cửi và tiếng đục mây tre, ánh sáng của màn hình điện thoại, máy tính cũng bừng lên như một dấu hiệu của thời đại. Khi truyền thống và công nghệ song hành, khi “làng nghề xanh”, “làng nghề số” trở thành mục tiêu hướng tới, sản phẩm thủ công Hà Nội không chỉ giữ trọn hồn cốt văn hóa mà còn vững vàng bước vào kỷ nguyên số, mang theo khát vọng vươn xa trong mùa xuân hội nhập.

Lê Thắm